Решение #2840119 Экономические

****-****-сонли иқтисодий иш судья Н.Р.Турсункулов ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Жиззах шаҳри **** йил 28 ноябрь Жиззах туманлараро иқтисодий суди, судья Н.Р.Турсункулов раислигида, судья ёрдамчиси **** котибалигида,Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Жиззах вилоят ҳудудий бошқармасинингдаъвогарАТ “****”манфаатида жавобгар ****дан****,82сўм суғурта товони ундириб бериш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни даъвогар вакили**** (ишончномага асосан), жавобгар вакили **** (ишончномага асосан)иштирокида, Жиззах туманлараро иқтисодий суди биносида, очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Жиззах вилоят ҳудудий бошқармаси(кейинги ўринлардапалатадеб юритилади)АТ “****”(кейинги ўринларда даъвогар деб юритилади) манфаатида Жиззах туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “ LSK SUG’UR K NIY SI” ****(кейинги ўринларда жавобгар)дан****,82сўм суғурта товони ундириб беришни сўраган. Палата даъво аризасида ишни ўзининг вакили иштирокисиз кўришни сўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили “**** ****” **** билан2023йил 18 декабрда тузилган****Y****-сонли кредит шартномасига асосан қарздорга**** Темирйўлчилар кўчаси **** 4 подъезддан иборат 7 қаватли уйнинг ****-сонли мансарда қисмини сотиб олиш учун 36 ой муддатга, асосий қарзни қайтаришда 12 ой имтиёзли давр, йиллик 20 фоиз устама тўлаш шарти билан **** **** сўммиқдорида кредит ****, кредит таъминоти сифатида қарздорга тегишли, **** Темирйўлчилар кўчаси **** 4 подъезддан иборат 7 қаватли уйнинг ****-сонли мансарда қисми, **** Заргарлик МФЙ Заргарлик кўчаси 35-Д-уйгаровга қўйилганлигини, шунингдек ****” **** тўлиқ кафиллиги олинганлигини ҳамдажавобгар суғурта компанияси билан**** йил 21 декабрда имзоланган№Sh8/****/****-сонли кредит тўламаслик хатарининг гаров ёки бошқа турдаги таъминот билан таъминланмаган қисмини суғурта қилиш шартномасига асосан кредитнингқайтмаслик хатари бўйичажами қиймати **** ****сўмбўлгансуғурта полиси олинганлигини,кредит маблағи **** ишлатилганлигини, лекинқарздоролинган кредитни ўз **** тўлай олмаганлиги сабабли **** томонидан судга берилганлигини, Зомин туманлараро иқтисодий судининг **** йил 29 августда қабул қилинган ҳал қилув қарори билан“**** ****” **** ****” **** сорлидар тартибда **** ****,**** кредит асосий қарзи, ****,**** кредит фоизи, ****,**** пеня ундириш, ундирувни гаровга қўйилган иккита кўчмас мулкка қаратиш белгиланганлигини, **** Темирйўлчилар кўчаси **** 4 подъезддан иборат 7 қаватли уйнинг ****-сонли мансарда қисми аукционда сотилмагандан кейин, **** ижро бюроси Жиззах вилоят бошқармаситомонидан **** балансига **** **** сўм қийматда ўтказиб берилганлигини, **** Заргарлик МФЙ Заргарлик кўчаси 35-Д-уй аукционда сотилиб, тушган маблағ кредитни сўндиришга йўналтирилганлигини, гаров мулклари ҳисобидан жами **** ****,**** бўлган ҳал қилув қарори қабул қилинган санагача бўлган ва қарорда кўрсатилган кредит фоиз қарздорлиги ва пеняси тўлиқ, асосий қарз қисман қоплаб берилганлигини, шундан сўнг ****,**** кредит асосий қарзидан қарздорлик қолиб кетганлигини, кредит шартномаси“**** ****” ****билан **** йил 13 июнда тузилган қўшимча келишувга асосан бекор қилинганлигини, суғурта шартномасига асосан ****,**** кредит асосий қарзини суғурта товони ҳисобидан қоплаш учун **** йил 18 августда жавобгарга шартномада назарда тутилган ҳужжатларни илова қилган ҳолда ариза берилганлигини, ариза жавобгар томонидан кўриб чиқилмаганлигини, шундан сўнг **** йил 30 сентябрда талабнома юборилганлигини, лекин жавобгар суғурта товони тўлашдан бош тортиб келаётганлигинимаълум қилиб, даъвони тўлиқ қаноатлантиришни сўради.