Решение #2838372 Экономические

****4-****/****-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Қарши шаҳри декабр ****5 йил 03 Косонтуманлараро иқтисодий судинингсудьяси Ғ.Игамовнинг раислигида, судья ёрдамчиси ****нинг котиблигида, ЎзбекистонСавдо-саноат палатаси Қашқадарё вилоят ҳудудий бошқармасининг даъвогар“Q m shi ltin b sh q gr lust r” масъулияти чекланган жамиятиманфаатида,жавобгарШоймардонов Доовудхонфермер хўжалигига нисбатан ****сўм асосий қарз ва**** сўм жаримани ҳамда олдиндан тўланган суд **** ундириш тўғрисидагидаъво аризасибўйичаишни, даъвогар вакили **** (****5йил03 февралдаги №15-сонлиишончнома асосида) иштирокида,Қарши туманлараро иқтисодий суди биносида, очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Қашқадарё вилоят ҳудудий бошқармаси даъвогар “Q m shi ltin b sh q gr lust r” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади) манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгарШоймардонов Доовудхонфермер хўжалиги (бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади) ҳисобидан****сўм асосий қарз ва****сўмжаримаундиришни сўраган. ДаъвогарИПКнин ****-моддасига асосан даъво талабини ўзгартиришни ****ариза бериб, даъвогар“Q m shi ltin b sh q gr lust r” масъулияти чекланган жамиятифойдасига жавобгарШоймардонов Доовудхонфермер хўжалигига нисбатан ****сўм асосий қарз ва****сўм пеняни ундиришни сўраган.Мазкур ариза суднинг иш юритувга қабул қилинди. Палата даъво аризада ишни иштирокисиз кўришни сўраган. Бугунги суд **** ўтказилиш **** ва жойи тўғрисида жавобгар вакили қонунда белгиланган тартибда хабардор қилинган бўлсада, унинг вакили иштирок этмади, даъво ариза юзасидан фикр билдирмади. Бундай ҳолда суд ишни Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси ****, ****, ****-моддаларига асосан палата ва жавобгар вакиллариннг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб ҳисоблайди. Суд ****иштирок этгандаъвогар вакили, даъво ариза бўйича тушунтириш бериб, даъво аризада баъзи бир жумлалар хато кетганлиги ва шу сабабли ИПК ****-моддасига кўра даъво талабиниўзгартиришни ва даъво аризаниқаноатлантиришни сўради. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасига асосан, ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****. Ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Суд даъвогар вакилининг кўрсатмасини ва ишдаги ҳужжатларни текшириб,қуйидагиларга кўрадаъвониқисман қаноатлантиришни, даъвонинг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни ҳамда ишни кўриш билан боғлиқ суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Иш ҳужжатларидан ва суд **** муҳокамасида аниқланишича, жавобгар Шоймардонов Доовудхон фермер хўжалиги билан даъвогар Қамаши олтин бошоқ агрокластер масъулияти чекланган жамияти ўртасида ****5йил 01 июнда****-сонли “Қишлоқ хўжалик маҳсулотлари етиштирувчиларга механизация ва сервис хизматлар кўрсатиш, ишлар ****” шартномаси имзоланган. Мазкур шартноманинг1.1-бандида жавобгар даъвогарга ушбушартномага кўра хизматлар, ишлар моддий-техника ресурслариниқабул қилиб олиш ва улар учун белгиланган ёки келишилган нархлар бўйича **** тўлаш **** олган. Даъвогар ушбу шартноманинг 2.2-бандига асосан жавобгарни ушбу шартномада белгиланган тартибда берилган буюртманинг ****, агротехника муддатларига қараб етарли миқдорда қишлоқ хўжалик ишлари, транспорт воситалари, милорация техникалари ва бошқа механизмлар **** ҳамда келишилган агротехник муддатларда сифатли **** таъминлаш, **** олган. Даъвогар ушбу шартнома бўйича **** ****, жавобгарга шартномага асосан**** сўмлик белгиланган муддатда ғалла ўримйиғим агротехник комбайн хизматлари кўрсатилган бўлса-да, жавобгар шартнома шартларига мувофиқ келишилган комбайин хизмати учун тўланадиган тўлов ****тўлиқ****. Даъвогарнингқарздорликни тўлаб бериш**** огоҳлантириш хатиюборилган, бироқ мазкур огоҳлантириш хатижавобгар томониданнатижасиз ваоқибатсиз