Решение #2838918 economic_new

4-2201-2****/****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанцияда ишни кўрган судья-М.Қазаков Апелляция инстанциясида маърузачисудья–В.Қазаков Тафтиш инстанцияси судида маърузачи судья- **** ҚО****ОҒИСТОНРЕСПУБЛИКАСИСУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БУЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИНИНГ ТАФТИШ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ Нукус шаҳри ****5 йил 2 декабрь ****Республикаси судининг иқтисодий ишлар буйича судлов ҳайъати **** раислигида, ҳайъат аъзолари **** ва **** иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида, даъвогар жамият раҳбари****, вакилиадвокат**** (**** йил 28 июлдаги 12-сонли ордерга асосан),жавобгарвакили Х.Қодиров (**** йил 13 июндаги ****-сонли ишончномага асосан)иштирокида,Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Хоразмвилоят ҳудудий бошқармасинингдаъвогар“ OR Z EKS RESS SERVIS” масъулияти чекланган жамияти манфаатидажавобгар АТИБ “Ипотека****”дан**** **** сўм бой берилган фойда, **** **** сўм етказилган зарар ва кредит ****ратилаётган пайтда жамғарма кафиллигиниолиш учун тўланган **** сўмнижами7.****.****.**** сўм зарарниундиришни сўраган даъво аризаси бўйича қўзғатилган иш юзасидан қабул қилинганУрганч туманлараро иқтисодий судининг **** йил 8 августдаги ҳал қилув қарориваХоразм вилоят судинингиқтисодий ишлар бўйичасудлов ҳайъатиапелляцияинстанциясининг ****5йил16 январькунги қарорига Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Хоразм вилоят ҳудудий бошқармасинингберган тафтиш шикоятини иш ҳужжатлари билан бирга **** Республикаси судининг биносида очиқ суд ****видеоконференцалоқа режимидакўриб чиқиб, қуйидагиларни а ниқ л а д и: ЎзбекистонСавдо-саноат палатаси Хоразм вилоят ҳудудий бошқармаси (бундан буён матндаПалата деб юритилади)даъвогар“ OR Z EKS RESS SERVIS” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) манфаатида“Тадбиркорлик фаолиятини ривожлантиришни қўллаб-қувватлаш давлат жамғармаси”ни учинчи шахс сифатида кўрсатган ҳолдасудга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар АТИБ “Ипотека****”дан **** **** сўм бой берилган фойда, **** **** сўм етказилган зарар ва кредит **** пайтда жамғарма кафиллиги олиш учун тўланган **** сўмжами7.****.****.**** сўм зарар ундиришнисўраган. Урганчтуманлараро иқтисодий судининг ****4йил8 августдагиҳал қилув қарори биландаъво аризаниқаноатлантириш рад этилган. Хоразм вилоятсудининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатиапелляцияинстанциясининг ****5йил16 январь кунги қарори билан биринчи инстанциясудининг ҳал қилув қарориўзгаришсиз қолдирилган. 2 Суд қароридан норози бўлибПалата даъвогарнинг манфаатида тафтиш тартибида шикоят берган.Шикоятидасуд қарорларинибекор қилиб,даъвони қаноатлантириш тўғрисида янги қарор қабул қилишни сўраган. Унга асос сифатида,**** шартнома **** **** сабабли даъвогар Ўзбекистон Республикаси Марказий **** Хоразм вилоят бошқармаси ва АТИБ “Ипотека ****” бошқаруви раисигақилганмурожаатибелгиланган муддатдажавоб олмаганлигини,Ўзбекистон **** Тадбиркорлар мурожаатларини кўриб чиқиш қабулхонасигақилганмурожаатидан кейин аризасигаасослантирилмаган жавоб олганлигини, ушбу хатда **** йил 12 майда **** ходимлари томонидан тузилган далолатноманиасос қилиб кўрсатганлигини, лекин мазкур далолатнома**** **** ходимлари томонидан имзоланганлигини, далолатномада **** ва жамият ўртасидаги оғзаки келишувга асосан **** кўзда тутилган кредитнинг қолган қисмини ўзлаштиришни тўхтатиш ва янги кредит шартномасига асосан кредит **** келишиб олинганлиги кўрсатилганлигини, лекиндастлабки**** белгиланганкредитнитўлиққоплайдиган мулклар гаровга қуйилганлигини,кредит шартномаси бўйича **** кўп қаватли турар жой қурилиши учун йиллик 26 фоиз устама **** тўлаш шарти билан 24 ой муддатга 10 млрд сўм кредит **** **** олганлигини,судлар **** томонидан шартнома **** **** ва орадан бир йил ўтиб қисман **** ҳуқуқий баҳо бермаганлигини, даъвогар кредитни қайтариш муддатини **** йил 23 июлга қадар узайтириш тўғрисида 4-5 марта мурожаат қилганлигини, Президентнинг **** йил 3 апрель кунги ****-сонли Фармони билан кредит муддатларини узайтириш ва маълум даврда кредит фоизларини қўлламаслик белгиланганлигини,ушбу Фармон ижросини таъминлаш **** ВазирларМаҳкамаси томонидан қатор қарорлар қабул қилинганлигини, амалдаги қонунчилик талабларини қўллаш юзасидан Олий суднинг Пленум қарори****, аммо биринчи инстанция суди томонидан Фуқаролик кодексининг ****,****-моддалари ва Олий суд ва Олий Хўжалик суди Пленумининг **** йил 22 декабрдаги ****-сонли қарорининг тушунтиришлари нотўғри талқин қилинганлигини,****нинг шартнома**** тўлиқ **** ушбу низонинг келиб чиқишигаасосий сабаб бўлганлигига судҳуқуқий баҳо бермаганлигини,даъво аризаси судлар томонидан асоссиз рад этилганлигини, биринчи инстанция суди ҳал қилув қарори қабул қилган кун, **** йил 8 августда суд биносида кутиб ўтирганлигини, жавобгар вакили келмаганлиги сабабли суд **** бошқа кунга қолдирилиши айтилганлигини, аммо суд **** бўлмасаҳам**** йил 8 август куни билан ҳал қилув қарори қабул қилинганлигини келтирган. Суд****даъвогар жамият раҳбари ва вакили тафтиш шикоятида билдирилган**** қўллаб-қувватлаб,**** билан **** йил 17 июнда тузилган 45-сонли кредит шартномасига асосан даъвогарга 10 млрд.сўм кредит ****лиши лозим бўлганлиги, даъвогар ўз навбатида кредит таъминатини тўлиқтаъминлаганлигини, аммо **** томонидан кечиктирилганҳолда **** 4,9 млрд.сўм кредит ****, қолган кредит суммаси асоссиз **** қолганлигини, 3 кредитнинг қолган қисмини **** ва **** кредитнинг муддатини узайтириш тўғрисидаги мурожаатлари ****сдан, **** янги кредит шартномасини тузишни таклиф қилганлигини,натижада жамиятнингбизнес-режаси амалга ошмаганлигинива зарар кўрганлигинибилдириб, шикоятини қаноатлантиришни сўради. Жавобгар вакили тафтиш тартибидаги шикоятда келтирилган **** асоссиз деб ҳисоблаб,кредит шартномаси пандемия бошланганидан кейин тузилганлигини, даъвогаркредит шартномасини тузган пайтдабарча хавфхатарни тушунганлигини, даъвогарнинг бизнес режасида объектнинг баҳоси 26 млрд сўм деб, шундан **** кредити асосида **** 10 млрд.сўм қисми, қолган қисми жамиятнинг ўзининг ҳисобидан **** белгиланганлигини,лекиндаъвогарўз маблағларидан фойдаланмаганлигини, даъвогарга қурилиш ишларинибошлаганидан кейин жорий молиялаштириш амалга оширилиши тушунтирилганлигини, лекин даъвогар ушбу шартларни **** билдириб, судқарорларини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Палатава “Тадбиркорлик фаолиятини ривожлантиришни қўллабқувватлаш давлат жамғармаси” суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли равишда хабардор қилинганлигига қарамасдан суд **** келмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, тафтиш тартибида шикоят (протест) берган шахс, шунингдек ишда иштирок этувчи шахслар ишни кўриш **** ва жойи тўғрисида ушбу Кодекснинг ****-моддасида назарда тутилган тартибда хабардор қилинади.Суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи тўғрисида тегишли равишда хабардор қилинган ушбу шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди. Шунга кўра, судлов ҳайъати ишниуларнинг иштирокисиз кўришни лозим топади. Судлов ҳайъати,тарафлар вакилларинингтушунтиришларини тинглаб, тафтиш шикоятида билдирилган **** иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуйидагиларга асоссуд қарорларини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 14-моддасига кўра,агар қонун ёки шартномада зарарни камроқ миқдорда тўлаш назарда тутилмаган бўлса, ҳуқуқи бузилган шахс ўзига етказилган зарарнинг тўла қопланишини талабқилиши мумкин. Зарар деганда, ҳуқуқи бузилган шахснинг бузилган ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган ****, унинг мол-мулки йўқолиши ёки шикастланиши (**** зарар), шунингдек бу шахс ўз ҳуқуқлари бузилмаганида одатдаги фуқаролик муомаласи шароитида олишимумкин бўлган, лекин ололмай қолган даромадлари (бой берилган фойда) тушунилади. Агар ҳуқуқни бузган шахс бунинг натижасида даромад олган бўлса, ҳуқуқи бузилган шахс бошқа зарар билан бир қаторда бой берилган фойда бундай даромаддан кам бўлмаган миқдорда тўланишини талаб қилишга ****. 4 Иш ҳужжатларидан аниқланишича,тарафлар ўртасида **** йил 17 июнда 45-сонли кредит шартномаси тузилган.Кредит шартномасига асосанжавобгар даъвогаргаУрганч шаҳар, **** кўчаси, Ғ.Ғулом ва **** кўчалари кесишмасида 1 та 7 ва 8 қаватли 64 хонадондан иборат 1-қавати савдо ва маиший хизмат кўрсатиш шохобчаси жойлашган турар жой биносини қуриш учун 24 ой муддатга,йиллик 26 фоиз устама тўлаш шарти билан 10.****.****.**** сўм миқдорида кредит ****га, жавобгар эса кредит шартномасига асосан кредитдан **** фойдаланиб, белгиланган муддатларда кредит ва унга ҳисобланган фоизларни қайтариш **** олган. Кредит таъминоти сифатида даъвогарга тегишли Урганч шаҳар, Фаязов (Шовот) кўчасида жойлашган умумий майдони ****,76 кв.метр, умумий ер майдони ****,00 кв.метр, қурилиш ости майдони ****,76 кв.метр бўлган қурилиши тугалланмаган 1-қавати савдо ва маиший хизмат кўрсатиш шохобчасидан иборат кўп қаватли турар-жой биноси ҳамда Урганч шаҳар, Ғ.Ғулом кўчаси, 1/**** жойлашган умумий майдони ****,00 кв.метр, умумий ер майдони ****,68 кв.метр, қурилиш ости майдони ****,00 кв.метр бўлган қурилиши тугалланмаган кўп қаватли кўп хонадонли турар-жой биноси ердан фойдаланиш ҳуқуқи билан бирга гаровга қўйилган. Кредит шартномасига асосан жавобгар даъвогарга 4 900**** **** сўм кредит маблағларини****ган, кредитнингқолган қисми **** қолган. Унга, даъвогарнинг бизнес режасида **** **** **** сўм кредит **** қурилиш материалларини сотиб олишга сарфланишикўрсатилганлиги,бошқа ****, жумладан кўзда тутилмаган **** даъвогарнинг ўзининг ҳисобидан амалга оширилиши белгиланганлиги, аммо даъвогар **** кредитни бошқа **** сарфланганлиги асос бўлган. Хусусан, жавобгарнинг**** йил 23 мартдаги ****-сонли огоҳлантириш хатида **** йил 1 сентябрга қадар **** **** сўм кредитмолиялаштирилганлиги, қуриладиган уйнинг смета қиймати **** **** сўмни ташкил қилиши, Урганч шаҳар **** кўчасидаги кўп қаватли турар жой биноси қурилиши режалаштирилган манзилдаги эски турар жой биноларидан Ғ.