Решение #2838523 Экономические

****2-2401/****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья- **** Кассацияинстанциясисудида маърузачи судья - **** Тафтиш инстанцияси маърузачисудья-**** **** судида БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ ТАФТИШИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** йил3 декабрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатитафтиш инстанцияси судья**** раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар О.Қўлдошов ва****лардан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида,видеоконференцалоқа оператори **** кўмагида,“****” АТБвакили **** (**** йил 3 январдаги 7-сонли ишончома асосида), “Ch r s nim M t hnik l ri” масъулияти чекланган жамиятива “Y shil S r b Sh ik nt Di r” масъулияти чекланган жамиятираҳбари Н.Жўраев, “Ch r s nim M t hnik l ri” масъулияти чекланган жамиятивакили **** (ишончномага асосан)лариштирокида, даъвогар АТБ “Univ rs lb nk” манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилояти ҳудудий бошқармасининг жавобгарлар “Ch r s nim M t hnik l ri” масъулияти чекланган жамияти ва “Y shil S r b Sh ik nt Di r” масъулияти чекланган жамиятига нисбатан кредит қарздорлигини ундириш ҳамда ундирувни гаров мулкига қаратиш тўғрисидаги даъво аризаси юзасидан Когон туманлараро иқтисодий судининг **** йил 15 августдаги ҳал қилув қарори ва Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясининг **** йил 23 октябрдаги қарорига нисбатан “Y shil S r b Sh ik nt Di r” масъулияти чекланган жамияти томонидан берилган тафтиш тартибидаги шикоятнииқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд **** кўрибчиқиб, қуйидагиларни аниқлади: АТБ “Univ rs lb nk” (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилояти ҳудудий бошқармаси (бундан буён матнда Палата деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “Ch r s nim M t hnik l ri” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан муддати келмаган асосий қарздорлик ************ сўм, муддати келмаган фоиз қарзи 2********,96сўм, муддат ўтган асосий қарзи 32******** сўм, муддати ўтганфоизи 69********,****, жами 1************,**** кредит қарздорлигини ундиришни, ундирувни “Y shil S r b Sh ik nt Di r” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда гаровга қўювчи деб юритилади)га тегишли бўлган гаров мулкига қаратишни сўраган. Когон туманлараро иқтисодий судининг **** йил 15 августдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризаси тўлиқ қаноатлантирилган. Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясининг **** йил 23 октябрдаги қарори билан жавобгар “Y shil S r b Sh ik nt Di r” масъулияти чекланган жамиятининг кассация шикоятини қаноатлантириш рад этилиб, Когон туманлараро иқтисодий судининг **** йил 15 августдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилган. Гаровга қўювчи“Y shil S r b Sh ik nt Di r” **** томонидан суд қарорларидан норози бўлиб тафтиш тартибида шикоят берилган.Шикоятдакредит таъминоти сифатида гаровга қўйилган ўзига тегишли бўлган Чорвачилик комплекси бино-иншоотларнинг бозор нархи гаровга олувчи билан тузилган келишувда белгиланган **** **** сўмдан анча юқори нархда туриши, республика суд экспертиза маркази Бухоро филиалининг **** йил 10 сентябрдагисуд қурилиш-техникавий экспертизаси хулосасида гаров мулкининг ҳозирги кундаги бозор қиймати **** **** сўмни ташкил этиши белгиланганлиги, Ўзбекистон Республикасининг **** йил 22 апрелдаги ЎРҚ-****-сонли қонуни билан “Гаров тўғрисида”ги қонунинг 26-моддасига ва Фуқаролик кодексининг ****-моддасига ўзгартиришлар киритилганлиги, бироқ “Ипотека тўғрисида”ги қонуннинг 39-моддасида гаровга қўйилган мол-мулкнинг кимошди савдосидаги бошлангич сотув нархи ипотекага қўювчи ва ипотекага олувчи ўртасидаги келишув асосида, улар ўртасида низо бўлган **** эса, суд томонидан белгиланиши кўрсатиб ўтилганлиги,биринчи инстанция судининг ишни кўришга тайинлаш **** **** жойлашган манзилларга юборилганлиги сабабли жавобгар раҳбарлари суд****тайинланганлигидан бехабар қолиб судда иштирок этишмаганлиги ва гаров мулки баҳоси бўйича келишмовчилик борлигини билдира олишмаганлиги, дастлаб кредит олиш **** ҳам гаров мулки **** **** сўмга баҳоланганлиги, гаров мулки қиймати сотувга чиқарилиши суд қарори билан белгиланмаганлиги сабабли паст нархда аукционга чиқарилганлиги баён қилиниб,Когон туманлараро иқтисодий судининг **** йил 15 августдаги ҳал қилув қарорини ўзгартириш, янги қарор чиқариш сўралган. Суд **** иштирок этгангаровга қўювчираҳбари тафтиш шикоятида келтирган **** такрорлаб,гаров мулки**** гаровга қўйишда **** **** сўмга баҳоланганлигини, жами 3 миллиард суммага кредит берилишига келишилган бўлсада, қисман кредит чиқарилганлиги сабабли гаров мулки **** **** сўмга келишиб баҳоланганланганлигини, кейинчалик яна қолган кредит суммасини беришда навбатдаги гаров сифатидарасмийлаштирмоқчибўлишганлигини, бироқ **** раҳбари ходимлари жиноий жавобгарликка тортилиб, қолган кредит суммаси **** қолганлигини ва гаров мулки ҳам паст нархда баҳоланганлигини, давлат ижрочиси томонидан гаров мулки аукцион савдосига шу нархдачиқарилганлигини, ҳозирда фуқаролик қонунчилигига ўзгартириш киритилганлигини, гаровга қўйилга мол-мулкнинг бугунги кундаги бозор баҳоси аслида 5.****.****.**** сўм эканлигини, даъвогар томонидан арзон баҳоланганлигини, биринчи инстанция судида иштирок эта олмаганлиги сабабли гаров мулки баҳоси устида низолашмаганлигини, суд инстанцияларида унинг **** эътиборга олинмаганлигинибилдириб,тафтишшикоятни қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарориниўзгартириб, гаров мулкининг баҳосини суд қарорида белгилаб беришни сўради. Суд **** иштирок этган жавобгар раҳбари ва вакили суднинг ишни тайинлаш тўғрисидаги **** раҳбарнинг яшаш манзилига эмас, юридик шахс манзилига юборилганлиги сабабли суд **** **** ва жойи **** хабар топмасдан суд муҳокамасида иштирок эта олмаганлигини, фуқаролик қонунчилигига кейинчалик гаров мулкининг баҳоси низо бўлганда суд томонидан белгиланиши **** қоидакиритилган бўлсада, “Ипотека тўғрисида”ги қонун 39-моддасида бу **** олдиндан белгилаб қўйилганлигини, суд ушбу қонун нормасини қўлламаганлигини, суд қурилиш экспертизаси хулосаси мавжудлигини, бинонинг бозор қиймати юқори эканлигини, аукционда пастнархда савдога чиқарилаётганлигинибаён қилишиб, шикоятни қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарориниўзгартиришнисўрашди. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили жавобгарнинг тафтиш тартибидаги шикоятига эътирози борлигини, кредит шартномаси таъминоти сифатида мулк гаровга қўйилганда гаров мулки баҳоси ўзаро келишилган баҳода белгиланганлигини, ишни судда кўриш жараёнида кредит қарздорлиги ундирилиб, ундирув гаров мулкига қаратилганлигини, суд қарори тўғри чиқарилганлигини, шикоятдаги **** асоссиз эканлигини, гаров мулкини қайта баҳолаш учун асослар мавжуд эмаслигини билдириб, жавобгарнинг тафтиш шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ва кассация инстанциясининг қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган палата суд **** вакил иштирокини таъминламади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****-моддаси биринчи қисмига кўра, тафтиш тартибидаги шикоятни берган шахс, шунингдек ишда иштирок этувчи шахслар ишни кўриш **** ва жойи тўғрисида ушбу Кодекснинг ****-моддасида назарда тутилган тартибда хабардор қилинади.Иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган мазкур шахсларнинг келмаганлиги ишни тафтиш тартибида кўриб чиқишга тўсқинлик қилмайди. Шу боис, судлов ҳайъати ишни палата вакилининг иштирокисиз, мавжуд ҳужжатлар асосида кўриб чиқишни лозим топди. Судлов ҳайъати иш бўйича маърузачи судьянинг маърузасини тинглаб,тарафларвакилларининг тушунтиришларини эшитиб,тафтишшикоятида келтирилган **** иш ҳужжатлари билан бирга ўрганиб чиқиб,қуйидагиларга асосангаровга қўювчининг тафтиш шикоятини қаноатлантиришни рад этишни,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини вакассация инстанцияси судининг қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг 8 ва ****-моддаларига асосан **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур ҳолатда **** кредит ва гаров шартномаларидан келиб чиққан. ФК ****-моддасига асосан, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Иш ҳужжатларидан аниқланишича,АТБ “Univ rs lb nk” Тошкент БХМ ҳамда жавобгар ўртасида **** йил 21 декабрда кредит линияси очиб ссуда ҳисоб **** кредит бериш шартномаситузилган. Шартномага асосан даъвогар томонидан жавобгарга 36 (ўттиз олти) ой муддатга йиллик28фоиз устама **** тўлаш шарти билан совутгич қуриб қишлоқ хўжалик ва озиқ-овқат маҳсулотларини **** ва сотиш учун ************ сўм миқдорида кредит маблағи ****. Кредит шартномаси бўйича **** таъминлаш **** **** йил 27 декабрда нотариал тартибда тасдиқланган ипотека шартномасига кўра гаровга қўювчига тегишли Бухоро вилояти Когон туман Беклар маҳалла фуқаролар йиғини Чопиқ қишлоғи №****-сонли уйда жойлашган, умумий ер майдони 36.**** квадрат метрга эга бўлган, шундан қурилиш ости майдони 1.****,02 квадрат метр, фойдали майдони ****,5 квадрат метрдан иборат, 1 қаватли, нотурар “Чорвачилик комплекси” (кадастр **** 20:04:41:02:01:****, Эски кадастр **** 20:04:08:01:07:****) ер майдони эгалик қилиш ҳуқуқи билан бирга бирга ипотека (гаров)га қўйилган. Даъвогартомонидан шартнома шартлари лозим **** ****, жавобгарга кредит маблағлари **** берилган,бироқ жавобгар томонидан кредит ва унга ҳисобланган фоизлар кредит шартномасида назарда тутилган муддатларда тўлаб берилмаган. Жавобгарнинг **** олдидаги**** йил 8 июль ҳолатида муддати келмаган асосий қарздорлиги************ сўм, муддати келмаган фоиз қарзи 2********,****, муддат ўтган асосий қарзи 32******** сўм, муддати ўтган фоизи 69********,****, жами 1************,****ни ташкил этган. Даъвогар томонидан жавобгарга ва гаровга қўювчига **** йил 1 июнда, 3 июлда огоҳлантириш ва талабнома хатлари юборилиб, ҳосил бўлган кредит қарздорлигини тўлаб бериш сўралган. Жавобгар томониданталабномалароқибатсиз қолдирилганлиги сабабли Палатадаъвогар манфаатидасудга жавобгар ва гаровга қўювчига нисбатан даъво аризасида кўрсатилган талабларбилан мурожаат қилган. ФК ****-моддасининг биринчи бандига асосан қарз олувчи олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз берувчига қайтариши шарт. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра, агар қарз шартномасида қарзни қисмлаб (бўлиб-бўлиб) қайтариш назарда тутилган бўлса, қарз олувчи қарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатни бузган ****, қарз берувчи қарзнинг қолган барча суммасини тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ****. ФКнинг ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, кредит шартномаси бўйича бир тараф - **** ёки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади. Кредит шартномасининг 1.1-бандига кўра, **** қарз олувчига мазкур шартномада кўрсатиб ўтилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш ****, қарз олувчи эса ўз навбатида олинган пул маблағларини белгиланган муддатда қайтариш ва пул маблағларидан фойдаланганлиги учун фоизлар тўлаш **** олган. **** томонидан шартнома **** ****, жавобгарга **** сўм кредит **** берилган. Жавобгар томонидан шартнома **** лозим **** ****, яъни кредитни ва у бўйича ҳисобланган фоизларни кредит шартномасида белгиланган муддатларда ва миқдорда тўлиқ қайтарилмасдан қарздорликка йўл қўйилган. Кредит шартномасининг 4.3.3-бандига кўра, жавобгар томонидан кредитни қайтариш жадвалида белгиланган миқдор ва муддатларда бир йилда икки ва ундан ортиқ маротаба бузилган ҳолларда асосий қарз ва унга ҳисобланган фоизлар тўланмаган **** даъвогар фоизларни ҳамда кредит бўйича асосий қарзни муддатидан олдин, шунингдек ундирувни кредит таъминотига қаратиш орқали ундириш ҳуқуқи мавжудлиги қайд этилган. Жавобгар томонидан кредит асосий қарзи ва унга ҳисобланган фоизларни кредитни қайтариш графигига риоя қилмасдан, тўловларнинг кечиктирилишига йўл қўйиб келганлиги ҳолати ишдаги мавжуд ҳужжатлар, **** маълумотномалари, талабномалар, огоҳлантириш хатлари,ишда иштирок этувчи шахслар вакилларининг судга берган кўрсатмалари билан тасдиқланган. Биринчи инстанция суди даъвогарнинг кредит қарздорлигини ундириш талаби асосли бўлганлиги сабабли, даъво талабининг кредит қарзини ундириш талабини қаноатлантириб,жавобгардандаъвогарфойдасига**** йил 8 июль ҳолатида************ сўм, муддати келмаган фоиз қарзи 2********,96сўм, муддат ўтган асосий қарзи, 32******** сўм, муддати ўтган фоизи 69********,****, жами 1************,**** кредитқарздорлигини ундириш**** тўғри тўхтамга келган. Шунингдек, даъвогар даъво аризасида ундирувни гаровга қўйилган мол-мулкка қаратишни сўраган. ФКнинг ****-моддасига кўра, гаровга олувчининг (кредиторнинг) талабларини қондириш учун унди увни қарздор гаров билан таъминланган **** ўзи жавобга бўлган вазиятларда **** ёки лозим **** **** **** гаровга қўйилган мол-мулкка қаратиш мумкин. Ушбу кодекснинг ****-моддасига кўра гаровга олувчининг (кредиторнинг) талаблари гаровга қўйилган кўчмас мол-мулк қийматидан суднинг қарорига мувофиқ қондирилади. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми ва Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 22 декабрдаги “Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган **** **** таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” №****-сонли қарори 21-бандининг биринчи қисмида қарздор томонидан гаров билан таъминланган **** **** **** кредитор (гаровга олувчи) қонун ҳужжатларига мувофиқ гаровга қўйилган мол-мулк қийматидан қаноатлантириш олиш ҳуқуқига бошқа кредиторларга қараганда имтиёзга эга бўлишини инобатга олиш зарурлиги тўғрисида тушунтириш берилган. Кредиттаъминоти сифатида**** йил 27 декабрдагиипотека шартномасига кўра гаровга қўювчига тегишли Бухоро вилояти Когон туман Беклар маҳалла фуқаролар йиғини Чопиқ қишлоғи101-сонли уйда жойлашган, умумий ер майдони 36.**** квадрат метрга эга бўлган, шундан қурилиш ости майдони 1.