Решение #2839071 Экономические

****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья –Н.Турсунқулов Апелляцияинстанциясудида маърузачи судья –А.Тўйчиев Тафтиш инстанция судида маърузачисудья– Ж.Қаххоров ЖИЗЗАХ ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ ТАФТИШИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ Жиззах шаҳри 2025йил2 декабрь Жиззахвилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатиЖ.Қаххоров раислигида, ҳайъат аъзолари****ваС.Қувватовданиборат таркибда, судья катта ёрдамчисиЖ.Маматовнингкотиблигида, даъвогар “ZIYOKOR EDLINE” масъулияти чекланган жамияти вакиллари **** (раҳбар),**** (**** йил 5 ноябрдаги 9-сонли ишочномага асосан),жавобгар “Бизнесни ривожлантириш ****” АТБ вакили **** (**** йил 21 декабрдаги ****-сонли ишончномага асосан), **** ижро бюроси Жиззах вилоят бошқармаси вакили****(**** йил 2 декабрдаги ****-сонли ишочномага асосан) иштирокида,Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Жиззах вилоят ҳудудий бошқармасининг даъвогар “ZIYOKOR EDLINE” масъулияти чекланган жамияти манфаатида жавобгар “Бизнесни ривожлантириш ****” АТБ ўртасида тузилган **** йил 21 ноябрда тузилган ипотека шартномасини **** эмас деб топиш, жавобгарга гаровдаги мулкни гаровдан чиқариш **** юклаш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича юритилган иш юзасидан қабул қилинган Жиззах туманлараро иқтисодий судининг **** йил 11 апрелдаги ҳал қилув қарори ва Жиззах вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг **** йил 19 июндаги қарорига нисбатанжавобгар “Бизнесни ривожлантириш ****” АТБ томонидан берилган тафтиш шикоятиниЖиззах вилоят суди жойлашган бинода ўтказилган очиқ суд **** кўрибчиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Иш ҳужжатларидананиқланишича, “ZIYOKOR EDLINE” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда даъвогар деб юритилади)ва “Бизнесни ривожлантириш ****” АТБ(бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)ўртасида **** йил 21 ноябрда ****-сонли кредит шартномаси тузилган. Кредит шартномасига асосан жавобгар даъвогарга 1************ сўм миқдорида кредит ****. Кредит таъминоти сифатида даъвогарга тегишли, умумий майдони ****,86 кв.м., кадастр **** 13:04:05:02:01:**** бўлган, Жиззах вилояти, Шароф **** тумани, “Зиёкор” қишлоқ фуқаролар йиғини, Зарафшон кўчаси, **** жойлашган “савдо дўкони” (кейинги ўринларда гаров мулки деб юритилади) **** йил 22 ноябрдаги Жиззах шаҳар 2- сон давлат нотариал идорасинотариуси ****қовнинг ****- реестр **** билан қайд этилган ипотека шартномасига асосан гаровга қўйилган. Даъвогар томонидан кредит шартномаси шартлари бузилганлиги сабабли,жавобгаркредит қарздорлигини ундириш ва ундирувни гаров мулкига қаратиш бўйича судга даъво аризаси билан мурожаат қилган. Жиззах туманлараро иқтисодий судининг ****-сонли иқтисодий иши бўйича **** йил 25 майдаги ҳал қилув қарори биландаъвогардан жавобгарфойдасига 1************ сўм муддатли кредит қарзи, ************ сўм фоиз қарзи, 12******** сўм жарима, 64******** сўм қўшимча ҳисобланган фоиз ва 19**** сўм почта **** ундириш, ундирувни гаров мулкига қаратиш белгиланган. Мазкур ҳал қилув қарорига асосан берилган ижро **** бўйича **** ижро бюроси Жиззах вилоят бошқармасининг давлат ижрочиси **** томонидан **** йил 20 октябрда ****-сонли ижро иши қўзғатилган. Ушбу ижро иши юзасидан гаров нарсаси 1************ сўм бошланғич нарх билан электрон-онлайн аукцион савдосига чиқарилган. **** йил 