Решение #2840580 Экономические

****-****/****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанцияда судида ишни кўрган судья –Н.**** Кассацияинстанциясида маьрузачи судья – А.Тўйчиев ЖИЗЗАХ ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ Жиззах шаҳар ****5йил27 ноябрь Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати **** раислигида, ҳайъат аъзолариС.ҚувватовваА.Тўйчиевданиборат таркибда, судья катта ёрдамчисиЖ.Маматовнингкотиблигида,тарафлардан даъвогар вакилиҒ.Абдурахмонов (ишончнома асосида), жавобгар вакили****(ишоночнома асосида)иштирокида,даъвогарЖиззах вилоят солиқ бошқармасининг жавобгар “ГГГГ”масъулияти чекланган жамиятива қўшимча жавобгарлар “SILVER OPPOR UNI Y”масъулияти чекланган жамияти, “GOLD RO DS DI OND”масъулияти чекланган жамияти, “ENERGY FLOWLE”масъулияти чекланган жамияти, “ R DE GROUP R V N”масъулияти чекланган жамияти, “ V ORI E BUSSINES”масъулияти чекланган жамияти, “P R Y ********масъулияти чекланган жамияти, “ V ORI E S R”масъулияти чекланган жамиятлариганисбатанберилгандаъво аризаси бўйичашартномаларни бекор қилиш ҳамдарасмийлаштирилган ****-фактураларвашартномаларни **** расмийлаштирилган хужжатлар сифатида тан олмасликни,ушбу бирламчи бухгалтерияҳужжатларини бекор қилиш **** даъво аризасиюзасиданЖиззахтуманларароиқтисодий судининг ****5йил2 октябрдагиҳал қилув қарорига нисбатанберилганкассацияшикоятиниЖиззах вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатининг биносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Жиззах вилоят солиқ бошқармаситомонидан(бундан кейинги матнларда даъвогар деб юритилади)"ГГГГ" масъулияти чекланган жамиятида (бундан кейинги матнларда жавобгар деб юритилади) **** йиллардагисолиқ қонунчилигига риоя қилиниши ва солиқ ва йиғимларнинг тўғри ҳисобланишифаолияти юзасидан ўтказилгансолиқ аудитинатижаларига кўра,**** йилда жавобгарнинг таркибигақўшимча жавобгарлар “SILVER OPPOR UNI Y” масъулияти чекланган жамияти, “GOLD RO DS DI OND” масъулияти чекланган жамияти,“ENERGY FLOWLE” масъулияти чекланган жамияти,“ R DE GROUP R V N” масъулияти чекланган жамияти,“ V ORI E BUSSINES” масъулияти чекланган жамияти,“P R Y ****” масъулияти чекланган жамияти,“**** ****” масъулияти чекланган жамияти (бундан кейинги матнларда барчаси қўшимча жавобгарлардеб юритилади)қўшилган бўлиб, ушбу **** ва жисмоний шахслар ўртасида тузилган битимлар асосида“шубҳали”молиявий операциялар амалга оширилганлиги ҳамда қонунга зид тарзда хужжатлар расмийлаштирилганлиги, ушбу субъектларнинг ****ҳисоб-**** фуқароларнинг **** пластик карталарига маҳсулот олиш учун маблағлар чиқими амалга оширилганлигиҳолатлари аниқланган. Шу билан бирга, жамиятда ўтказилган солиқ аудити натижалари бўйича ****.****,81 минг сўм солиқ ва 1.****.****,72 минг сўм молиявий жарима бюджетга тўлаш учун ҳисобланган. Шунга кўра,жавобгарнинг таркибига қўшилган субъектларнинг фаолиятида ҳуқуқни суиистеъмол қилиш ҳолатлари мавжудлигиданкелиб чиқиб,расмийлаштирилган шартномалар солиқ тўламаслик тарзидаги асоссиз солиқ нафи олишдан ёки ўзи тўлайдиган солиқларнинг суммасини камайтиришдан иборатлиги сабабли ушбу тузилган шартномаларни бекор қилиш ҳамдарасмийлаштирилган ****-фактураларни, шартномаларни **** расмийлаштирилган хужжатлар сифатида тан олмаслик ва ушбу бирламчи бухгалтерияҳужжатларини бекор қилибберишнисўраб судга даъво аризаси билан мурожаат этган. Биринчи инстанция судининг**** йил 2 октябрдаги ҳал қилув қарори билан даъво талабининг“ГГГГ” масъулияти чекланган жамиятинингтаркибига қўшилган субъектларнинг фаолиятида ҳуқуқни суиистеъмол қилиш ҳолатлари,расмийлаштирилган ****-фактураларни ва расмийлаштирилган шартномаларни **** расмийлаштирилган хужжатлар сифатида тан олмасликни ва ушбу бирламчи бухгалтерияҳужжатларини бекор қилиб беришқисми бўйича иш юритиш тугатилган. Ҳал қилув қарори билан даъво талабининг жавобгар“ГГГГ” масъулияти чекланган жамиятива уни таркибига қўшилган субъектларнинг фаолиятида ҳуқуқни суиистеъмол қилиш ҳолатлари мавжудлиги ва ушбу холатлардан келиб чиқиб расмийлаштирилган шартномалар солиқ тўламаслик тарзидаги асоссиз солиқ нафи олишдан ёки ўзи тўлайдиган солиқларнинг суммасини камайтиришдан иборатлиги сабабли ушбу тузилган шартномаларни бекор қилиб бериш қисми қаноатлантиришданрад этилган. Иш юзасидан қабул қилинган ҳал қилув қарорига нисбатандаъвогаркассацияшикояти билан мурожаат қилиб,биринчи инстанция судининг ****5йил2 октябрдагиҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъво талабинитўлиққаноатлантириш сўралган. Суд ****иштирок этган даъвогар вакили кассацияшикоятидаги**** такрорлаб,жавобгар фаолиятида аудиттекширув ўтказилганлигини,жавобгарнинг таркибига қўшилган субъектларнинг фаолиятида ҳуқуқни суиистеъмол қилиш ҳолатлари мавжудлигианиқланганлигини,жавобгар текширишдаҳужжатларни ўз **** **** қила олмаганлигини,текширув кунининг охирида **** қилганлигини,жавобгарга қўшимча солиқ ва молиявий жарима ҳисобланганлигини маълум қилиб, шикоятниқаноатлантиришни сўради. Суд ****иштирок этганжавобгарвакили шикоятга нисбатан эътироз билдириб,жамият улгуржи фаолият билан шуғуланишини,даъвогар томонидан ўтказилган аудит текширувига эътироз билдирган бўлсада, инобатгаолинмаганлигини,фуқароларга пул маблағлари шартномаларга асосан ўтказиб берилганлиги,тузилган шартномаларни бекор қилишга асос мавжуд эмаслиги, тадбиркорлик фаолияти тавакалчиликка асосланганлигини, 6 та **** ҳам жамиятнинг таркибий қисмига кирганлигини маълум қилиб,кассацияшикоятиниқаноатлантиришнирад қилишнисўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинганқўшимчажавобгарларсуд **** вакил иштирокини таъминламади. Судлов ҳайъатиЎзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****ва ****-моддаларига асосан ишниқўшимчажавобгарларвакили иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Судлов ҳайъати тарафлар вакилларининг тушунтиришини тинглаб,кассацияшикоятида келтирилган **** иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўрабиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз,кассацияшикоятиниқаноатлантирмасдан, рад этишнилозим топди. Жиззах вилоят солиқ бошқармаситомонидан жавобгарнинг **** йиллардагисолиқ қонунчилигига риоя қилиниши ва солиқ ва йиғимларнинг тўғри ҳисобланишифаолияти юзасидан ўтказилгансолиқ аудитинатижаларига кўра,**** йилда жавобгарнинг таркибигақўшимча жавобгарлар “SILVER OPPOR UNI Y” масъулияти чекланган жамияти, “GOLD RO DS DI OND” масъулияти чекланган жамияти,“ENERGY FLOWLE” масъулияти чекланган жамияти,“ R DE GROUP R V N” масъулияти чекланган жамияти,“ V ORI E BUSSINES” масъулияти чекланган жамияти,“P R Y ****” масъулияти чекланган жамияти,“**** ****” масъулияти чекланган жамиятлариқўшилган бўлиб, ушбу **** ва жисмоний шахслар ўртасида тузилган битимлар асосида“шубҳали”молиявий операциялар амалга оширилганлиги ҳамда қонунга зид тарзда хужжатлар расмийлаштирилганлиги, ушбу субъектларнинг ****ҳисоб-**** фуқароларнинг **** пластик карталарига маҳсулот олиш учун маблағлар чиқими амалга оширилганлигиҳолатлари аниқланган. Шу билан бирга, жамиятда ўтказилган солиқ аудити натижалари бўйича ****.****,81 минг сўм солиқ ва 1.****.