Решение #2840006 Экономические

****-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** **** йил 1 декабрь Жиззах туманлараро иқтисодий суди,судья****раислигида, судья ёрдамчиси****нингкотибалигида, даъвогар ****жавобгар ****дан**** сўм асосий қарз,****сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишнидаъвогар вакили **** (ишончнома асосида) ва жавобгар вакили ****қулов (ишончнома асосида) иштирокида,Жиззах туманлараро иқтисодий судининг биносида, очиқ суд****,видеоконференцалоқа режимидакўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: ****(кейинги ўринларда даъвогар деб юритилади)Тошкенттуманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, ****(кейинги ўринларда жавобгар деб юритилади)дан****сўм асосий қарз,****сўм пеня ундиришни сўраган. Даъво аризаси Тошкенттуманлараро иқтисодий судитомонидан **** йил 19 сентябрда иш юритишга қабул қилиниб,****-сонли иқтисодий иш қўзғатилган. Тошкенттуманлараро иқтисодий судининг **** йил 7 октябрдаги **** билан иш судловга тегишлилигига кўра кўриб чиқиш учунЖиззах туманлараро иқтисодий судига ўтказилган. Жиззах туманлараро иқтисодий судининг **** йил 21 октябрдаги **** билан иқтисодий иш иш юритишга қабул қилинган. Суд **** иштирок этган даъвогарвакили даъво талабларини тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок этганжавобгар вакилиасосий қарзни тан олишини, пеняни қўлламасликнисўради. Ишдаиштирокэтгантарафлар вакилларининг тушунтиришлари, **** ва эътирозларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо бериб, суд қуйидаги асосларга кўра даъво талабларини қисман қаноатлантиришни, ишни кўриш билан боғлиқ суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг55-моддасига асосан ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****.Ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)****-моддаси иккинчи қисмига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ФКда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур низо тарафлар ўртасида имзоланган маҳсулот етказиб бериш шартномасидан вужудга келган. ФКнинг ****-моддасига кўра, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи – сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд жараёнида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича, даъвогар (етказиб берувчи) ва жавобгар (буюртмачи) ўртасида ****5йил4 апрелда37-сонлибитум маҳсулоти етказиб бериш бўйичашартнома(кейинги ўринларда шартнома деб юритилади)тузилган. Шартнома бўйича даъвогар жавобгарга жами **** **** сўм маҳсулот етказиб бериш, жавобгар эса етказиб берилган маҳсулотлар **** тўлаш **** олган. Иш ҳужжатларидан кўринишича, давогар жавобгаргатарафлар томонидан ўзаро тасдиқланган ҳисоб-фактураларга кўра жамиқиймати****сўм бўлганмаҳсулот етказиб берган(ҳисоб-фактуралар иш ҳужжатларида мавжуд). Шартноманинг 2.1-бандига асосанбуюртмачи шартнома имзолангандан кейин 3 кун ичида шартнома қийматининг 30 фоизини тўлаш **** олган.Қолган суммани қанчон тўлаши шартномада кўзда тутилмаган. Даъвогар шартнома бўйича зиммасига олган **** **** вакелишилганмаҳсулотни етказиб берган.Бироқ, жавобгар шартнома бўйича ****лозим ********, бугунги кунга қадар тўловларниқисманамалга оширганлиги (**** сўм тўлаган)натижасида даъвогар олдида****сўм қарз бўлиб қолган. Даъвогар томонидан жавобгарга юборилган талабнома жавобгар томонидан эътиборсиз қолдирилган. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, агар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиббўлиб **** йўл қўйилмаслиги қайд этилган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига асосан,сотиб олувчи етказиб бериладиган товарлар **** шартномада назарда тутилган ҳисоб-китоблар тартиби ва шаклига амал қилган ҳолда тўлайди.Агар тарафлар келишувида ҳисоб-китоблар тартиби ва шакли белгиланмаган бўлса, ҳисоб-китоблар тўлов топшириқномалари билан амалга оширилади. Жавобгар томонидан шартномавий **** **** факти ишдаги мавжуд ҳужжатлар билан тасдиғини топди. Шунга кўра,суд даъвогарнинг жавобгардан**** сўм асосий қарзундириш тўғрисидаги талабини асосли деб ҳисоблайдива асосий қарзни тўлиқ ундиришни лозим деб топади. Шунингдек, даъвогар тўлов кечиктирилганлиги боис жавобгардан**** сўм пеня ундиришни сўраган. Шартноманинг 4.3-бандидақабул қилиб олинган маҳсулотлар **** ўз **** тўланмаса буюртмачи **** тўлов кечиктирилган ҳар бир кун учун кечиктирилган сумманинг 0,4 фоизи миқдорида, лекин кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда пеня тўлаши белгилаб қўйилган. ФКнинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Мазкур ҳолатда, жавобгар томонидан тўловлар ўз **** амалга оширилмаганлиги сабабли, суд даъво талабининг****сўм пеня ундириш қисмини асосли деб ҳисоблайди. Бироқ, ФКнинг ****-моддаси ҳамда Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 4-бандида берилган тушунтиришларга таяниб, ҳамда даъвогар томонидан қарздорликни ўз **** ундириш чоралари кўрилмаганлиги сабабли, пенянинг миқдори ошиб кетганлигини инобатга олиб, суд пеня миқдориникамайтириб, ****сўмга қаноатлантиришни, пенянинг қолган қисмини рад этишни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига асосан суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, ушбу модданинг олтинчи қисмига кўра, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши белгиланган. Шунга кўра, суд суд **** тўлиқ жавобгарга юклаб,даъвогар томонидан олдиндан тўлаб чиқилган **** сўм суд **** ва ****сўм почта ****нижавобгардан даъвогар фойдасигаундиришни, жавобгардан Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозит ҳисоб **** ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ **** сўм суд **** ундиришнилозим топди. Юқоридагиларни инобатга олиб, ФКнинг ****, ****, ****, ****, ****, ****, ****-моддалари, ИПКнинг ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л ди : Даъвоаризасиқисман қаноатлантирилсин. Жавобгар ****дан даъвогар ****фойдасига****сўм асосий қарз,****сўм пеня, **** сўм суд ****ва****сўм почта **** ундирилсин. Даъво талабларининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар ****данЎзбекистон Республикаси Олий суди депозит ҳисоб **** ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ **** сўм суд ****ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач,ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарориустиданбир ой муддат ичида шу суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляциятартибидашикоятқилиш(протесткелтириш) ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач,олти ой ичида кассациятартибидашикоятқилиш(протесткелтириш) мумкин. Судья ****