Решение #2838924 Экономические

****/****-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛҚИЛУВҚАРОРИ Касби тумани ***декабрь **** йил Касби туманлараро иқтисодий судининг судьяси****,Ўзбекистон Савдосаноат палатасиҚашқадарё вилоятбошқармаси даъвогар “****” масъулияти чекланган жамияти манфаатида жавобгар “*****” фермер хўжалиги ҳисобидан****сўм асосий қарз ундириштўғрисидагидаъво аризаси бўйича ишнисуд биносида очиқ суд **** соддалаштирилган тартибда тарафлар вакиллари иштирокисиз кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон Савдо-саноат палатасиҚашқадарё вилоятбошқармаси (бундан буён матнда – палата деб юритилади)даъвогар“*****” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади)нинг манфаатидаКасби туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар“*****” фермер хўжалиги(бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади)дан**** асосий қарз ундиришни сўраган. Иш ҳужжатларида даъвогарнинг даъво аризаси ва унга илова қилинган ҳужжатлари жавобгарга юборилганлигини тасдиқловчи почта хабарномаси (маълумотномаси) мавжуд. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан кейин матнда – ИПК)нинг****2-моддаси биринчи қисмига асосан даъвонинг баҳоси юридик шахсга нисбатан — базавий хисоблаш миқдорининг йигирма бараваридан ошмаганлиги ҳамда мазкур кодекснинг ****3-моддаси иккинчи қисмига асосан даъвогарнинг даъво аризасига даъво аризасининг ва унга илова қилинган ҳужжатларнинг кўчирма нусхалари жавобгарга топширилганлиги **** далиллар илова қилинганлиги сабабли мазкур иш соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқилди. ИПК ****4-моддаси иккинчи қисмига кўра, жавобгар даъво аризаси юзасидан ёзма фикрини даъво аризасини иш юритишга қабул қилиш ва иш қўзғатиш **** **** чиқарилган кундан эътиборан ўн беш кунлик муддатда судга ўзи асосланаётган ҳужжатлар ва далилларни илова қилган ҳолда **** этишга ****.Ёзма фикрга унинг кўчирма нусхаси даъвогарга юборилганлигини тасдиқловчи ҳужжат илова қилинади.Бироқ, даъво ариза жавобгар вакили томонидан қабул қилиб олинган бўлсада, даъво ариза бўйича ёзма фикр иқтисодий иш соддалаштирилган тартибда кўриб чиқилгунга қадар судга **** этилмаган. ИПК ****4-моддаси тўртинчи қисмига кўра, даъво аризасининг судга юборилиши **** тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар томонидан даъво аризаси юзасидан ёзма фикр **** этилмаганлиги даъво аризасини соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқишга тўсқинлик қилмайди. ИПК ****4-моддаси олтинчи қисмига кўра, соддалаштирилган иш юритиш тартибидаги иш даъво аризасини иш юритишга қабул қилиш ва иш қўзғатиш **** **** чиқарилган кундан эътиборан йигирма кундан ошмаган муддатда даъво аризаси юзасидан ёзма фикрни, далилларни ҳамда бошқа ҳужжатларни **** этиш учун белгиланган муддат ўтганидан кейин судья томонидан якка тартибда кўриб чиқилади. Суд соддалаштирилган иш юритиш тартибидаги ишни суд муҳокамасини ўтказмасдан, тарафларни **** ва уларнинг тушунтиришларини эшитмасдан кўриб чиқади. Суд тарафлар томонидан **** этилган ҳужжатларда баён қилинган тушунтиришларни, эътирозларни ва (ёки) **** текширади, далиллар билан танишади, ашёвий далилларни кўздан кечиради ва ҳал қилув қарорини қабул қилади. Суд юқоридаги ҳолатлардан келиб чиқиб, ишдаги мавжуд ҳужжатлар билан танишиб, қуйидаги асосларга кўра даъвогарнинг даъвоталабларинитўлиққаноатлантиришни, суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддаси биринчи, иккинчи қисмларига асосан Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади.Ўзбекистон Республикаси Конституцияси мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддаси иккинчи қисмига асосан ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасида,**** — фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни ****, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳаракатдан ўзини **** **** бўлади, кредитор эса — қарздордан ўзининг **** **** талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади.**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқиши белгиланган. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмига мувофиқ, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Иш ҳужжатларига кўра, даъвогар ва жавобгар ўртасида ****йил ****да Ф-****-сонли нефт маҳсулотларини тўғридан-тўғри сотиш **** шартнома тузилган. Тарафлар ўртасида имзоланган шартноманинг 1-бандига асосан ижрочи (даъвогар) дизел ёқилғиси маҳсулотини етказиб бериши, буюртмачи (жавобгар) эса бу маҳсулотни қабул қилиш ва **** тўлаш **** олган. Шартнома бўйича даъвогар (ижрочи) томонидан етказиб берилган дизел ёқилғиси тарафлар ўртасида тасдиқланган **** йил ********-сонли электрон ****-фактура билан *** (ҚҚС билан)****,***сўмликмаҳсулот жавобгар томонидан қабул қилиб олинганлиги тасдиқланган. Шартноманинг 3.1-бандига кўра, сотиб олувчи сотувчига олдиндан **** фоиз миқдорида маҳсулот **** тўлаб бериши кўрсатилган. Даъвогар томонидан етказиб берилган дизел ёқилғиси маҳсулотлари учун жавобгар томонидан шартнома **** лозим **** ********сўмлик тўловлар амалга оширилмаган. Қарздорликни бартараф этиш **** юборилган талабнома жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Натижада мазкур низо келиб чиқиб, даъвогар судга ушбу даъво ариза билан мурожаат қилган. Шартноманинг 6.1-бандига кўра, томонлар ушбу шартнома бўйича ўз **** **** ёки лозим **** **** учун Ўзбекистон Республика Фуқаролик кодексига ва “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавийҳуқуқий базаси тўғрисида” ги қонунига биноан жавобгар бўлиши белгиланган. ФК ****-моддасига кўра, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи-сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. Ўзбекистон Республикасининг “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги Қонуни 7-моддасига мувофиқ тарафлар ўртасида тузилган хўжалик шартномалари бўйича зиммаларига олинган **** ўз **** ва тегишли тартибда **** шарт. ФК ****-моддасининг учинчи қисмига мувофиқ агар маҳсулот етказиб бериш шартномасида товарлар **** олувчи (тўловчи) томонидан тўланиши назарда тутилган бўлса ва у **** тўлашдан асоссиз бош тортса ёки товарлар **** шартномада белгиланган муддатда тўламаган бўлса, етказиб берувчи сотиб олувчидан етказиб берилган товарлар **** тўлашни талаб қилишга ****. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, агар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмаслиги қайд этилган. ФКнинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, жавоб беради. Суд, даъвогар томонидан жавобгарга дизел ёқилғиси маҳсулоти етказиб берилганлиги ишда мавжуд бўлган ****-фактура билан ўз исботини топганлиги, жавобгар эса шартлашилган миқдорда ва тартибда маҳсулот **** учун тўловни амалга оширмаганлигини инобатга олиб, даъвони асосли деб ҳисоблайди ва уни тўлиқ қаноатлантиришни лозим топади. ИПКнинг 68-моддасига кўра ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Ушбу кодекснинг 74-моддасига мувофиқ суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. ИПКнинг ****-моддасига асосан суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Ўзбекистон Республикасининг“Давлат божи тўғрисида”ги Қонунга кўра иқтисодий судларга бериладиган мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ базавий ҳисоблаш миқдорининг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши керак. Юқорида қайд этилганларга кўрасуд, даъвоталабларинитўлиққаноатлантиришни,жавобгардан даъвогар фойдасига****сўм асосий қарз ваолдиндан тўланган****сўм почта ****,республика бюджетига****сўм давлат божиундиришнилозим топди. Юқоридагилардан келиб чиқиб,Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15, 55-моддалари ҳамдаЎзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг68, 74,****, ****, ****, ****3, ****4, ****5моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л д и: Даъво талабларитўлиққаноатлантирилсин. Жавобгар“****” фермер хўжалигидан даъвогар“****” масъулияти чекланган жамияти фойдасига ****сўм асосий қарзва олдиндан тўланган****сўм почта ****ундирилсин. Жавобгар“****” фермер хўжалигидан республика бюджетига ****сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргачижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қароридан норози томон ўн кунлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериши (протест келтириши) мумкин. Судья ****