Даъвогар вакили томонидан судга суғурта шартномасининг иккита асл нусхаси, кредит шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги“**** ****” ****билан **** йил 13 июнда тузилган қўшимча келишувнинг асли ва ижро органларидан тушган пул маблағларининг ва қайтарилган мол-мулкнинг кредитни сўндиришга йўналтирилганлигини тасдиқловчи **** **** айланмаларининг кўчирмаси **** қилинди. Суд **** иштирок этганжавобгар вакили даъвогар томонидан судга **** қилинган даъво аризасига илова қилинган суғурта шартномасидақарздор **** деб топилган**** суғурта ҳодисаси юз бериши кўрсатилганлигини, ўзларининг намунавий (типовой) шартномасида ҳам худди шу шарт мавжудлигини, даъвогар билан тузилган шартноманинг бир асл нусхаси суғурта компаниясига қайтарилмаганлигини, суғурта компаниясининг Жиззах вилояти филиалидаги вакилига **** тасдиқланган намунавий шартнома билан шартнома тузиш ваколати берилганлигини, даъвогар **** қилган асл шартномаларда суғурта қилдирувчининг тадбиркорлик хавфи суғурта қилинганлигини, бунда суғурта қилдирувчи **** эмас, **** кредит олган“**** ****” ****эканлигини, шу сабабли Фуқаролик кодексининг ****-моддасига асосан ушбу суғурта шартномаси ўз-ўзидан **** эмаслигини,“**** ****” ****томонидан кредит шартномасига бошқа шахс, кредит шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги қўшимча келишувга бошқа шахс имзо қўйганлигини, буни текшириб кўриш лозимлигини, ижро органларидан тушган пул маблағларининг ва қайтарилган мол-мулкнинг кредитни сўндиришга йўналтирилганлигини тасдиқловчи **** **** айланмаларига эътирози йўқлигинимаълум қилиб, даъвоаризасиниқаноатлантиришни рад этишни сўради. Суд, тарафларнинг тушунтиришларини, **** ва эътирозларини тинглаб, ишдаги ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо берган ҳолда, қуйидаги асосларга кўра даъво талабинитўлиққаноатлантиришни, ишни судда кўриш билан боғлиқ ****жавобгар зиммасига юклашни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига асосан, ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****.Ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (кейинги ўринлардаФК деб юритилади) ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Ушбу низо тарафлар ўртасида имзолангансуғурта шартномасидан вужудга келган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, мулкийсуғурта шартномаларига мувофиқ бир тараф (суғурталовчи) шартномада шартлашилган **** (суғурта мукофоти) эвазига шартномада назарда тутилган воқеа (суғурта ҳодисаси) содир бўлганда бошқа тарафга (суғурта қилдирувчига) ёки шартнома қайси шахснинг фойдасига тузилган бўлса, ўша шахсга (наф олувчига) бу ҳодиса оқибатида суғурталанган мулкка етказилган зарарни ёхуд суғурталанувчининг бошқа мулкий манфаатлари билан боғлиқ зарарни шартномада белгиланган сумма (суғурта пули) доирасида тўлаш (суғурта товони тўлаш) **** олади.Мазкур модданинг иккинчи қисмига кўра, тадбиркорлик хавфи - тадбиркорнинг контрагентлари ўз **** бузиши ёки тадбиркорга боғлиқ бўлмаган вазиятларга кўра бу фаолият шарт шароитларининг ўзгариши туфайли тадбиркорлик фаолиятидан кутилган даромадларни ололмаслик хавфи мулкийсуғурта шартномаларибўйича суғурталаниши мумкин. