Решение #2840228 Экономические

4-1301-2501/15008-сонли иқтисодий иш судья О.Асатов Ўзбекистон Республикаси номидан Ҳал қилув қарори Жиззах шаҳри 2025 йил 28 ноябр Жиззах туманлараро иқтисодий суди, судья О.С.Асатовнинг раислигида, судья ёрдамчиси Ш.Каримовнинг котиблигида, **********нинг даъвогар «**********» АЖнинг манфаатида жавобгар «**********» МЧЖдан даъвогар «**********» АЖ фойдасига 12 307 249 сўм электр энергиясидан бўлган қарздорлик ва 4 735 631 сўм пеня ва 3 750 000 сўм тармоқдан узиш ва улаш хизмати харажатини ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишни, Жиззах шахар прокурорининг ёрдамчиси М.Хайруллаев, даъвогарнинг вакили аааааааааа (2025 йил 11 мартдаги ишончнома асосида) иштирокида, Жиззах туманлараро иқтисодий суди биносида, очиқ суд мажлиси муҳокамасида кўриб чиқиб, қуйидагиларни-, АНИҚЛАДИ: «**********» АЖ (кейинги ўринларда даъвогар деб юритилади) ва «**********» МЧЖ (кейинги ўринларда жавобгар деб юритилади) ўртасида улгуржи истеъмолчилар учун электр таъминоти шартномаси тузилган. Ушбу шартномага кўра, даъвогар томонидан жавобгарга электр қуввати етказиб берилганлиги, бироқ жавобгар томонидан тўловлар ўз вақтида амалга оширилмаганлиги сабабли 2025 йил 11 октябрь ҳолатига 12 307 249 сўм қарздорлик вужудга келганлиги ва ушбу қарздорлик тўлаб берилмаганлиги баён қилиниб, жавобгардан даъвогар фойдасига фойдаланилган электр энергиясидан бўлган 12 307 249 сўм қарздорликни ва шартномага асосан ҳисобанган 4 735 631 сўм пеняни ва тармоқдан ўчириш ва ёқиш хизматлари учун қилинган 3 750 000 сўм харажатни ундириш сўралган. Ишни кўриш вақти ва жойи тўғрисида тегишли равишда хабардор қилинган жавобгардан суд мажлисида вакил иштирок этмади. Ўзбекистон Республикаси иқтисодий процессуал кодексининг 170-моддаси иккинчи қисмига кўра, иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган даъвогар суд мажлисига келмаса, даъвогарнинг ишни унинг йўқлигида кўриш тўғрисидаги аризаси бўлган тақдирда, низо унинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Ушбу модданинг учинчи қисмига кўра, иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд мажлисига келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Шу сабабли, суд ишни жавобгар вакилининг иштирокисиз кўришни лозим топди. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакили ўз тушунтиришида, даъво аризадаги важларни такрорлаб, даъво талабини қўллаб-қувватлаб, уни тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд мажлисида қатнашган прокурор даъво аризасидаги ҳолатларни таъкидлаб, даъво талабларини тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд, даъвогар вакилининг иш бўйича берган кўрсатмасини, прокурорнинг фикрини тинглаб, ишдаги ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо берган ҳолда, қуйидаги асосларга кўра, даъво талабларини қисман қаноатлантиришни лозим топди. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд жараёнида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича, даъвогар (Корхона) ва жавобгар (Истеъмолчи) ўртасида улгуржи истеъмолчилар учун электр таъминоти шартномаси тузилган. Шартноманинг 1-бандига кўра, ушбу шартнома билан Корхона уланган тармоқ орқали Истеъмолчига электр энергиясини етказиб бериш, Истеъмолчи эса истеъмол қилинган энергия ҳаққини ўз вақтида тўлаш мажбуриятини олган. Шартноманинг 3.6-бандига мувофиқ, Истеъмолчига электр энергиясини етказиб бериш келгуси ҳисоб-китоб даври бошланишидан олдин шартномавий энергия миқдори қиймати учун 100 фоизлик олдиндан ҳақ тўланганидан сўнг амалга оширилади. Даъвогар томонидан шартнома шартлари бажарилган ҳолда жавобгарга электр энергияси етказиб берилган бўлса-да, жавобгар томонидан шартнома шартлари лозим даражада бажарилмасдан тўловлар ўз вақтида амалга оширилмаган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (бундан буён матнда – ФК деб юритилади) 236-моддасига кўра, мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак. ФКнинг 468-моддасига кўра, энергия таъминоти шартномасига мувофиқ энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга (истеъмолчига) энергия бериб туриш мажбуриятини олади, абонент эса қабул қилинган энергия ҳақини тўлаш, шунингдек шартномада назарда тутилган энергия истеъмол қилиш тартибига риоя этиш, тасарруфидаги энергетика шохобчаларидан фойдаланиш хавфсизлигини ҳамда ўзи фойдаланадиган энергия истеъмол қилувчи асбоб ва ускуналарнинг созлигини таъминлаш мажбуриятини олади. ФКнинг 470-моддасига кўра, энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга энергия таъминоти шартномасида назарда тутилган миқдорда ва тарафлар келишган энергия бериш тартибига амал қилган ҳолда энергия бериши лозим. Энергия билан таъминловчи ташкилот