****,02 квадрат метр, фойдали майдони ****,5 квадрат метрдан иборат, 1 қаватли, нотурар “Чорвачилик комплекси” ер майдони эгалик қилиш ҳуқуқи билан бирга бирга ипотека (гаров)га қўйилган. ФКнинг ****-моддасига асосан агар шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, гаров талабнинг уни қондириш пайтидаги **** таъминлайди, хусусан фоизлар, неустойка, ижрони кечиктириб юбориш натижасида етказилган зарар тўланишини, шунингдек гаровга олувчининг гаровга қўйилган ашёни **** қилган зарур **** ва ундирув **** тўланишини таъминлайди. Ипотека шартномасининг 1.1-бандида ушбу шартнома томонлар ўртасида **** йил 21 декабрда тузилган кредит линияси очиб ссуда ҳисоб **** кредит бериш шартномаси бўйича ипотекага қуювчининг ипотекага олувчи олдидаги **** **** таъминлаш ****дида тузилганлиги қайд қилинган. “Гаров тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 26-моддасига кўра, гаровга олувчининг (кредиторнинг) талабларини қондириш учун ундирувни қарздор гаров билан таъминланган **** ўзи жавобгар бўлган вазиятларда **** **** ёки лозим **** **** гаровга қўйилган мол-мулкка қаратиши мумкин. Ипотека шартномасининг 9.1-бандига кўра, ипотекага олувчи ипотека билан таъминланган **** **** ёки лозим **** **** туфйли юзага келадиган талабларни ушбу шартноманинг 3.1.1.-дандида кўрсатилган мол-мулк ҳисобига қондириш учун ушбу шартномага кўра ундиришни гаровга қўйилган мол-мулкка қаратиш ҳуқуқига эга бўлади. Демак, даъвогарнинг ундирувни гаров мулкига қаратиш талаби асосли. Биринчи инстанция судиишда аниқланган ҳолатлар ва қонун талабидан келиб чиқиб,даъво талабининг кредит қарздорлиги бўйича ундирувни ипотека шартномасига асосан жавобгарга тегишли бўлган гаровга қўйилган гаров мулкига қаратиш тўғрисида қонунийтўхтамга келган. Кассация инстанцияси суди биринчи инстанция суди томонидан ҳал қилув қарори қабул қилишда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларига риоя қилинганлигини мнобатга олиб, ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз фолдириш **** тўғри хулосага келган. Тафтиш инстанцияси гаровга қўювчининг тафтишшикоятидасуд **** **** ва жойи тўғрисида раҳбарнинг манзили бўйича хабардор қилинмганлиги сабабли биринчи инстанция судида иштирок эта олмаганлиги ва гаров мулки баҳоси юзасидан ўз эътирозларини билдира олмаганлиги **** **** билан келишмайди. Чунки, биринчи инстанция судинингдаъво аризасини иш юритишга қабул қилиш ва ишни суд муҳокамасига тайинлаш тўғрисидаги **** йил 1 августдаги **** гибрид почта хизмати орқали гаровга қўювчининг юридик манзили Когон тумани, Беклар маҳалла фуқаролар йиғинига юборилган ва **** йил 1 августда етказилганлиги **** маълумотнома мавжуд.Шунингдек, суднинг **** жавобгарнинг манзили Ромитан тумани, Қўрғон МФЙ, Миёнсарой қишлоғи, **** манзилига юборилган.Гибрид почта хизмати маълумотномасида “қабул қилувчи кўрсатилган манзилда яшамайди” деб кўрсатилган(и.ҳ.-34,37-бетлар). ИПК****-моддасининг биринчи қисмига кўра, агар суд иқтисодий суд ишларини юритиш иштирокчиси ўзига юборилган **** кўчирма нусхасини олганлиги ёки ушбу Кодексда назарда тутилган бошқа усулда хабардор қилинганлиги тўғрисида суд **** бошлангунига қадар маълумотларга эга бўлса, ушбу иштирокчи тегишли тарзда хабардор қилинган деб ҳисобланади. Мазкур модданинг иккинчи қисмига биноан, суд томонидан юридик шахснинг судга маълум бўлган охирги жойлашган ери (почта манзили), фуқаронинг яшаш жойи бўйича юборилган **** кўчирма нусхаси олувчи кўрсатилган манзилда йўқлиги сабабли топширилмаган ва бу **** алоқа муассасаси судни хабардор қилган бўлса, иқтисодий суд ишларини юритиш иштирокчиси суд томонидан тегишли тарзда хабардор қилинган деб ҳисобланади. Бундай ҳолатда жавобгар ва гаровга қўювчи суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган ҳисобланади.