6 декабрь ва **** йил 21 декабрда ўтказилган электрон-онлайн аукцион савдоларида сотилмаган гаров нарсаси давлат ижрочисининг **** йил 27 декабрдаги ****-сонли таклиф хати билан 10 фоиз арзонлаштирилган нархда – 1************ сўм қийматда ундирувчи “Бизнесни ривожлантириш ****” АТБга балансга олиш учун таклиф қилинган. **** томонидан **** йил 28 декабрда ****-сонли жавоб хати билан гаров мулкини **** балансига олишга розилик билдирган бўлсада, ижро ҳужжатида кўрсатилган сумма билан балансга таклиф қилинган қиймат ўртасидаги 46********,**** фарқни **** ижро органининг депозит ҳисоб **** орқали тўлаб бермаган. Давлат ижрочисининг **** йил 12 январь ва 24 январь кунлари жавобгарга берилган эслатма хатлари ҳам жавобгар томонидан эътиборсиз қолдирилган. Натижада, давлат ижрочиси **** **** йил 8 февралда “Ижро иши юритишни тамомлаш ва ижро ҳужжатини ундирувчига қайтариш” тўғрисида қарор қабул қилган. Шундан сўнгЎзбекистон Савдо-саноат палатаси Жиззах вилоят ҳудудий бошқармаси (бундан буён матнда Палата деб юритилади) даъвогар манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, **** йил 21 ноябрда тузилган ипотека шартномасини **** эмас деб топишни, жавобгарзимммасигагаровдаги мулкни гаровдан чиқариш **** юклашнисўраган. Биринчи инстанциясудининг **** йил 11 апрелдаги ҳал қилув қарори билан даъвогарнинг даъво аризаси қисман қаноатлантирилиб, жавобгарга гаровдаги мулкни гаровдан чиқариш **** юклатилган.Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилган.Республика бюджетига даъвогардан **** сўм давлат божи, жавобгардан **** сўм давлат божи ундирилган. Апелляция инстанциясининг **** йил 19 июндаги қарори билан ҳал қилув қарори бекор қилиниб, жавобгарга даъвогаргатегишли, **** йил 22 ноябрдаги ипотека шартномасига асосан гаровга қўйилган, умумий майдони ****,86 кв.м., кадастр **** 13:04:05:02:01:**** бўлган, Жиззах вилояти, Шароф ****тумани, Зиёкор ҚФЙ, Зарафшон кўчаси, **** жойлашган “савдо дўкони”ни гаровдан (таъқиқдан) чиқариш **** юклатилган.Даъво талабининг **** йил 21 ноябрда тузилган ипотека шартномасини **** эмас деб топиш **** қисмини қаноатлантириш рад қилинган.Даъвогардан Республика бюджетига ишни биринчи инстанция судида кўриш билан боғлиқ 3******** сўм ҳамда ишни апелляция инстанция судида кўриш билан боғлиқ 1******** сўм давлат божи, жавобгардан Республикабюджетигаишни биринчи инстанция судида кўриш билан боғлиқ 3******** сўм давлат божи ундирилган. Иш юзасидан қабул қилинган суд ҳужжатлари устидан жавобгар тафтиш тартибида шикоят билан мурожаат қилган ва унда Жиззах туманлараро иқтисодий судининг **** йил 11 апрелдаги ҳал қилув қарори ва Жиззах вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг **** йил 19 июндаги қарорини бекор қилиб, даъвони қаноатлантиришнирад қилиш сўралган. Суд **** **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинганбўлса-да, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Жиззах вилоят ҳудудий бошқармасивакили суд муҳокамасида иштирок этмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)****-моддасига асосан судлов ҳайъати мазкур тафтиш шикоятинипалата вакилииштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб топади. Суд муҳокамасида иштирок этган**** ижро бюроси вакилитушунтириш бериб,иқтисодий суднинг **** йил 28 июндагиҳал қилувқарорига асосан ****сонли кредит қарзини ундириш ва ундирувни гаров мулкига қаратиш тўғрисидагиижроҳужжати бошқарма иш юритувига **** йил20октябрдакелиб