Решение #2838461 Экономические

****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанция судида **** қабул қилгансудья**** Апелляцияинстанцияси судида маърузачи судья **** Тафтиш инстанцияси судида маърузачи судья **** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ ТАФТИШ ИНСТАНЦИЯСИСУДИНИНГ ҚАРОРИ **** ****5йил3 декабрь Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати тафтиш инстанцияси **** раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар О.Қўлдошов ва **** иборат таркибда,судья катта ёрдамчиси **** котиблигида, тарафлар вакиллари иштирокисиз, даъвогар “**** ****” акциядорлик жамияти манфаатида Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси Тошкент вилоят ҳудудий бошқармасининг жавобгар “JD-D S rvis” масъулияти чекланган жамиятига нисбатан берилгандаъво аризаси юзасидан Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 17 сентябрдақабул қилинган****иваБухоровилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг **** йил 6 ноябрда қабул қилинганқарориустидан даъвогар“Infinit Insur n ” акциядорлик жамияти томонидан берилгантафтиш тартибидаги шикоятини иқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносидаўтказилган очиқ суд **** кўрибчиқиб, қуйид гил рни аниқлади: “**** ****” акциядорлик жамияти (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) манфаатида Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси Тошкент вилоят ҳудудий бошқармаси (бундан буён матнда палата деб юритилади) Бухоро туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “JD-D S rvis” масъулияти чекланган жамияти (бундан буёнматнда жавобгар деб юритилади)дан ************,**** қарздорликни ундиришни сўраган. Суднинг **** йил 17 сентябрдаги **** билан жавобгарга нисбатан **** тўғрисидаги иш қўзғатилганлиги сабабли даъво аризаси кўрмасдан қолдирилган ҳамда даъвогардан Республика бюджетига 2********,**** давлат божи ундириш белгиланган. Мазкур ****нинг суд **** қисмиганисбатан жавобгар томонидан апелляция шикояти берилган. Бухоровилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг **** йил 6 ноябрдаги қарори билан биринчиинстанция судининг**** йил 17 сентябрдаги **** ўзгаришсизқолдирилган. Даъвогартомонидан юқоридагисуд ҳужжатларининг давлат боди ундириш қисмидан норози бўлиб, унинг устидантафтиш тартибидашикоятберилган. Шикоятдасуд карздорга нисбатан тўловга кобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатилганлигиниҳисобга олган бўлса, у ҳолдаЎзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси****-моддасига асосан ишнитўхтатиб туриши ва даъвогарни тўловгақобилиятсизлик тўғрисидаги ишда ўз талабини билдиришга йўналтириши лозимбўлганлиги, ишни кўрмасдан қолдиришҳолатидаъвогарнинг ҳуқуқларини чеклаш ҳисобланиши,давлат божи ва суд **** ****симлашда суд даъвогар томонидан киритилган даъво аризаси **** ва жавобгар томонидан ўзини тўловга қобилиятсиз деб топиш тўғрисидаги аризаси ўртасидаги **** инобатга олиши лозимэканлиги,карздорликни ундириш юзасидан судга даъво **** этилаётган вақтдажавобгар томонидан тўловга қобилиятсизлик бўйича судга ариза берилмаганлигиқайд қилиниб,Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 17 сентябрдаги **** даъвогарга нисбатан суд **** ундириш қисмини бекор қилиш сўралган. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилингандаъвогар, жавобгар ҳамда палатасуд муҳокамасида вакил иштирокини таъминлашмади, иш юзасидан ёзма фикрнома билидирилмаган. Судлов ҳайъати Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)****-моддасининг тўртинчи қисмига мувофиқ ишни унинг вакили иштирокисиз қўриб чиқишни лозим топди. Судлов ҳайъати маърузачи судьянинг маърузасини тинглаб, иш ҳужжатларини ва тафтиш тартибидаги шикоятда қайд этилган **** ўрганиб чиқиб, қуйида келтирилган асосларга кўрадаъвогарнинг тафтиш тартибидаги шикоятини қаноатлантиришни рад этишни,биринчи ваапелляцияинстанция судиҳужжатларини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топди. Аниқланишича,“****” АТБ (бундан буён матнда **** деб юритилади) ҳамда жавобгар ўртасида **** йил 13 июлда 51-сонли кредит шартномаси имзоланган бўлиб, жавобгарга автотранспорт воситаси сотиб олиш учун 45 ой муддатга, йиллик 14,74 фоиз устама тўлаш шарти билан **** **** доллари миқдорида кредит ****. Кредит таъминоти сифатида тарафлар ўртасида **** йил 26 декабрда ****-сонли “Кредит қайтмаслик хатарини суғурталаш” шартномаси имзоланган.