берган ва абонент қабул қилган энергия миқдори ўлчов асбоблари кўрсаткичлари билан аниқланади. ФКнинг 474-моддасига кўра, агар қонун ҳужжатларида ёки энергия билан таъминлаш шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, энергия ҳақи абонент амалда қабул қилган энергия миқдори учун тўланади, бу миқдор ушбу Кодекснинг 470-моддасига мувофиқ аниқланади. ФКнинг 333-моддасига кўра, қарздор айби бўлган тақдирда мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Аниқланишича, шартнома бўйича истеъмол қилинган электр энергияси ҳисобкитоби қилинган ва 2025 йил 11 октябрь ҳолатида жавобгарнинг фойдаланилган электр энергиясидан қарздорлиги 12 307 249 сўмни ташкил этган. Бироқ, жавобгар даъвогар томонидан етказиб берилган электр энергияси ҳақини ўз муддатида тўламасдан, ушбу қонун нормаси ва шартнома талабларини бузган. Суд мажлисида даъвогар томонидан тақдим қилинган бир тарафлама имзоланган таққослаш далолатномасидан даъвогар судга мурожаат қилгандан сўнг ҳам жавобгар томонидан тўлов амалга оширилмаганлиги ва унинг бугунги кундаги қарздорлиги тўланмаганлиги маълум бўлди. Мазкур ҳолатда суд, даъвогарнинг жавобгардан 12 307 249 сўм қарздорликни ундириш тўғрисидаги даъво талабини асосли деб ҳисоблаб, уни қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди. Шартномага асосан етказиб берилган электр энергияси вақтида тўланмаганлиги учун ҳар бир кечиктирлган кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4% миқдорида, лекин муддати ўтган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда пеня тўлаши назарда тутилган. Шунга кўра, даъвогар 2025 йил октябрь ҳолатига тўланиши лозим бўлган 12 307 249 сўм қарздорликни тўлови кечиктирилганлиги учун 4 735 631 сўм пеня ундиришни сўраган. Пенянинг ҳисоб-китоби тўғрисидаги маълумот даъво аризада кўрсатилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 326-моддасида, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг мажбуриятини бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ҳақли, бунда қарздор мажбуриятни қай даражада бажарганлиги, мажбуриятда иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек, кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиши кераклиги, суд алоҳида ҳолларда карздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга эканлиги кўрсатилган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида”ги 2007 йил 15 июндаги 163-сонли қарорининг 4-бандида, ФКнинг 326-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан мажбуриятларнинг бажарилиш даражасини, мажбуриятда иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ҳақли. Шу билан бирга, неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг 327-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлиги тўғрисида тушунтириш берилган. Қайд этилганларга кўра хисобланган пенянинг мажбурят бузилишининг оқибатларига номутаносиб эканлигини инобатга олиб, унинг адолатли миқдорини белгилаб, 2 000 000 сўм қисмини қаноатлантиришни лозим топди. Шунингдек, суд даъво талабидаги жавобгарни тармоқдан узиш ва ёқиш учун қилинган 3 750 000 сўм харажатларни ҳам даъвогар фойдасига ундириб беришни лозим топди. Зеро, мазкур харажатларни ҳам тўлаш жавобгар зиммасига юклатилган. Бундай ҳолатда, суд иш ҳужжатларини текшириб чиқиб, даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги далилларга ҳуқуқий баҳо берган ҳолда, даъвогарнинг даъво талабини қисман қаноатлантиришни, жавобгардан даъвогар фойдасига 12 307 249 сўм электр энергиясидан бўлган қарздорликни, 2 000 000 сўм пеня, 3 750 000 сўм тармоқдан узиш ва ёқиш учун қилинган харажатларни ундиришни, суд харажатлари масаласини муҳокама қилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига 41 200 сўм почта харажати, Республика бюджетига 415 857 сўм давлат божи ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118, 176-179, 180, 186-моддаларини қўллаб, суд-, ҚАРОР ҚИЛДИ : Даъвогарнинг даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар «**********» МЧЖдан даъвогар «**********» АЖ фойдасига 12 307 249 сўм электр энергиясидан бўлган қарздорлик, 2 000 000 сўм пеня, 3 750 000 сўм тармоқдан ўчириш ва улаш хизмати харажати ва олдиндан тўлаб чиқилган 41 200 сўм почта харажати ундирилсин. Даъво аризасининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар «**********» МЧЖдан Республика бюджетига 415 857 сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро варақаси берилсин. Ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ой муддат ичида шу суд орқали Жиззах шахар судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протести) ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач олти ой ичида кассация шикояти (протести) бериши мумкин. Судья О.С.Асатов