тушганлигини, ижро ҳужжати бўйича қарздорлик тўлаб берилганлигини, қарздорлик қопланмаганлиги сабабли гаров мулки хатловга олиниб,мулкни аукцион савдосига чиқариш тўғрисида қарор қабул қилинганлигини, тарафларга юборилганлигини,биринчи савдо **** йил 6 декабрда, иккинчи савдо **** йил 21 декабрда ўтказилганлигини, мулклар аукцион савдосида сотилмаганлиги сабабли **** йил 12 январда кўчмас мулкни қабул қилиб олишбўйича таклиф хати берилганлигини, ушбу таклиф хатига жавоб берилмаганлигини,қўшимча огохлантириш ҳам берилганлигини, **** йил 8 февралда ижро иши юритишни тамомлаш ва ижро ҳужжатини ундирувчига қайтариш тўғрисида қарор қабул қилинганлигини,аукцион регламенти бўйича икки маротаба савдога қўйилишини,ундирувчи томонидан мол-мулкни 20 фоиз арзонлаштирилган нархда савдога чиқариш тўғрисидаги таклиф хати қонунда назарда тутилмаганлигини,қонунчиликка **** йилда киритилган ўзгаришга кўра, мол-мулкни 25 фоиз арзонлаштирилганҳолда ундирувчига таклиф хати берилишини, олдин 10 фоиз бўлганлигини маълум қилди. Суд **** иштирок жавобгар вакили тафтиш шикоятида келтирилган **** қўллаб-қувватлаб, тафтиш шикоятини қаноатлантиришни,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори ҳамда апелляция инстанциясининг қарорини бекорқилишни сўради. Суд **** иштирок этган даъвогар вакиллари тафтиш шикоятида келтирилган **** эътироз билдириб,тафтиш шикоятини қаноатлантиришни рад қилишни сўрашди. Судлов ҳайъати,тарафларвакилларининг тушунтиришларини тинглаб,тафтишшикоятида келтирилган **** иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўра биринчи инстанция судинингҳал қилув қарориҳамдаапелляцияинстанциясининг қарориниўзгаришсиз қолдиришни,тафтишшикоятини қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддаси учинчи қисмига асосан, ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (бундан буён матндаФК деб юритилади) ****-моддасига кўра, м**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур ҳолатда низо тарафлар ўртасида тузилган ипотека шартномасидан келиб чиққан. ФК ****-моддаси олтинчи қисмига кўра, агар гаровга олувчи гаров нарсасини ўзида олиб қолиш ҳуқуқидан такрорий кимошди савдоси амалга ошмаган деб эълон қилинган кундан эътиборан бир ой ичида фойдаланмаса, гаров тўғрисидаги шартнома бекор қилинади. ФК ****-моддаси биринчи қисмининг 4-бандига биноан гаровга қўйилган мол-мулк реализация қилинган ****, шунингдек уни реализация қилиш мумкин бўлмаган **** (ФКнинг ****-моддаси) гаров бекор бўлади. Ўзбекистон Республикаси “Гаров тўғрисида”ги Қонунининг(бундан буён матнда Қонун деб юритилади)29-моддасииккинсиқисмига мувофиқ,такрорий кимошди савдоси амалга ошмаган деб эълон қилинганда гаровга олувчи гаров нарсасини реализация қилинмаган гаров нарсасини такрорий кимошди савдосидаги бошланғич сотиш нархидан кўпи билан ўн фоиз камрок суммада баҳолаб, ўзида олиб қолишга ****.Бунда гаровга олувчи ўзида олиб колинаётган мол-мулкнинг қабул қилинаётган қиймати билан **** қопланган миқдори ўртасидаги ижобий фарқни (мавжуд бўлган ****) тўлаши шарт. Ушбу модданинг учинчи қисмига асосан,агар гаровга олувчи гаров нарсасини ўзига олиб қолиш ҳуқуқидан такрорий кимошди савдоси амалга ошмаган деб эълон қилинган кундан эътиборан бир ой давомида фойдаланмаса, гаров шартномаси бекор қилинади. Қонуннинг32-моддаси бешинчи хатбошисида гаровга қўйилган мол-мулк реализация қилинган ****, шунингдек ушбу Қонуннинг 29-моддасида назарда тутилган асослар