Шу боис, биринчи инстанция суди ИПКнинг **** моддасига асосан ишни уларнинг иштирокисиз кўриб чиққан. Судлов ҳайъати гаровга қўювчининг тафтиш шикоятида келтирганкредит таъминоти сифатида гаровга қўйилган ўзига тегишли бўлган Чорвачилик комплекси бино-иншоотларнинг бозор нархи гаровга олувчи билан тузилган келишувда белгиланган **** **** сўмдан анча юқори нархда туриши, республика суд экспертиза маркази Бухоро филиалининг **** йил 10 сентябрдаги суд қурилиш-техникавий экспертизаси хулосасида гаров мулкининг ҳозирги кундаги бозор қиймати **** **** сўмни ташкил этиши белгиланганлиги, Ўзбекистон Республикасининг **** йил 22 апрелдаги ЎРҚ-****-сонли қонуни билан “Гаров тўғрисида”ги қонунинг 26-моддасига ва Фуқаролик кодексининг ****-моддасига ўзгартиришлар киритилганлиги, бироқ “Ипотека тўғрисида”ги қонуннинг 39-моддасида гаровга қўйилган молмулкнинг кимошди савдосидаги бошлангич сотув нархи ипотекага қўювчи ва ипотекага олувчи ўртасидаги келишув асосида, улар ўртасида низо бўлган **** эса, суд томонидан белгиланиши, бу ҳолатларни судлар томонидан инобатга олинмаганлиги **** келтирган **** билан келишмайди. Биринчидан, **** ва гаровга қўювчи ўртасида **** йил 21 декабрда тузилганкредит таъминоти сифатида қабул қилинаётган кўчмас мулкнинг қийматини келишиш **** баҳо келишув далолатномасида, баҳолаш ҳисоботига асосан **** **** сўмга баҳоланган гаров мулки кредит суммасига нисбатан **** фоиз **** **** сўмга баҳо келишуви асосида қабул қилинган (и.ҳ.-22 бет). Иш ҳужжатларидан аниқланишича, суднинг ҳал қилув қарори қабул қилиниб, ижрога қаратилгандан сўнг даъвогар **** томонидан **** йил 20 майда судга ариза билан мурожаат қилиниб, гаров мулкининг баҳосини белгилаб беришсўралган. Республика суд экспертиза марказининг Бухоро вилоят бўлими томонидан ўтказилган суд қурилиш-техникавий экспертизасининг **** йил 10 сентябрдаги хулосасида гаров мулкининг экспертиза ўтказилган кундаги баҳоси **** **** сўмни ташкил этиши кўрсатилган. Биринчи инстанция судининг **** йил 19 сентябрдаги **** билан аризани қаноатлантириш рад этилган. Иккинчидан,Ўзбекистон Республикасининг **** йил 22 апрелдаги “Кредиторларнинг гаров билан таъминланган талабларини қаноатлантириш тизимини янада такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-****-сонли қонунига асосан Фуқаролик кодекси ****-моддасига, “Гаров тўғрисида”ги қонунга ўзгартириш қиритилган бўлиб, унда “Гаровга қўйилган мол-мулкнинг кимошди савдосидаги бошланғич сотиш нархи гаровга қўювчи ва гаровга олувчи ўртасидагикелишувга асосан белгиланади.Гаровга қўювчи ва гаровга олувчи ўртасида мол-мулк нархи бўйича келишмовчиликлар мавжуд бўлган ****, **** баҳоловчи ташкилот жалбэтилади ва гаровнинг дастлабки қиймати бозор қийматидан келиб чиқиб белгиланади” деган норма киритилган. “Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 40-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, нормативҳуқуқий ҳужжатлар, агар ҳужжатларнинг ўзида кечроқ муддат кўрсатилмаган бўлса, расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради. Ушбу Қонун 41-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига кўра, норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар орқага қайтиш кучига эга эмас ва улар амалга киритилганидан кейин юзага келган ижтимоий муносабатларга нисбатан қўлланилади, бундан ушбу модданинг иккинчи қисмида назарда тутилган ҳоллар мустасно.