****,72 минг сўм молиявий жарима бюджетга тўлаш учун ҳисобланган. Даъвогар томонидан ўтказилган мазкур текширишга нисбатанжавобгаришончли вакилитомонидан эътироз билдирилиб, бунга кўражамиятнинг бирламчи бухгалтерияҳужжатлари мавжудлиги, бу ****текширишга **** этилган бўлсадатекширувчилар томониданасоссизрад этилганлигинива текширув давомида тузилган далолатномагаҳужжатлар **** этилмади деб ёзилганлигини, аслидатекширувга **** этилганҳужжатлар инобатга олинмаганлигини, бу тўғрисида тегишлиҳужжатлари мавжудлигини, ушбу ҳолатларга аниқлик киритиш учунСолиқ кодекси талабларига мувофиқсудтартибида ҳал этишликни билдириб, ўз фикрини маълум қилган. Бундан ташқари,жавобгар**** йил 9 августдаги Жиззах вилоят солиқ бошқармасигаёзмамурожаатқилиб,жамиятда амалга оширилган маҳсулот сотиш ва сотиб олиш бўйича бухгалтерияҳужжатлари юритилганлигини баён қилиб, ҳисобланган солиққарзлариганисбатан эътирозини билдирган. Шунга қарамасдан,қайд этилган ҳолатларнижавобгарнинг“шубҳали”ташкилот тоифасига кирувчи қўшимча жавобгарлартомонидан жисмоний ва юридик шахслар билан молиявий опериацияларни амалга оширишдан кўзланган ягона ва устувор ****, солиқ тўламаслик тарзидаги асоссиз солиқ нафи олишдан ёки ўзи тўлайдиган солиқларнинг суммасини камайтиришдан иборатлиги, жавобгарнинг бундай ҳаракатлари Солиқ кодекси **** ҳуқуқни суиистеъмол қилиш деб эътироф этилиши деган **** билан солиқ хизмати органлари жавобгарнинг ҳаракатларида ҳуқуқни суиистеъмол қилиш ҳолатлари мавжудлигидан келиб чиқиб, жавобгар ва уни таркибига қўшилган субъектлар томонидан расмийлаштирилган шартномалар солиқ тўламаслик тарзидаги асоссиз солиқ нафи олишдан ёки ўзи тўлайдиган солиқларнинг суммасини камайтиришдан иборатдеб ҳисоблаб,расмийлаштирилган ****-фактураларни ва расмийлаштирилган шартномаларни **** расмийлаштирилган хужжатлар сифатида тан олмасликни ва ушбу бирламчи бухгалтерияҳужжатларини бекор қилиб беришнисўраб судга даъво аризаси билан мурожаат этган. Ўзбекистон Республикаси Солиқ Кодексининг 14-моддаси саккизинчи қисмида ушбу моддада кўрсатилган ҳуқуқни суиистеъмол қилишнинг, битим қалбакилигининг (кўзбўямачилик учун тузилганлигининг) ҳолатларини аниқлаш, шунингдек уларнинг оқибатларини қўллашсолиқ органлари томонидан,солиқ тўловчи норози бўлган **** эса, солиқ органининг даъвоси бўйича суд томонидан амалга оширилиши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг **** йил 20 февралдаги “Судлар томонидан солиқ қонунчилигини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги4-сонли қарорининг 16-бандига кўра,Солиқ кодексининг14моддасигаасосан солиқ органлари солиқ солиш **** барча битимлар ва солиқ тўловчи киришадиган бошқа иқтисодий муносабатлар, уларнинг юридик жиҳатдан расмийлаштирилиши усулидан ёки шартноманинг номланишидан қатъи назар, ўзининг **** иқтисодий мазмунидан келиб чиққан ҳолда ҳисобга олиш ваколатига эга. Бунда қўшимча солиқ ҳисобланиши натижасида ҳосил бўлган солиқ қарзи солиқ органларининг солиқ текшируви бўйича ҳуқуқни суиистеъмол қилишнинг,битим қалбакилигининг (кўзбўямачилик учун тузилганлигининг) ҳолатларини аниқлаш, шунингдек уларнинг оқибатларини қўллашга асосланган ва бунга солиқ тўловчи норози бўлган **** солиқ органи ҳосил бўлган солиқ қарзини ундириш ****даъво аризаси билан фуқаролик ишлари бўйича судга ёки иқтисодий судга мурожаат қилиши лозим. Судларнинг эътибори солиқ органинингҳуқуқни суиистеъмол қилиш ёки битим қалбакилигининг (кўзбўямачилик учун тузилганлигининг) ҳолатларибўйича солиқ қарзини суд орқали ундириш **** қабул қилган қарори солиқ тўловчи учун ҳуқуқий оқибат келтириб чиқармаслиги сабабли, уни **** эмас деб топиш **** талаб судга тааллуқли эмаслигига қаратилсин. Ўзбекистон