бўйича уни реализация қилиш мумкин бўлмаган **** гаров бекор бўлиши белгиланган. Яъни, фуқаролик қонунчилигининг мазкур нармаларида гаровга олувчи гаров нарсасини ўзида олиб қолиш ҳуқуқидан такрорий кимошди савдоси амалга ошмаган деб эълон қилинган кундан эътиборан бир ой ичида фойдаланмаса, гаров бекор бўлиши (залог прекращается) белгиланган ва шунинг учун ФКнинг **** ва ****-моддаларини қўллаган ҳолда судга гаров шартномасини бекор қилиш **** даъво аризаси билан мурожаат этиш талаб этилмайди. Мазкур ҳолатда, Жиззах туманлараро иқтисодий судининг **** йил 25 майдаги ҳал қилув қарори биландаъвогардан жавобгарфойдасига 1************ сўм муддатли кредит қарзи, ************ сўм фоиз қарзи, 12******** сўм жарима, 64******** сўм қўшимча ҳисобланган фоиз ва 19**** сўм почта **** ундириш, ундирувни гаровга **** этилган, даъвогарга тегишли бўлган гаров мулкларига қаратиш белгиланиб, ижро ҳаракатлари жараёнида, **** ижро бюроси Жиззах вилоят бошқармаси томонидан гаров мулки бўлган бино белгиланган тартибда 1******** **** сўм баҳода электрон онлайн аукцион савдоларига чиқарилган. Шунингдек, **** йилнинг 6 декабрда ва **** йилнинг 21 декабрида ўтказилган электрон онлайн аукцион савдоларда ушбу мулклар сотилмаганлиги сабабли **** йил 14 декабрда **** ижро бюроси Жиззах вилоят бошқармаси томонидан гаров мулки баҳоси 10 фоизга арзонлаштирилиб, яъни 1************ сўмда таклиф қилиниб, бу **** 5 кунлик муддат ичида муносабат билдирилиши сўралган бўлса-да, жавобгар томонидан таклиф хатига муносабат билдирилмаган. Натижада, **** ижро бюроси Жиззах вилоят бошқармаси давлат ижрочиси томонидан **** йил 8 февралда “Суд ҳужжатлари ва бошқа орган ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида”ги Қонунининг 40-моддаси биринчи қисми 5-банди билан ижро ҳаракатлари тамомланиб, ижро ҳужжати жавобгарга ижросиз қайтарилган. Жавобгар эса, қонунчиликда белгиланган бир ой давомида гаров мулкидан фойдаланмаган. Шу билан бирга, даъвогар даъво талабида тарафлар ўртасида тузилган **** йил 21 ноябрда тузилган ипотека шартномасини **** эмас деб топишни сўраган. Палата судга даъво талабини ўзгартириш тўғрисида ариза билан мурожаат қилиб, ипотека шартномасини **** эмас деб топиш талабини ипотека шартномасини бекор қилишга ўзгартиришни сўраган. Суднинг **** йил 4 апрель кунги **** билан мазкур ариза ва унга илова қилинган ҳужжатлар даъвогарга қайтарилган. Шунга кўра, даъвогарнинг ипотека шартномасини бекор қилиш талаби суд иш юритувига олинмаган бўлса-да, биринчи инстанция суди томонидан даъво аризаси бўйича қабул қилинган **** йил 11 апрель кунги ҳал қилув қарори билан ипотека шартномасини бекор қилиш талаби муҳокама қилиниб, ушбу талаб рад қилинган. Биринчи инстанция судижавобгарга даъвогаргатегишли, **** йил 22 ноябрдаги ипотека шартномасига асосан гаровга қўйилган, умумий майдони ****,86 кв.м., кадастр **** 13:04:05:02:01:**** бўлган, Жиззах вилояти, Шароф **** тумани, Зиёкор ҚФЙ, Зарафшон кўчаси, **** жойлашган “савдо дўкони”ни гаровдан (таъқиқдан) чиқариш **** юклаш **** қонуний тўхтамга келган бўлсада, даъвонингипотека шартномасини **** эмас деб топиш****талаби муҳокама қилинмаган. Қайд этилганларни инобатга олиб, апелляция инстанция судибиринчи инстанция судитомониданипотека шартномасини **** эмас деб топишталаби муҳокама қилинмаганлиги сабабли ҳал қилув қарорини бекор қилиштўғрисида асосли ва қонуний тўхтамга келган. Даъвогар даъво аризасида ипотека шартномасини **** эмас деб топиш учунасос сифатидаюқорида таъкидланганидек, Қонуннинг 32-моддаси ҳамда “Ипотека тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 43-моддасини келтирган.