Ўзбекистон Республикаси қонунининг амал қилиши у амалга киритилгунга қадар юзага келган ижтимоий муносабатларга нисбатан қонунда тўғридан-тўғри назарда тутилган ҳоллардагина татбиқ этилади. Ваҳоланки, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори **** йил 15 августда қабул қилинган бўлиб, ЎРҚ-****-сонли қонуни **** йил 22 апрелда қабул қилинган. Мазкур ҳолатда Ўзбекистон Республикасининг ЎРҚ-****-сонли қонунида у амалга киритилгунига қадар юзага келган ижтимоий муносабатларга нисбатан татбиқ этилиши белгиланмаганлиги сабабли, у амалга киритилганидан кейин юзага келган ижтимоий муносабатларга нисбатан қўлланилади. Учинчидан, гаровга қўювчи тафтиш шикоятида ва суд **** келтирган ****Ўзбекистон Республикасининг“Ипотека тўғрисида”ги қонунининг 9моддасида ушбу қоида олдиндан белгиланганлиги **** **** келтирди. Бироқ,“Ипотека тўғрисида”гиқонун40-моддасига кўра,ипотека тўғрисидаги шартнома бўйича гаровга қўйилган мол-мулкни аукционда сотиш тартиби Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодексига ва ушбу Қонунга, агар уларда бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, ипотека тўғрисидаги шартнома ёки ипотекага қўювчининг ипотекага олувчи билан тузилган нотариал тартибда тасдиқланган келишувга мувофиқ белгиланади. Биринчи инстанция суди ҳал қилув қарори қабул қилаётган **** амалда бўлган Фуқаролик қодексидава қонунчиликдагаровга қўйилган молмулк суд томонидан **** тарзда баҳолаш назарда тутилмаган. Биринчи инстанция суди даъвогарнинг даъвоталаби асосли бўлганлигини инобатга олиб, жавобгарлардан кредит ва унга ҳисобланган фоизларни ундириш ва ундирувни гаровга қўйилган мол-мулкларга қаратиш **** қонуний қарор қабул қилган. Гаровга қўювчининг тафтиш шикоятида келтирган **** суд ҳужжатларини бекор қилиш учун асос бўла олмайди. ИПК ****8-моддасининг биринчи иқсмига биноан, суд ҳужжатининг ноқонунийлиги ёки асоссизлиги ҳал қилув қарорини, қарорни ёки **** ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади. ИПК ****7-моддаси биринчи қисмининг биринчи бандига кўра, ишни тафтиш тартибида кўрадиган суд тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини, қарорни ўзгаришсиз қолдиришга ****. Судлов ҳайъати, биринчи инстанция суди ва кассация инстанцияси суди томонидан қарор қабул қилишда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларига тўлиқ риоя қилинганлигини, суд ҳужжатларини ўзгартириш ёҳуд бекор қилиш учун асосларнинг мавжуд эмаслигини инобатга олиб, гаровга қўювчининг тафтиш шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори ва кассация инстанцияси судининг қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи шахсларнинг кассация, кассация ва тафтиш шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Мазкур ҳуқуқ нормасигаасосан судлов ҳайъатигаровга қўювчи томонидан тафтишинстанцияси суди учун олдиндан тўланган 41**** сўм почта **** унинг зиммасида қолдиришни, гаровга қўювчиданреспублика бюджетигатафтишинстанцияси учун 10******** сўм давлат божи ва ишни видеоконферецалоқа режимида кўриш билан боғлиқ ******** сўм **** Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозит **** ундиришни лозим деб топади. Юқоридагиларга кўраҳамда Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, 3246-****7-моддаларига асосланиб,тафтиш инстанцияси суди қарорқилади: “Y shil S r b Sh ik nt Di r” масъулияти чекланган жамиятинингтафтиш тартибидаги шикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Когон туманлараро иқтисодий судининг **** йил 15 августдаги ҳал қилув қарори ва Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясининг **** йил 23 октябрдаги қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Гаровга қўювчи“Y shil S r b Sh ik nt Di r” масъулияти чекланган жамиятиданреспублика бюджетига тафтиш инстанцияси суди учун 10******** сўм давлат божи ундирилсин. “Y shil S r b Sh ik nt Di r” масъулияти чекланган жамиятитомонидан тафтиш инстанцияси учун 41**** сўм почта **** тўланганлиги инобатга олиниб, унинг зиммасида қолдирилсин. “Y shil S r b Sh ik nt Di r” масъулияти чекланган жамиятиданЎзбекистон Республикаси Олий судининг депозит **** тафтиш инстанцияси судида ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш **** учун ******** сўм ундирилсин. Қарор юзасидан ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Мазкур қарор устидан бир йил муддат ичида Ўзбекистон Республикаси Олий судига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари ****2-2401/****-сонли иқтисодий иш **** О.Қўлдошов **** маърузачисудья- **** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ ТАФТИШИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** йил3 декабрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати тафтиш инстанцияси судья **** раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар О.Қўлдошов ва **** иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида, видеоконференцалоқа оператори **** кўмагида,“****” АТБвакили **** (**** йил 3 январдаги 7-сонли ишончома асосида), “Ch r s nim M t hnik l ri” масъулияти чекланган жамияти ва “Y shil S r b Sh ik nt Di r” масъулияти чекланган жамияти раҳбари Н.Жўраев, “Ch r s nim M t hnik l ri” масъулияти чекланган жамияти вакили **** (ишончномага асосан)лариштирокида, даъвогар АТБ “Univ rs lb nk” манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилояти ҳудудий бошқармасининг жавобгарлар “Ch r s nim M t hnik l ri” масъулияти чекланган жамияти ва “Y shil S r b Sh ik nt Di r” масъулияти чекланган жамиятига нисбатан кредит қарздорлигини ундириш ҳамда ундирувни гаров мулкига қаратиш тўғрисидаги даъво аризаси юзасидан Когон туманлараро иқтисодий судининг **** йил 15 августдаги ҳал қилув қарори ва Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясининг **** йил 23 октябрдаги қарорига нисбатан “Y shil S r b Sh ik nt Di r” масъулияти чекланган жамияти томонидан берилган тафтиш тартибидаги шикоятни иқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****6-****7-моддаларига асосланиб, тафтиш инстанцияси суди қарорқилади: “Y shil S r b Sh ik nt Di r” масъулияти чекланган жамиятинингтафтиш тартибидаги шикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Когон туманлараро иқтисодий судининг **** йил 15 августдаги ҳал қилув қарори ва Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясининг **** йил 23 октябрдаги қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Гаровга қўювчи“Y shil S r b Sh ik nt Di r” масъулияти чекланган жамиятиданреспублика бюджетига тафтиш инстанцияси суди учун **** сўм давлат божи ундирилсин. “Y shil S r b Sh ik nt Di r” масъулияти чекланган жамиятитомонидан тафтиш инстанцияси учун **** сўм почта **** тўланганлиги инобатга олиниб, унинг зиммасида қолдирилсин. “Y shil S r b Sh ik nt Di r” масъулияти чекланган жамиятиданЎзбекистон Республикаси Олий судининг депозит **** тафтиш инстанцияси судида ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш **** учун **** сўм ундирилсин. Қарор юзасидан ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Мазкур қарор устидан бир йил муддат ичида Ўзбекистон Республикаси Олий судига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари О.Қўлдошов ****