Решение #2838902 Экономические

4-1801-2511/9782-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Қарши шаҳри 2025 йил 02 декабрь Қарши туманлараро иқтисодий суди судьяси Ж.Ибрагимов раислигида, судья ёрдамчиси Б.Давлятов котиблигида Қарши шаҳар прокуратураси даъвогар “Ҳудудий электр тармоқлари” акциядорлик жамияти манфаатида жавобгар "I m n T x Gr u " масъулияти чекланган жамиятидан 30 093 287,36 сўм асосий қарздорликни ундириш ҳақидаги даъво аризаси бўйича ишни Қарши шаҳар прокурори ёрдамчиси Ш.Ҳакимов (шахсий маълумотномага асосан), даъвогар вакили Н.Равшанов (2025 йил 28 мартдаги №06/528-сонли ишончномага асосан)лар иштирокида (жавобгар вакили иштирокисиз) суд биносида очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Қарши шаҳар прокуратураси даъвогар “Ҳудудий электр тармоқлари” акциядорлик жамияти (кейинги ўринларда даъвогар деб юритилади) манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар "I m n T x Gr u " масъулияти чекланган жамияти (кейинги ўринларда жавобгар деб юритилади)дан 30 093 287,36 сўм асосий қарздорликни ундиришни сўраган. Суд мажлисида қатнашган прокурор даъво талаби бўйича қарздорликнинг сўндирилмаган қисмини қаноатлантиришни сўради. Суд мажлиси муҳокамасида иштирок этган даъвогар вакили даъво талаби бўйича тушунтириш бериб, жавобгар билан шартнома тузилганлигини ва мазкур шартномага асосан истеъмол қилинган электр-энергияси бўйича қарздорлик юзага келганлигини маълум қилиб, судга мурожаат қилинганидан сўнг жавобгар томонидан 30 000 000 сўм миқдорида тўлов амалга оширилганлиги сабабли жавобгарнинг даъвогар олдида 93 287,36 сўм миқдорида қарзи қолганлиги тўғрисидаги маълумотномани судга тақдим қилиб, даъвони қаноатлантиришни сўради. Суд мажлисининг вақти ва жойи ҳақида тегишли тарзда хабардор қилинган бўлса-да, жавобгар суд муҳокамасида иштирок этмади. Мазкур ҳолатда суд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (кейинги ўринларда ИПК)нинг 170-моддасига асосан ишни жавобгар иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Суд ишда иштирок этган тараф вакилининг иш бўйича тушунтиришларини эшитиб, даъво талабларини иш ҳужжатлари билан бирга ўрганиб чиқиб, далилларга ҳуқуқий баҳо бериб, қуйидаги асосларга кўра даъво талабини қисман қаноатлантиришни лозим топади. Иш ҳужжатлари ва суд муҳокамаси давомида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича, тарафлар ўртасида тузилган шартномага кўра даъвогар электр-энергияси етказиб бериш, жавобгар эса истеъмол қилинган энергия ҳақини тўлаш мажбуриятини олган. Иш ҳужжатлари ва суд муҳокамаси давомида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича, тарафлар ўртасида 2025 йил 5 январида тузилган 201-603-сонли шартномага кўра даъвогар тармоқлари орқали электр энергиясини етказиб бериш, жавобгар эса истеъмол қилинган энергия ҳақини тўлаш мажбуриятини олган. 2025 йил 1 ноябрь ҳолатида тузилган солиштирма-далолатномага кўра, жавобгарнинг даъвогар олдида 30 093 287,36 сўм қарздорлиги мавжудлиги кўрсатилган. Ушбу шартномага асосан 2025 йил 1 ноябрга қадар электр-энергияси бўйича ҳисобланган 30 093 287,36 сўмлик қарздорлик жавобгар томонидан тўлаб берилмаган. Даъвогарнинг жавобгарга қарздорликни ихтиёрий равишда бартараф этиш ҳақидаги огоҳлантириш хати жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Натижада ушбу низо келиб чиқиб, прокуратура даъвогар манфаатида асосий қарз ҳақида судга мурожаат қилган. Даъво талаби асослидир. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасининг учинчи қисмига кўра, ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, мустақил ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда – ФК деб юритилади)нинг 8, 234-моддаларига кўра мажбуриятлар шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг 236-моддасида мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши, 237-моддасига кўра, мажбуриятларни бажаришдан бир томонлама бош тортишга йўл қўйилмаслиги келтирилган. ФКнинг 468-моддасига асосан энергия таъминоти шартномасига мувофиқ энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга (истеъмолчига) энергия бериб туриш мажбуриятини олади, абонент эса қабул қилинган энергия ҳақини тўлаш, шунингдек шартномада назарда тутилган энергия истеъмол қилиш тартибига риоя этиш, тасарруфидаги энергетика шохобчаларидан фойдаланиш хавфсизлигини ҳамда ўзи фойдаланадиган энергия истеъмол қилувчи асбоб ва ускуналарнинг созлигини таъминлаш мажбуриятини олади. ФК 477-моддаси биринчи қисмига мувофиқ, энергия таъминоти шартномаси бўйича мажбуриятлар бажарилмаган ёки лозим даражада бажарилмаган ҳолларда, энергия билан таъминловчи ташкилот шу туфайли етказилган зарарнинг, абонент эса етказилган ҳақиқий зарарнинг ўрнини қоплаши шарт. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси 2004 йил 1 ноябрдаги 511-сонли “Электр энергиясидан фойдаланганлик учун ҳисоб-китоб қилиш механизмини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорининг 2-бандида, барча юридик шахслар — электр энергияси истеъмолчилари истеъмол қилинган электр энергияси учун қонунчиликда белгиланган тартибда, электр таъминоти шартномасига мувофиқ ҳар ойда тўлиқ ҳисоб-китоб қилишлари шартлиги қайд этилган. Суд муҳокамасида даъвогар томонидан тақдим этилган маълумотномага қараганда, прокуратура томонидан даъвогар манфаатида судга мурожаат қилингандан сўнг 30 000 000 сўм миқдорида жавобгар томонидан асосий қарз тўлаб берилган. Шу сабабли, суд даъвони қисман, яъни 93 287,36 сўм миқдорида қаноатлантиришни лозим топди. ИПКнинг 66-моддасига кўра иш бўйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар ҳақидаги маълумотлар бўлиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи ҳолатлар, шунингдек низони тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатлар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини аниқлайди. Бундай маълумотлар ёзма ва ашёвий далиллар, экспертларнинг хулосалари, мутахассисларнинг маслаҳатлари (тушунтиришлари), гувоҳларнинг кўрсатувлари, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари билан аниқланади. Мазкур кодекс 118-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. “Давлат божи тўғрисида”ги Қонунга кўра иқтисодий судларга бериладиган мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ базавий ҳисоблаш миқдорининг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши лозим. Юқоридагиларга кўра, суд даъво талабини қисман қаноатлантиришни, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига 93 287,36 сўм асосий қарздорлик, 41 200 сўм почта харажати, республика бюджетига 943 532,90 сўм давлат божи ундиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 8, 234, 236, 468, 477моддаларини ҳамда Иқтисодий процессуал кодексининг 118, 128, 170, 176179, 186, 192-моддаларини қўллаб, суд қарор қилди: даъво талаби қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар "I m n T x Gr u " масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар “Ҳудудий электр тармоқлари” акциядорлик жамияти ҳисобига 93 287,36 сўм асосий қарздорлик, 41 200 сўм почта харажати; Республика бюджетига 943 532,90 сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро варақалари берилсин. Ҳал қилув қарори устидан у қабул қилинган кундан эътиборан бир ой ичида шу суд орқали Қашқадарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида ёки қонуний кучга кирган ва апелляция тартибида кўрилмаган ҳал қилув қарори устидан у қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят берилиши (протест келтирилиши) мумкин. Судья Ж.Ш.Ибрагимов