Шартномага кўра, суғурта полиси **** қилинган.Суғурта муддати **** йил 12 июндан **** йил 11 июлга қадар белгиланган. Когон туманлараро иқтисодий судининг **** йил 24 сентябрдаги ****-сонли қарори билан жавобгар ва даъвогар ҳисобидан **** фойдасига солидар тартибда ****,**** ундирилиши белгиланган. 2 Даъвогар **** йил 28 майдаги ****-сонли тўлов топшириқномаси билан **** ижро бюроси Бухоро вилоят бошқармаси орқали **** ****,**** суғурта қопламасини тўлаб берган. Даъвогарнинг **** йил 23 июндаги ****-сонли талабномаси жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шу сабабли низо вужудга келган ва даъвогар даъво аризасидаги қайд этилган талаб билан судга мурожаат қилган. Судлов ҳайъати қуйидагиларга кўра тафтиш тартибида келтирилган **** билан келишмайди,даъвогар**** инобатга олмасдан,биринчи инстанция судининг **** ваапелляция инстанцияси судинингқарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим деб ҳисоблайди. Аниқланишича,жавобгарнингўзига нисбатан тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги иш қўзғатиш **** аризаси Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 12 сентябрдаги ****-сонли **** биланиш юритишга қабул қилиниб,жавобгарга нисбатантўловга қобилиятсизликтўғрисида иқтисодийиш қўзғатилган. “Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида”гиЎзбекистон Республикаси Қонуни(бундан буён матнда Қонун деб юритилади)12-моддасининг биринчи қисмига кўра, тўловга қобилиятсизлик тартиб-таомиллари қўлланилаётганда барча кредиторларнинг манфаатларини кредиторлар йиғилиши ёки кредиторлар қўмитаси ҳимоя қилади.Суд қарздорга нисбатан тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатиш **** аризани иш юритишга қабул қилиб олган кундан эътиборан кредиторлар қарздорга ўз талабларини якка тартибда қаноатлантириш **** мурожаат қилишга **** эмас. ИПК****-моддаси биринчи қисмининг 9-бандига кўра, жавобгарга нисбатан **** тўғрисида иш қўзғатилган бўлса ва жавобгарга нисбатан **** этилган талаб қонунга кўра **** тўғрисидаги иш доирасида кўрилиши лозим бўлса, суд даъво аризасини кўрмасдан қолдиради. ИПКнинг 72-моддасида қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмаслиги белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг“Иқтисодий судлар томонидан“Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги**** йил 23 июндаги 13-сонли қарори (бундан буён матнда Пленум қарори деб юритилади) 11-бандининг биринчи, учинчи ва тўртинчи қисмларига кўра,Қонун 12-моддасинингбиринчи қисмигамувофиқ, тўловга қобилиятсизлик тартиб-таомиллари қўлланилаётганда барча кредиторларнинг манфаатларини кредиторлар йиғилиши ёки кредиторлар қўмитаси ҳимоя қилади ва суд қарздорга нисбатан тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатиш **** аризани иш юритишга қабул қилиб олган кундан эътиборан кредиторлар қарздорга ўз талабларини якка тартибда қаноатлантириш **** мурожаат қилишга **** эмас, бундан мулк ҳуқуқини эътироф этиш, маънавий зиённи компенсация қилиш, мол-мулкни бошқа шахснинг қонунсиз эгалигидан талаб қилиб олиш, асоссиз орттирилган бойликни қайтариш, 3 битимларни ****эмас деб топиш ва уларнинг **** эмаслиги оқибатларини қўллаш, ҳуқуқий таъсир чоралари қўллаш тўғрисидаги талаблар, шунингдек жорий тўловлар бўйича талаблар мустасно. Ушбу қоида қарздорликни ундириш тўғрисида биринчи инстанция судида ишни кўриш жараёнида жавобгарга нисбатан тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатиш **** ариза судга берилган ва у суд томонидан иш юритишга қабул қилинган ҳолатга ҳам қўлланиладидеб тушунтириш берилган. Даъвогарнинг даъво аризасини кўрмасдан қолдириш эмас балки иш юритишни тўхтатиб туриш лозим бўлганлиги **** асоссиз, чунки мазкур ҳолатда ИПК ****-моддаси биринчи қисмининг 9-бандига асосан даъво аризасини кўрмасдан қолдириши шарт бўлган.