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд жараёнида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича, даъвогарвақарздор “**** ****” ****ўртасида 2023йил 18 декабрда тузилган****Y****-сонли кредит шартномасига асосан қарздорга**** Темирйўлчилар кўчаси **** 4 подъезддан иборат 7 қаватли уйнинг ****-сонли мансарда қисмини сотиб олиш учун 36 ой муддатга, асосий қарзни қайтаришда 12 ой имтиёзли давр, йиллик 20 фоиз устама тўлаш шарти билан **** **** сўммиқдорида кредит ****.Кредит таъминоти сифатида қарздорга тегишли, **** Темирйўлчилар кўчаси **** 4 подъезддан иборат 7 қаватли уйнинг ****-сонли мансарда қисми ҳамда **** Заргарлик МФЙ Заргарлик кўчаси 35-Д-уйгаровга қўйилган. Бундан ташқари ****” **** **** **** сўмга кафиллиги олинган. Даъвогар,жавобгарвақарздор “**** ****” ****ўртасида **** йил 21 декабрда имзоланганкредит тўламаслик хатарининг гаров ёки бошқа турдаги таъминот билан таъминланмаган қисмини суғурта қилиш бўйича №Sh8/****/****-сонли суғурта шартномаси (кейинги ўринларда суғурта шартномаси деб юритилади)га асосан**** ****сўм кредитасосий қарзинингқайтмаслик хатарисуғурталанган.Жавобгарга суғурта мукофоти ўз **** кўчириб берилган. Иш ҳужжатларидан кўринишича, кредит маблағи **** ишлатилган.Лекинқарздоролинган кредитни ўз **** тўлай олмаганлиги сабабли даъвогар томонидан судга берилган.Зомин туманлараро иқтисодий судининг ****сонли иши бўйича **** йил 29 августда қабул қилинган ҳал қилув қарори билан“**** ****” ****ва **** сорлидар тартибда **** ****,**** кредит асосий қарзи, ****,**** кредит фоизи, ****,**** пеня ундириш, ундирувни гаровга қўйилган иккита кўчмас мулкка қаратиш белгиланган. Ҳал қилув қарори асосида берилган ижро ҳужжати **** ижро қилиш учун **** ижро бюроси Жиззах вилоят бошқармасига берилган.Ижро органи томонидан ижро ҳаракатлари олиб борилиб, кредит қарздорлиги ундирувини кафиллик ва гаров мулкларига қаратиш ишлари амалга оширилган.Кафилганисбатан кредит қарздорлигини солидар тартибда ундириш бўйича ижро иши кафилнинг мол-мулки мавжуд эмаслиги сабабали тугатилган. Гаров мулклари аукционга кимошди савдосига қўйилган.**** Темирйўлчилар кўчаси **** 4 подъезддан иборат 7 қаватли уйнинг ****-сонли мансарда қисми аукционда сотилмагандан кейин, **** ижро бюроси Жиззах вилоят бошқармаси томонидан **** балансига **** **** сўм қийматда ўтказиб берилган. **** Заргарлик МФЙ Заргарлик кўчаси 35-Д-уй аукционда сотилиб, тушган маблағ кредитни сўндиришга йўналтирилган. Гаров мулклари ҳисобидан жами **** ****,**** бўлган ҳал қилув қарори қабул қилинган санагача бўлган ва қарорда кўрсатилган кредит фоиз қарздорлиги ва пеняси тўлиқ, асосий қарз қисман қоплаб берилганлиги, шундан сўнг ****,**** кредит асосий қарзидан қарздорлик қолиб кетганлиги даъвогар вакили суд **** **** қилган ижро органларидан тушган пул маблағларининг ва қайтарилган молмулкнинг кредитни сўндиришга йўналтирилганлигини тасдиқловчи **** **** айланмаларининг кўчирмаси билан ўз тасдиғини топади. Даъвогар ва“**** ****” ****ўртасида **** йил 13 июнда тузилган қўшимча келишувга асосан бекор қилинган. Шундан сўнг даъвогар **** кутиш даври (45 кун) ўтгандан кейин суғурта шартномасига асосан ****,**** кредит асосий қарзини суғурта товони ҳисобидан қоплаш учун **** йил 18 августда жавобгарга суғурта шартномасининг 6.2-бандида назарда тутилган ҳужжатларни илова қилган ҳолда жавобгарга почта хизмати орқали ариза юборган.