қолдирилган. Натижада тарафлар ўртасида низо келиб чиқиб, Палата даъвогарнинг манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (кейинги ўринда – ФК деб юритилади)нинг 8, ****-моддаларига кўра **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасида **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** ****, ****-моддасида **** **** бир томонлама бош тортишга йўл қўйилмаслиги, ****моддасида эса қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб бериши белгиланган. Мазкур асосий қарздорлик тарафлар ўртасидаги шартнома,ҳисобфактуралар ва ишдаги мавжуд ҳужжатлар билан ҳам ўз тасдиғини топган. Шу сабабли суд, даъвогарнинг асосий қарз ундириш талабини тўлиқ қаноатлантиришни лозим топади. Шунингдек, даъвогар жавобгардан шартноманинг 5.1-бандига асосан ****сўмпеняундиришни ҳам сўраган.Пеняҳисоб-китоби даъво аризада кўрсатилган. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг ушбу 5.1-бандида жавобгар томонидан ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун 0,4% миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50%дан ортиқ бўлмаган миқдордапенятўлаши келишилган. Юқоридагиларга асосан, суд даъводаги жавобгардан даъвогар фойдасига пеня ундириш талабини асосли деб ҳисоблайди. Бироқ,Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик Кодекси ****моддасида агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши кўрсатилган. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 15.06.**** йилдаги ****-сонли “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги Қарорининг 4-бандида Фуқаролик Кодексининг ****-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****. Шу билан бирга судлар шуни эътиборга олишлари лозимки, неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг****-моддасидакўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозим. Шунга асосан, жавобгарнинг моддий-ахволи инобатга олиб, даъвогарнинг жавобгардан****сўм пеня ундириш тўғрисидаги талабини қисман, яъни**** сўмпеняниқаноатлантиришни, қолган қисмларини қаноатлантиришни рад этишни лозим деб топади. “Давлат божи тўғрисида”ги Қонунга кўра иқтисодий судларга бериладиган мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ базавий ҳисоблаш миқдорининг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши керак. ИПКнинг ****-моддасига асосан суд **** ишда иштирок этувчи шахсларга уларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда юкланади, шунингдек, ушбу модданинг 3қисмида даъвогар тўлашдан белгиланган тартибда озод қилинган давлат божи, агар жавобгар бож тўлашдан озод қилинмаган бўлса, қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда жавобгардан республика бюджетига ундирилиши белгиланган. Юқорида қайд этилганларга кўра, суд даъво талаблариниқисманқаноатлантириб, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига****сўм асосий қарз,****сўмпенява олдиндан тўланган**** сўм почта **** ҳамда республика бюджетига****сўм давлат божи ундиришни лозим топди. Юқоридагилардан келиб чиқиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****, ****моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л д и: Даъвогарнинг даъвосиқисман қаноатлантирилсин. ЖавобгарШоймардонов Доовудхонфермер хўжалигидан даъвогар“Q m shi ltin b sh q gr lust r”масъулияти чекланган жамияти фойдасига **** сўм асосий қарз,**** сўмпеняваолдиндан тўлганган **** сўмпочта **** ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. ЖавобгарШоймардонов Доовудхонфермер хўжалигидан Республика бюджетига ****сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарори устидан у қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида шу суд орқали вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида ёки қонуний кучга кирган ва апелляция тартибида кўрилмаган ҳал қилув қарори устидан у қонуний кучга кирган кундан эътиборан белгиланган тартибда кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья Ғ.Игамов