Қолаверса, ушбу ҳолат юзасидан Пленум қарорида ҳам тушунтириш берилган. Биринчи инстанция суди қонун нормаларини тўғри қўллаб, жавобгарга нисбатан тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги иш қўзғатилганлиги сабабли даъво аризасини кўрмасдан қолдириштўғрисида асосли тўхтамга келган. Апелляция инстанция суди судлов ҳайъати томонидан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилган. Қонунчиликда, хусусан “Давлат божи тўғриисда”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни ****-моддаларида, шунингдек,Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг“Иқтисодий ишлар бўйича суд **** ундириш амалиёти тўғрисида”ги **** йил 19 декабрдаги 36-сонли қарори(бундан буён матнда Пленум қарори деб юритилади)да ҳам жавобгарга нисбатантўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатиш **** ариза судга берилган ва у суд томонидан иш юритишга қабул қилинган ҳолатда давлат божи қайтарилиши ёки ундирилмаслиги қайд этилмаган. Пленумқарорининг17-банди 5-хатбошисида давлат божи тўлашдан озод қилинган давлат органлари ҳамда бошқа шахслар юридик шахслар ва фуқароларнинг манфаатида киритган даъво аризалари (аризалар)ни қаноатлантириш рад этилган ёки улар қисман қаноатлантирилган ****, давлат божи манфаатлари кўзланиб даъво **** этилган шахслардан даъво талабларининг қаноатлантириш рад этилган қисмига мутаносиб равишда, шунингдек даъво кўрмасдан қолдирилганда ёки иш юритиш тугатилганда давлат божи манфаати кўзланиб даъво киритилган даъвогарлардан ундирилади,“Давлат божи тўғрисида”ги Қонуннинг 18-моддасида назарда тутилган даъвони кўрмасдан қолдириш ёки иш юритиш тугатиш ҳоллари бундан мустаснолиги **** тушунтириш берилган. Бундан ташқари,даъвогар томонидан қарздорликни ундириш юзасидан судга даъво аризаси **** этилган пайтда, жавобгарга нисбатан тўловга қобилиятсизлик иши қўзғатилган бўлмаганлиги, даъво аризаси судга **** қилингандан сўнг, жавобгарга нисбатан тўловга қобилиятсизлик иши қўзғатилганлиги инобатга олмаганлигитўғрисидаги **** қонуний асослантирилмаган, ваҳоланки ушбу ҳолатда суд **** даъвогарданундиришни истисно қилувчи ҳолатларнинг мавжудлиги даъвогар томонидан исботланмаган. 4 Амалдаги қонун ҳужжатларида ҳам мазкур ҳолатда давлат боди ундирилмаслиги тўғрисида норма мавжуд эмас. ИПК 68-моддасининг биринчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. ИПКнинг ****6-моддасининг биринчи қисмига кўра, суд ишни тафтиш тартибида кўриш чоғида қуйи инстанция судлари томонидан моддий ҳуқуқ нормалари тўғри қўлланилганлигини ва процессуал қонун талабларига риоя этилганлигини иш материаллари бўйича текширади. ИПК ****7-моддасинингбиринчиқисмимазмунига кўра,тафтиш инстанцияси суди тафтиш тартибидаги шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйичаайрим суд ҳужжатларини бекор қилишга ва иш бўйича илгари қабул қилинган суд ҳужжатларидан бирини ўз кучида қолдиришга ****. Қуйи судлартомониданқарорқабул қилишда моддий ҳуқуқ нормаларига риоя қилинганлигини,суд ҳужжатларинибекор қилиш учун ИПКнинг****8моддасида қайд этилган асосларнинг мавжудэмаслигини инобатга олиб, судлов ҳайъатитафтиш тартибидаги шикоятни қаноатлантиришни рад этишни, суд ҳужжатларини ўзгаришсиз қолдириш тўғрисида қарор қабул қилишнилозим деб ҳисоблайди. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Ушбу модданинг тўққизинчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ва тафтиш шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Пленум қарорининг 20-банди 1-хатбошисидадавлат божи билан боғлиқ масалалар бўйича қабул қилинган суд ҳужжатлари устидан умумий асосларда шикоят (протест) берилиши мумкинлиги, бундай шикоятлар учун давлат божи тўланмаслиги **** тушунтириш берилган. Юқоридаги ҳуқуқ нормаларига асосансудлов ҳайъати тафтиш тартибидаги шикоятини қаноатлантириш рад этилганлиги сабабли даъвогар томонидан тафтиш инстанцияси суди учун олдиндан тўланган41.2**** почта **** унинг зиммасида қолдиришни, давлат божини ундирмасликнилозим топади. Юқоридаги баён этилганларга асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг****, ****7-****11-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қ а р о р қ и л д и: Даъвогар“Infinit Insur n ” акциядорлик жамияти томонидан берилган тафтиш тартибидаги шикоятини қаноатлантириш рад этилсин. 5 Бухоро туманлараро иқтисодий судининг**** йил 17 сентябрдаги****и ваБухоровилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг **** йил 6 ноябрдаги қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Даъвогар“Infinit Insur n ” акциядорлик жамияти томонидан тафтиш инстанцияси суди учун олдиндан тўланган41200 сўм почта **** унинг зиммасида қолдирилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан тафтиш тартибидаги шикояти (протест) билан бир йил муддатда Ўзбекистон Республикаси Олий судига мурожаат қилиниши мумкин. Раислик этувчи **** ҳайъат аъзолари О.Қўлдошов **** 6