Ариза жавобгар томонидан кўриб чиқилмаган.Шундан сўнг, даъвогар томонидан жавобгарга **** йил 30 сентябрда талабнома юборилган.Талабномага жавоб берилмаган. Даъво аризасига илова қилинган суғурта шартномаси ксеронусхасининг 3банди, “а” кичик бандида суғурталовчининг жавобгарлиги суғурта қилдирувчи **** деб тан олиниши тўғрисида суд қарори қабул қилинган **** бошланади деб кўрсатилган бўлсада, даъвогар томонидан **** қилинган икки нусхадаги асл суғурта шартномаларида бундай шарт мавжуд эмас. Судга суғурта шартномасининг иккита асл нусхаси ва **** йил 13 июнда тузилган кредит шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги қўшимча келишувнинг асл нусхаси **** қилинганлиги ҳамда шартномаларнинг **** юзасидан тарафлар ўртасида низолашилмаганлиги сабабли, суд ушбу битимларни **** ва ишончли далил ҳисоблаб, ишни шу битимлар асосида кўриб чиқишни лозим топади. Судга иккита асл нусхада **** қилинган суғурта шартномасида суғурталовчи сифатида жавобгар, суғурта қилдирувчи ва наф олувчи сифатида даъвогар, қарз олувчи сифатида“**** ****” ****кўрсатилган. Суғурта шартномасининг 3.1-бандига асосан,ҳодисаси бўлиб, суғурта қилдирувчи томонидан **** олинган кредит кредит шартномасида белгиланган кредит қайтариш жадвалига мувофиқ ўз **** қайтарилмаган **** суғурталовчи томонидан суғурта товони **** фойдасига гаровга қўйилган мулк сотилиб, кредит қарздорлигига йўналтирилгандан сўнг, ҳамда **** берилган кафилликка қаратилгандан кейин қолган сумма суғурталовчи томонидан тўлаб берилиши ҳисобланади. Суғурта шартномасининг3.2-бандига асосан,суғурталовчининг қарз олувчи томонидан кредитни қайтармаслиги оқибатидаги жавобгарлиги кредит шартномаси бекор бўлгач, 45 **** кунидан сўнг кучга киради. Суғурта шартномасининг4.1-бандига асосан,суғурта суммаси кредит шартномаси бўйича қарз олувчининг шартномани тузиш **** гаров ва/ёки бошқа турдаги таъминот билан таъминланмаган кредит қисмидан, фоиз ставкасини ҳисобга олмаган ҳолда белгиланади ва кредит шартномаси бўйича суғурта қилдирувчининг қарздорлиги тўлаб берилиши билан суғурта шартномасининг амал қилиш муддати мобайнида камаяди Суғурта шартномасининг4.2-бандига асосан,суғурта суммаси **** **** сўмни ташкил қилади. Суғурта шартномасининг4.3-бандига асосан,суғурта мукофоти суғурта суммасининг 0,4 фоизи миқдорида белгиланади ва **** сўмни ташкил қилади. Суғурта шартномасининг6.1-бандига асосан,суғурта товони суғурталовчи томонидан суғурта қилдирувчи/наф олувчига **** унинг томонидан суғурта мукофоти ўз **** ва миқдорда тўланганда тўлаб берилади.Агар суғурта қилдирувчи/наф олувчи суғурта ҳодисаси содир бўлган **** қадар шартномада белгиланган суғурта мукофотининг **** бир қисмини тўлаган бўлса, суғурта ҳодисаси содир бўлганда суғурталовчи суғурта суммаси миқдорини суғурта мукофотининг тўланган қисмига мутаносиб равишда камайтиришга ****. Суғурта шартномасининг6.2-бандига асосан,суғурта ҳодисаси содир бўлганда суғурта товонини олиш учун суғурта қилдирувчи/наф олувчи қуйидагиларни **** этиши керак: - тасдиқлов хати ва кредит тўлаш бўйича сальдо қайдномаси; - кредит бўйича ўтказилган суммалар тўғрисида тўлов топшириқномалари нусхалари; - кредитдан **** фойдаланилганлигини текшириш далолатномаларининг нусхаларини. Суғурта шартномасининг6.3-бандига асосан,суғурта ҳодисаси содир бўлганида суғурта товони суғурта қилдирувчи/наф олувчига суғурта ҳодисаси содир бўлган санада ушбу шартноманинг 4.1-бандига мувофиқ қарз олувчининг суғурта қилдирувчи/наф олувчи олидаги кредит бўйича **** қарздорлиги доирасида тўланади.