Ғулом кўчаси 14;14А;16 ва 18 жами 4 та эски биноларнибуздириш (снос) ишлари нихоясигаетказилганлиги, Бош **** кўрсатмасига кўра, қурувчи тадбиркор томонидан қурилиш майдонидагибуздириш (снос)ишлари режалаштирилган эски турар жой биносининг бузиш ишлари **** кейин, қурилиш объектини белгиланган тартибда жорий молиялаштириш ишлари амалга оширилиши тўғрисида бир неча бороғзаки маълум қилинганлигига қарамасдан қурилиш-**** ишлари бошланмаганлигини,қурилиши режалаштирилган турар жой биноларининг қайта ишлаб чиқилган (АПЗ) архитектура режалаштириш топшириғини, (ПДП проект детальной планировки) бош режаси шаҳар ва вилоят архитекторлари томонидан ишлаб чиқиш ишларини тезлаштиришва қайта ишлаб чиқилган лойиҳа асосидаги турар жой биноларининг лойиҳа-смета ҳужжатларини ҳамда экспертиза хулосаларини **** қилишни,Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 21 декабрдаги ПҚ ****-сонли “Тижорат **** молиявий барқорарлигини 5 таъминлаш, фаолияти самарадорлигини ошириш вакредит сиёсатини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорининг 5-банди “г” кичик бандида инвестицион лойиҳаларни молиялаштиришда ташаббускор тадбиркорнинг лойиҳа қийматнинг камида 30 фоиз маблағга эга бўлиши зарурлиги кўрсатиб ўтилганлигини,шунга кўра қурилиш ишлари бошланиб, бинонинг 1 қаватигача бўлган пойдевар ишлари **** кейин жорий молиялаштириш ишлари **** мумкинлиги тўғрисида, **** йил 11 январь кунги ****-сонли огохлантириш хатида **** йилнинг 21 сентябрь санасигача **** **** сўм молиялаштирилганлиги, Урганч шаҳар **** кўчасидаги кўп қаватли турар жой биносинингпойдевар ишлари ****, 1 қават колонна ва балкаларни бетонлаш ишлари **** ва ораёпма темир бетон плиталарини ўрнатиш ишлари **** кўзатилганлигини, кредитни қайтариш графигига кўра **** йилнинг 10 январь санасида асосий кредит 50,0 млн сўм ва ****,73 млн.сўмҳисобланганфоизиқайтарилмаганлиги сабабли 10 кун муддатда талабларни **** сўраган. Кредит шартномасининг 9-бўлимида қарз олувчи томонидан **** **** ҳолатлари вужудга келганда **** қарздорга **** **** ҳолатлари вужудга келганлиги ва бу ҳолатни ҳал қилиш муддатини белгилаган ҳолда хабар юбориш, қарздорнинг кредитдан фойдаланишини тўхтатиш ёки бекор қилиш, муддатидан олдин ёки дарҳол кредитни тўлиқ ёхуд қисман қайтарилишини талаб қилиш, кредит учун фоизларни юқори ставкада ҳисоблаш, ушбу шартноманинг 7-бўлимида назарда тутилган гаров таъминотини реализация қилиш бўйича ҳуқуқларидан фойдаланиш чораларини қўллаши белгиланган. Шунга кўра, жавобгар даъвогардан **** **** сўм кредит қарзи,**** **** сўм фоиз, **** сўм пеня жами **** **** сўм ундириш тўғрисида судга даъво аризаси билан мурожаат қилган.Даъвогар қарши даъво аризаси билан жавобгардан бой берилган фойда, асоссиз ундирилган фоизлар ва пеняни ундиришни сўраган. Фуқаролик ишлари бўйича Урганч туманлараро судининг ****-сонли иши бўйича суднинг**** йил 28 февралдаги ҳал қилув қарори биландаъво ариза қисман қаноатлантирилиб, даъвогардан жавобгар фойдасига **** **** сўм кредит қарзи, **** **** сўм фоиз, **** сўм пеня ундирилган, ундирув гаров мулкларига қаратилган,суднинг **** йил 28 февралдаги **** билан даъвогарнинг қарши даъво аризаси кўрмасдан қолдирилган. Хоразмвилоят суди фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг **** йил 6 декабрь кунги **** билан суд ҳужжатлари ўзгаришсиз қолдирилган. Суднинг **** билан даъвогарнинг **** томонидан кредит маблағлари тўлиқ **** сабабли бизнес режа ўз **** **** **** **** асоссиз эканлиги, **** томонидан дастлаб**** кредит маблағлариданжамият **** фойдаланмаганлиги сабабли **** томонидан кредитнинг қолган қисми **** аниқланган. 