Иккалақонуннинг қайд этилган моддаларидаагар гаровга олувчи гаров нарсасини(ипотека)ўзига олиб қолиш ҳуқуқидан такрорий кимошди савдоси амалга ошмаган деб эълон қилинган кундан эътиборан бир ой давомида фойдаланмаса, гаров(ипотека)шартномаси бекор қилиниши белгиланган. Мазкурқонунларнинг ушбу моддаларида келтирилган асослар ипотека шартномасини **** эмас деб топиш учун асос бўлмайди. Қайд этилган ҳолатларни инобатга олиб, апелляция инстанцияси суди даъвогарнинг**** йил 21 ноябрда тузилган ипотека шартномасини **** эмас деб топиш**** талабини қаноатлантиришни рад этиш **** қонуний тўхтамга келган. Судлов ҳайъатитафтишшикоятида келтирилган Ўзбекистон Республикаси “Ипотека тўғрисида”ги Қонунининг 43-моддасигакўратакрорий кимошди савдосиамалгаошмаганлиги, **** ижро бюроси гаров мулкини 25 фоиз пастнархда олиш **** таклиф бермаганлиги тўғрисидаги**** билан келишмайди.Чунки,иш биринчи инстанция судида кўрилган **** амалда бўлган ФК ****-моддасининг бешинчи қисмига кўра, такрорий кимошди савдоси амалга ошмаган деб эълон қилинганда гаровга олувчи гаров нарсасини реализация қилинмаган гаров нарсасини такрорий кимошди савдосидаги бошланғич сотиш нархидан кўпи билан ўн фоиз камроқ суммада баҳолаб, ўзида олиб қолишга ****. **** ижро бюроси томонидан ташкиллаштирилиб, **** йилнинг 6 декабрда ва **** йилнинг 21 декабрида ўтказилган электрон онлайн аукцион савдоларидагарповмулкисотилмаганлиги сабабли **** йил 14 декабрда **** ижро бюроси Жиззах вилоят бошқармаси томонидан гаров мулки баҳосини10 фоизга арзонлаштириб,жавобгарга ўзида олиб қолиш учун таклиф этган.Бироқ, жавобгар қонунда белгиланган муддатда гаров мулкидан фойдаланмаган. ФК ****-моддасининг бешинчи қисмига иш биринчи инстанция судида кўриб бўлингандан сўнг, яъниЎзбекистон Республикасининг **** йил 22 апрелдаги ЎРҚ-****-сонли Қонунибилан ўзгартириш киритилиб, ўн фоиз жумласи йигирма беш фоизга ўзгартирилган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)****7-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига биноан ишни тафтиш тартибида кўрадиган суд тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини, қарорни ўзгаришсиз қолдиришга ****. Баён этилганларга асосланиб, судлов ҳайъати апелляцияинстанцияси судининг ****5йил19 июндаги қарорини ўзгаришсиз, тафтиш шикоятини қаноатлантирмасдан қолдиришни,суд ****жавобгарзиммасида қолдиришни, жавобгардан ишни тафтиш инстанцияси судида кўриш билан боғлиқ Республика бюджетига **** сўм давлат божи ундиришни лозим топди. Юқоридагиларга кўра,Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодийпроцессуал кодексининг****, ****, ****4, ****6, ****7ва****9-моддаларини қўллаб, судлов ҳайьати қа р о рқи лад и: Жиззахвилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляцияинстанциясининг****5йил19 июндаги қарори ўзгаришсиз,“Бизнесни ривожлантириш ****” АТБнингтафтиш шикояти қаноатлантирилмасдан қолдирилсин. “Бизнесни ривожлантириш ****” АТБдан Республика бюджетига **** сўм давлат божи ундирилсин ва бу **** ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Мазкур қарор устидан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичида Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят (протест) берилиши мумкин. Раислик қилувчи Ж.Қаххоров ҳайъат аъзолари **** С.Қувватов