Суғурта товони суғурта қилдирувчи/наф олувчи томонидан қарз олувчининг гаровга қўйилган мулк кўринишидаги таъминоти сотилганидан кейин ёки кафил томонидан ўзига тегишли миқдорида маблағ қайтарилгандан сўнг у суғурта қилдирувчи/наф олувчига қонунчиликда белгиланган тартибда топширилганидан кейин тўланади. Суғурталовчи суғурта шартномасининг 7.4.3-бандига мувофиқ суғурта ҳодисаси содир бўлганда суғурта қилдирувчи/наф олувчига суғурта товонини тўлаш – ушбу шартноманинг 4 ва 6-бўлимларида кўрсатилган миқдорда ва тартибда кредитнинг қарз олувчи томонидан тўланмаган қисмини суғурта суммаси доирасида қоплаш **** олган. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Ўзбекистон Республикаси Олий суди ПленуминингваЎзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “Кредит шартномаларидан келибчиқадиган **** **** таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 22 декабрдаги ****-сонли қарори431бандида шундан тушунтириш берилган: “Судлар кредит шартномалари бўйича асосий қарз ва бошқа тўловларни суғурта ташкилотидан ундириш билан боғлиқ низоларни ҳал этишда суғурта шартномасида белгиланган суғурта ҳодисаси **** содир бўлганлиги, бу ҳолатни тасдиқловчи далилларнинг мавжудлиги ва қонунийлигига эътибор қаратишлари лозим”. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра,мулкий суғурта шартномаси бўйича қуйидагилар суғурталаниши мумкин: муайян мол-мулкнинг йўқотилиши (нобуд бўлиши), кам чиқиши ёки шикастланиши хавфи; фуқаролик жавобгарлиги хавфи — бошқа шахсларнинг ҳаёти, соғлиғи ёки молмулкига зарар етказилиши оқибатида юзага келадиган **** бўйича жавобгарлик, қонунда назарда тутилган ҳолларда эса, шунингдек шартномалар бўйича жавобгарлик хавфи; тадбиркорлик хавфи — тадбиркорнинг контрагентлари ўз **** бузиши ёки тадбиркорга боғлиқ бўлмаган вазиятларга кўра бу фаолият шарт-шароитларининг ўзгариши туфайли тадбиркорлик фаолиятидан кутилган даромадларни ололмаслик хавфи. ФКнинг ****-моддасига кўра,тадбиркорлик хавфини суғурта қилиш шартномаси бўйича **** суғурта қилдирувчининг ўз тадбиркорлик хавфи ва **** унинг фойдасига суғурталаниши мумкин. Суғурта қилдирувчи бўлмаган шахснинг тадбиркорлик хавфини суғурта қилиш шартномаси ўз-ўзидан **** эмас. Суғурта қилдирувчи бўлмаган шахснинг фойдасига тадбиркорлик хавфини суғурта қилиш шартномаси суғурта қилдирувчи фойдасига тузилган ҳисобланади. ФКнинг ****-моддасига кўра,суғурта шартномаси ёзма шаклда тузилиши лозим. Бу талабга риоя этмаслик шартноманинг **** саналмаслигига сабаб бўлади. Суғурта шартномаси битта ҳужжатни тузиш ёхуд суғурталовчи томонидан суғурта қилдирувчига унинг ёзма ёки оғзаки аризасига биноан суғурталовчи имзолаган,суғурта шартномасининг шартларини ўзичигаолган суғурта полиси(шаҳодатномаси,сертификати,квитанцияси)ни топшириш йўли билан тузилиши мумкин.Бу ҳолда суғурта қилдирувчининг суғурталовчи таклиф этган шартларда шартнома тузишгарозиэканлиги суғурталовчидан кўрсатилган ҳужжатларни қабул қилиб олиш ва суғурта мукофоти тўлаш ёхуд––суғурта мукофоти бўлиб-бўлиб тўланганда—биринчи бадални тўлаш орқали тасдиқланади. Суғурталовчи шартнома тузиш чоғида суғуртанинг алоҳида турлари бўйича суғурта шартномаси(суғурта полиси)нинг ўзи ишлаб чиққанстандартшаклларини қўлланишга ****. Ўзбекистон Республикаси ОлийсудиПленумининг****йил29ноябрдаги45сонли “Судлар томонидан суғурта шартномасидан келиб чиқадиган низоларни ҳал этишда қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги қарорининг2.2-бандидақуйидаги тушунтириш берилган: “2.2.Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки,суғурта шартномаси суғурталовчи томонидан имзоланган,суғурта шартномасининг шартларини ўзичигаолган суғурта полиси(шаҳодатномаси,сертификати,квитанцияси)нитопшириш йўли билан тузилганида,суғурта қилдирувчининг суғурталовчи таклиф этган шартларда шартнома тузишгарозиэканлиги суғурталовчидан кўрсатилган ҳужжатларни қабул қилиб олиш ва суғурта мукофоти тўлаш ёхуд суғурта мукофоти бўлиб-бўлиб тўланганда биринчи бадални тўлаш орқали тасдиқланади”. Мазкур Пленум қарорининг15.1-бандига мувофиқ, ФК ****моддасинингучинчи қисмидасуғурталовчи суғурта товонини ёки суғурта пулини тўлашни рад этганлиги юзасидан суғурта қилдирувчи (наф олувчи)нинг унга (суғурталовчига) нисбатан судга даъво бериш орқали низолашиш ҳуқуқи белгиланган. Суғурта қилдирувчи (наф олувчи) томонидан ушбу ҳуқуқдан фойдаланилганда, даъво аризасидаги талаб тўлашни рад этишни ноқонуний деб топиш **** эмас, балки суғурта товонини ёки суғурта пулини ундириш **** бўлиши лозим.Бундай даъво бўйича ишларни кўришда судлар ФКнинг****-моддасиданазарда тутилган суғурта товонини тўлашни рад этиш учун асослар мавжудлигини аниқлаши керак. Пленум қарорининг 7-бандигакўра, ФКнинг****-моддасигакўра, суғурта шартномаси, агар унда бошқача тартиб назарда тутилмаган бўлса, суғурта мукофоти ёки биринчи бадал тўланган пайтдан кучга киради ва унинг шартлари, агар шартномада суғурта амал қилиши бошланишининг бошқача муддати назарда тутилмаган бўлса, суғурта шартномаси кучга кирганидан кейин юз берган суғурта ҳодисаларига нисбатан татбиқ этилади. Пленум қарорининг 11-бандига асосан, мулкий суғурта шартномаси бўйича суғурта ҳодисаси деганда, шартномада назарда тутилган ва унинг содир бўлиши натижасида суғурталовчининг суғурта товонини тўлаб бериш **** вужудга келадиган воқеа тушунилади. Суғурта ҳодисаси келиб чиқиши эҳтимоли мавжудлиги сабабли суғурта қилинган воқеа, зарар етказилиши ва юзага келган воқеа билан зарар ўртасидаги сабабий боғланиш фактини ўз ичига олади ҳамда суғурталаш амалга оширилган воқеанинг юз бериши натижасида зарар етказилиши (суғурталанган мулкнинг зарарланиши ёки камайиши, унинг йўқолиши ёхуд нобуд бўлиши ва бошқалар) билан юзага келган деб ҳисобланади. Пленум қарорининг 13-бандига асосан, суғурталовчининг суғурта товонини тўлаш **** суғурта шартномасидан келиб чиқади ва суғурта ҳодисаси натижасида келиб чиққан зарарлар учун жавобгарлик ҳисобланмайди.Суғурта шартномаси кучга кирганидан сўнг суғурта ҳодисаси юз берган ****, суғурталовчида шартномада ва суғурталаш қоидаларида кўрсатилган тартиб, шартлар ва муддатда муайян пул суммасини тўлаб бериш **** юзага келади. Пленум қарорининг 13.1-бандига асосан, агар **** уни **** лозим бўлган кун ёки даврни ёхуд **** **** даврини аниқлаш имкониятини назарда тутса ёки йўл қўйса, **** ушбу кунда ёки даврнинг ҳар қандай пайтида **** лозим.