6 ИПК 73-моддасининг учинчи қисмига мувофиқ, фуқаролик ишлари бўйича суднинг ёки маъмурий суднинг қонуний кучга кирган ҳал қилув қарори бошқа ишни кўраётган иқтисодий суд учун фуқаролик ишлари бўйича суднинг ёки маъмурий суднинг ҳал қилув қарорида аниқланган ва ишда иштирок этувчи шахсларга тааллуқли бўлган ҳолатларга доир масалалар бўйича ****. Ушбу ҳолатда, даъвогар даъво талабларига асос қилган ҳолатларнинг асоссизлиги фуқаролик ишлари бўйича судининг қарори билананиқланганлиги сабабли даъво талабларини қаноатлантиришга асос йўқ. Судлов ҳайъати, даъвогарнинг тафтиш шикоятида билдирган **** билан келиша олмайди. Даъвогар томонидан тасдиқланган бизнес режага кўра,объект **** кредит маблағлари ҳисобидан, балки даъвогарнинг ўз маблағлари ҳисобиданҳамамалга оширилиши белгиланган.Хусусан, даъвогарнинглойиҳага қўшадиганулуши **** **** сўмни ташкил қилган.Мазкур ҳолатда, даъвогар ўз ҳисобидан **** **** сўм маблағларнисарфлаганлиги,аммобизнес режаамалга оширилмаганлигида айнан**** томонидан кредитнинг қолган қисми **** сабаббўлганлигитасдиқланмайди.Қолаверса, фуқаролик суднинг қарори биланкредит маблағларининг қолган қисмининг **** даъвогарнинг кредитдан **** фойдаланмаганлиги асос бўлганлиги аниқланган. ИПК****7-моддасинингбиринчи қисми1-бандига мувофиқ, ишни тафтиш тартибидакўрадиган суд тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўриш натижалари буйича ҳал қилув қарорини, қарорни ўзгаришсиз қолдиришга****. ИПКнинг ****-моддасининг еттинчи қисмига кўра,давлат божи тўлашдан озод қилинган давлат органлари ҳамда бошқа шахслар томонидан юридик шахслар ва фуқароларнинг манфаатларини кўзлаб **** этилган даъво талабларини қаноатлантиришрадэтилган ёкиуларқисман қаноатлантирилган ****,давлат божи манфаатлари кўзланиб даъво **** этилган шахслардан даъво талабларининг қаноатлантирилиширадэтилган қисмига мутаносиб равишда ундирилади. Баён қилинганларга кўра, судлов ҳайъатисуд қарорларини ўзгаришсиз қолдиришни, тафтиш шикоятини қаноатлантиришни радқилишни,даъвогардан республика бюджетига****сўм давлат божи ва Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозит ҳисобига ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ **** сўм суд **** ундиришни лозим топади. Бинобарин, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг****7,****9-моддаларини қўллаб, тафтиш инстанцияси суди ҚАРОРҚИЛДИ: Урганч туманлараро иқтисодий судининг **** йил 8 августдаги ҳал қилув қарори ва Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйичасудлов ҳайъати апелляцияинстанциясининг ****5йил16 январькунги қарориўзгаришсиз қолдирилсин. 7 Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Хоразм вилоят ҳудудий бошқармасининг тафтиш шикоятини қаноатлантириш рад қилинсин. Даъвогар“ OR Z EKS RESS SERVIS”масъулияти чекланган жамиятидан: - республика бюджетига****сўм давлат божи; - Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозит ҳисобига **** сўм суд **** ундирилсин. Қарорга асосан ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонунига кучига киради. Қарорга норози тараф Ўзбекистон Республикаси Олий судига тафтиш тартибида шикоят қилишга (протест келтиришга) ****. Раислик қилувчи: **** Ҳайъат аъзолари: **** ****