Решение #2839872 Экономические

****501/****-сонлииқтисодийиш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** ****5 йил 1 декабрь Когон туманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида,****нингкотиблигида,даъвогар“NEFTMAXSULOTLARI”масъулияти чекланганжамиятиманфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатасиБухоровилояти ҳудудий бошқармасининг жавобгар“BUXORO SANOAT”масъулияти чекланган жамиятидан34.****.****сўмасосийқарз,14.****.****сўм пеня ундириштўғрисидаги даъво аризаси юзасидан қўзғатилган ишни ўз биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “NEFT-MAXSULOTLARI” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади)манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатасиБухоровилояти ҳудудий бошқармаси (бундан буён матнда Палата деб юритилади)судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“BUXORO SANOAT” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан34.****.**** сўм асосий қарз, 14.****.**** сўм пеня ундиришни сўраган. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинганишда иштирок этувчи шахслар, вакил иштирокини таъминлашмади. Бироқ, суд муҳокамасига қадар Палата томонидан ишни ўзининг иштирокисиз кўриб чиқиш ҳамда судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг ҳам жавобгар томонидан қарздорлик тўлаб берилмаганлиги сабабли даъвони тўлиқ қаноатлантириб бериш ****01.12.**** йилдаги №****-сонлиёзма ариза **** этилган.Шу сабабли суд, ишни Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****, ****моддаларига асосануларнинг иштирокисизкўриб чиқишни лозим топади. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра даъвони қисманқаноатлантиришни, қолган қисмини радқилишнилозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича,даъвогар ҳамда жавобгарўртасида****5йил13 мартда16-сонлишартнома(бундан буён матнда шартнома деб юритилади) тузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигаасосаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. Шартномашартларига асосан даъвогар жавобгарга 1.****.****.**** сўмлик дизельное топливо маҳсулотини етказиб бериш ****, жавобгар эсамаҳсулотни қабул қилиш ва **** тўлаб бериш **** ўз зиммасига олган. Даъвогар томониданжавобгарга28.07.**** йилдаги ****-сонли электрон ****-фактурага асосан 34.****.**** сўмлик дизель ёқилғиси маҳсулотиетказиб 2 берилган бўлса-да, бироқ жавобгар томонидан тўловлар умуман амалга оширилмаган. Ушбу қарздорликни ихтиёрий равишда3 иш куниичидатўлаб бериш ****даъвогарнинг09.10.****йилдаги4-сонлиталабномаси жавобгартомониданоқибатсиз қолдирилган.Шу сабаблидаъвогар манфаатида Палатасудгажавобгарга нисбатан даъво аризасида кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. ФКнинг ****-моддасига асосан **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФК ****-моддасининг биринчи қисмида **** келишилган ва тарафлар учун **** усулда **** шартлиги белгилаб қўйилган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмида агар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмслиги белгиланган. Жавобгарнинг мавжуд қарзиишҳужжатларидаги шартнома,талабнома,электрон ****-фактурабилантасдиқланади. Аниқланишича, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг ҳам жавобгар томонидан қарздорлик тўлаб берилмаган.Шу сабабли суд, даъвонингасосий қарзундириш тўғрисидаги талабини қаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъво аризасида жавобгардан шартномага асосан14.****.****сўммиқдоридапеня ундириш талаби билдирилган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, қонунчилик ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. Шартноманинг5.3-бандидаолинган маҳсулотлар учун тўлов муддати кечиктирганда, харидор (жавобгар) ҳар бир кечиктирилган кун учун, **** **** қисми устидан 0,4 % миқдорда сотувчи (даъвогар)га пеня тўлаши, лекин, тўлайдиган пеня умумий сумма қийматининг 50% дан ошмаслиги кераклиги белгилаб қўйилган. Даъвогар томонидан пеня суммасиасосий қарзнитўлашмуддати кечиктирилган****кун(01.08.**** йилдан 12.11.**** йилга қадар)учун14.****.****сўм миқдорида ҳисобланган.Мазкур ҳолатда суд, даъвонинг шартномага асосан пеня ундириш **** талабини асосли деб ҳисоблайди. ФК ****-моддасининг биринчи қисмигакўра,қарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Судалоҳида ҳолларда қарздор ва 3 кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****сонли қарори 4-бандининг биринчи ва иккинчи қисмларида, ФКнинг ****моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини эътиборга олишлари тўғрисида судларга тушунтириш берилган. Суд, тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблигини, тарафларнинг мулкий аҳволини, ўз навбатида **** **** ҳам жавобгар томонидан кечиктирилганлигини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, даъвонингпеня ундириш **** талабини қисман, яъни1.****.****сўмга қаноатлантиришни, қолган қисмини рад қилишни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи ва олтинчи қисмларида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозимлиги белгиланган. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан тасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандига кўра, мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши лозим. Суд,даъвоқисманқаноатлантирилганлигисабабли суд **** жавобгарнинг зиммасига юклашниваундандаъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.****сўм почта ****,шунингдек Республика бюджетига ****.****,54сўмдавлат божиундиришни лозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамдаИПКнинг ****, ****, ****, ****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъвоаризасиқисман қаноатлантирилсин. Жавобгар“BUXORO SANOAT” масъулияти чекланган жамиятидандаъвогар“NEFT-MAXSULOTLARI” масъулияти чекланган жамияти фойдасига34.****.****сўмасосий қарз, 1.****.**** сўм пеняҳамда олдиндан тўланган41.****сўм почта **** ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. 4 Жавобгар“BUXORO SANOAT” масъулияти чекланган жамиятидан Республика бюджетига****.****,54сўм давлат божиундирилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро **** берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****