Ушбу асосда ўзганинг пул маблағларидан фойдаланганлик учун фоизлар суғурталовчи суғурта товонини тўлашни рад этган, тўлиқ **** тўламаган пайтдан ёхуд қонунда ёки суғурта шартномасида белгиланган суғурта товонини тўлаш муддати тугаган пайтдан бошлаб ҳисобланиши лозим. ФКнинг ****-моддасига кўра, агар тарафлар ўртасида шартноманинг барча муҳим шартлари юзасидан шундай ҳолларда талаб қилинадиган шаклда келишувга эришилган бўлса, шартнома тузилган ҳисобланади. Шартноманинг нарсаси тўғрисидаги шартлар, қонунчиликда бундай турдаги шартномалар учун муҳим ёки зарур деб ҳисобланган шартлар, шунингдектарафлардан бирининг аризасига кўра келишиб олиниши зарур бўлган ҳамма шартлар муҳим шартлар ҳисобланади. Шартнома тарафлардан бирининг оферта (шартнома тузиш **** таклиф) йўллаши ва иккинчи тараф уни акцептлаши (таклифни қабул қилиши) йўли билан тузилади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (кейинги ўринларда ИПК деб юритилади)нинг 74-модасига асосан, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради. Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим. Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. Ҳеч қандай далил суд учун олдиндан белгилаб қўйилган кучга эга эмас. Суд ҳужжатнинг ёки бошқа ёзма далилнинг **** кўчирма нусхаси билан тасдиқланадиган ҳолатларни, агар ҳужжатнинг асл нусхаси йўқотилган ва судга топширилмаган бўлса, ва ушбу ҳужжатнинг низолашаётган тарафларнинг ҳар бири томонидан **** этилган кўчирма нусхалари ўзаро бир хил бўлмаса, ва ҳужжатнинг асл мазмунини бошқа далиллар ёрдамида аниқлаб бўлмаса, исбот қилинган деб ҳисоблаши мумкин эмас. Суд, аниқланган иш ҳолатлари, юқорида келтирилган қонунчилик нормаларива Пленум қарорларига асосан, тарафлар ўртасида суғурта шартномаси тузилганлигини, у бекор бўлмаганлигини ёки **** эмас деб топилмаганлигини, суғурта шартномаси бўйича тарафларнинг **** мавжудлигини эътиборга олиб, суғурта ҳодисаси юз берган, даъвогар эса суғурта ҳодисаси тўғрисида суғурта шартномасида белгиланган тартибда жавобгарга хабар қилган, деб ҳисоблайди ва, шунга кўра даъвогарнинг даъво талабини қаноатлантиришни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Даъво аризасини **** қилишда даъвогар томонидан **** сўм почта **** тўланган. Шунга кўра, суд суд **** масаласини муҳокама қилиб, даъвогартомонидан олдиндан тўлаб чиқилган ****сўм почта ****ни жавобгардан даъвогар фойдасига ундириб беришни; жавобгардан Республика бюджетига**** сўмдавлат божи, Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозит ҳисоб **** ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ **** сўм суд **** ундиришнилозим топди. Юқоридагиларга кўра, ИПКнинг74,****, ****, ****, ****-моддалари, ФКнинг ****, ****,****,****, ****, ****, ****, ****-моддаларига асосланиб, суд қ а р о р қ и л д и: Даъво аризаситўлиққаноатлантирилсин. Жавобгар****дан даъвогарАТ “****” фойдасига ****,82сўм суғурта товонива **** сўм почта **** ундирилсин. Жавобгар****дан Республика бюджетига****давлат божи ундирилсин. Жавобгар****данЎзбекистон Республикаси Олий суди депозит ҳисоб **** ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ **** сўм суд ****ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач,қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан кейин ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарориустиданбир ойликмуддат ичидаушбу суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляциятартибидашикоятқилиш(протесткелтириш) ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач,олти ой ичида кассациятартибидашикоятқилиш(протесткелитириш) мумкин. Судья ****