РеспубликасинингИқтисодий процессуал кодекси 68-моддасига кўра,ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Мазкур қонун талабига кўра,даъвогар жавобгарнинг фаолиятидаҳуқуқни суиистеъмол қилинганлигиёки битимнинг кўзбўямачилик учун тузилганлиги ҳолатлари исботланмаган. Қолаверса,даъвогаржавобгарнинг фаолиятида ўтказилган текшириш натижалари бўйичаагардабитим қалбакилигинатижасидаҳосил бўлган солиқ қарзини ундириш **** мурожаат қилиши лозимэди. Бундан ташқари, даъвогарнингтузилган шартномаларни бекор қилиш талаби билан ҳам келишмайди. Чунки,Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси(бундан кейинги матнларда ФК деб юритилади)****-моддасига кўра,тарафлардан бирининг талаби билан шартнома суд томонидан **** қуйидаги ҳолларда ўзгартирилиши ёки бекор қилиниши мумкин: 1) иккинчи тараф шартномани жиддий равишда бузса; 2) ушбу Кодекс, бошқа қонунлар ва шартномада назарда тутилган ўзга ҳолларда. Тарафлардан бирининг шартномани бузиши иккинчи тарафга у шартнома тузишда умид қилишга **** бўлган нарсадан кўп **** маҳрум бўладиган қилиб зарар етказиши шартномани жиддий бузиш ҳисобланади. Бир тараф шартномани **** тўла ёки қисман бош тортиб, қонун ёҳуд тарафларнинг келишувида бунга йўл қўйилса, шартнома тегишлича бекор қилинган ёки ўзгартирилган ҳисобланади. Баён этилган низо юзасидан даъвогаршартнома тарафи ҳисобланмайди. Шу боис, даъвогарсудга ушбу талаб биланмурожаат қилиш ҳуқуқига эга эмас. Шунингдек,даъвогардаъво талабидажавобгарфаолиятида ҳуқуқни суиистеъмолқилиш ҳолатлари мавжудлигидан келиб чиқиб, расмийлаштирилган ****-фактураларни, расмийлаштирилган шартномаларни **** расмийлаштирилган хужжатлар сифатида тан олмасликни ва ушбу бирламчи бухгалтерия хужжатларини бекор қилиб бериш сўралган. ИПК25-моддаси биринчи қисмига кўра,иқтисодиёт соҳасида юридик шахслар ҳамда юридик шахс ташкил этмаган ҳолда тадбиркорлик фаолиятини амалга ошираётган ва якка тартибдаги тадбиркор **** қонунда белгиланган тартибда олган фуқаролар, шунингдек корпоратив низолар бўйича ишлар кўрилаётганда тарафлар бўлган фуқаролар (бундан буён матнда фуқаролар деб юритилади) ўртасидаги фуқаровий, маъмурий ва бошқа ҳуқуқий муносабатлардан юзага келадиган низоларга доир ишлартаалуқлидир. ИПК 26-моддасига асосаниқтисодий суд; 1) тузилиши **** қонунда назарда тутилган шартномани тузишда юзага келган келишмовчиликлар тўғрисидаги; 2) шартнома тарафлари томонидан кўриб чиқилиши судга ўтказилиши келишилган шартномани тузишда юзага келган келишмовчиликлар ****; 3) шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш тўғрисидаги; 4) битимни **** эмас деб топиш ****; 5) **** **** ёки лозим **** **** тўғрисидаги; 6) мулк ҳуқуқини тан олиш ****; 7) мулкдор ёки мулкнинг бошқа қонуний эгаси томонидан мол-мулкни бошқа шахснинг ғайриқонуний эгалигидан талаб қилиб олиш тўғрисидаги; 8) интеллектуал фаолият объектлари ва фуқаролик муомаласи иштирокчиларининг хусусий аломатларини акс эттирувчи воситалар, товарлар, ишлар ва хизматларга мулкий ҳуқуқлари бузилганлиги ****; 9) мулкдорнинг ёки мол-мулкнинг бошқа қонуний эгасининг ҳуқуқлари эгалик қилишдан маҳрум этиш билан боғлиқ бўлмаган ҳолда бузилганлиги тўғрисидаги; 91) ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган, давлат мулкида бўлган ер участкасини қайтариш, ўзбошимчалик билан қурилган иморатни бузиб ташлаш тўғрисидаги; 10) зарарнинг ўрнини қоплаш ****; 11) ишчанлик обрўсини ҳимоя қилиш тўғрисидаги; 12) ундириш сўзсиз (акцептсиз) тартибда амалга ошириладиган ижро ҳужжатини ёки бошқа ҳужжатни ижро этиш мумкин эмас деб топиш ****, бундан маъмурий ва бошқа оммавий ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган талаб бўйича ижро ҳужжати ёки бошқа ҳужжат мустасно; 13) агар қонунда жарималарни сўзсиз (акцептсиз) тартибда ундириш назарда тутилмаган бўлса, назорат қилувчи органлар томонидан юридик шахслар ва фуқаролардан жарималар ундириш тўғрисидаги; 14) назорат қилувчи органлар томонидан қонун ҳужжатлари талабларини бузган ҳолда сўзсиз (акцептсиз) тартибда ҳисобдан чиқарилган пул маблағларини бюджетдан қайтариш **** низоларни ҳал этади. Суд қонун билан ўзининг ваколатига киритилган бошқа низоларни ҳам ҳал қилади. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг **** йил 24 майдаги “Биринчи инстанция суди томонидан иқтисодий процессуал қонун нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги 13-сонли Қарорининг 22-бандига кўра, иш юритишни тугатиш низонинг мазмуни бўйича ҳал қилув қарорини чиқармасдан суд муҳокамасини тамомлаш шаклларидан бири ҳисобланади.ИПКнинг****-моддасиданазарда тутилган иш юритишни тугатиш асосларининг рўйхати тугал ҳисобланади ва кенгайтирилган тарзда талқин қилинишига йўл қўйилмайди.ИПК ****-моддасининг1-бандигамувофиқ, агар иш иқтисодий судда кўриш учун тааллуқли бўлмаса, суд иш юритишни тугатади.Ишнинг иқтисодий судга тааллуқлилиги ИПК25ва26моддаларинингталабларидан келиб чиққан ҳолда аниқланади ИПК ****-моддасининг 1-бандига кўра, иш судга таалуқли бўлмаса, суд иш юритишни тугатиши белгиланган. Судлов ҳайъати, биринчи инстанция суди мазкурқонун талабидан келиб чиқиб,даъвогарнинг мазкурталаби бўйича талаб судга таалуқли бўлмаганлиги боис иш юритишни тугатиш**** қонуний ва асосли тўхтамга келгандеб ҳисоблайди. ИПК ****-моддаси 1-қисми 1-бандига мувофиқ,кассация инстанцияси суди кассация шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини, қарорни ўзгаришсиз, кассация шикоятини (протестини) эса қаноатлантирмасдан қолдиришга**** ҳисобланади. Мазкур ҳолатда биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун асослар мавжуд эмас. Мазкур ҳолатда биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун асослар мавжуд эмас. ИПК ****-моддасига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Судлов ҳайъати, даъвогарнингЎзбекистон Республикасининг“Давлат божи тўғрисида”ги Қонуни 9-моддаси 12-бандиасосидадавлат солиқ хизмати органлари, молия ва божхона органлари-барча ишлар ҳамда ҳужжатлар бўйича, шунингдек алоҳида юритиладиган ишлар бўйича судга аризалар берганлик учуниқтисодий судларда давлат божини тўлашдан озод қилинганлигини эътиборга олишни лозим топади. Баён этилганларга кўра судлов ҳайъати,биринчи инстанция суди томонидан моддий ёки процессуал ҳуқуқ нормалари бузилмаганлигини эътиборга олиб,Жиззахтуманларароиқтисодий судининг ****5йил 2 октябрдагиҳал қилув қарорини ўзгаришсиз,кассацияшикоятини қаноатлантирмасдан қолдиришни, олдиндан тўланган почта ****даъвогарзиммасида қолдиришни, даъвогар давлат божи тўловидан озод қилинганлигини инобатга олиб даъвогардан давлат божи ундирмасликнилозим деб топади. Юқоридагиларга кўра ҳамда Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодийпроцессуал кодексининг ****,****, ****, **** ва ****моддаларини қўллаб, судлов ҳайьати қа р о рқи лад и: Жиззахтуман иқтисодий судининг ****5йил2 октябрдагиҳал қилув қарори ўзгаришсиз,Жиззах вилоят солиқ бошқармасинингкассацияшикояти қаноатлантирилмасдан қолдирилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Мазкур қарор устидан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичида ҳал қилув қарори қабул қилган суд орқали тафтиш шикояти (шикояти) берилиши мумкин. Раислик этувчи И.Умаров ҳайъат аъзолари С.Қувватов А.Тўйчиев .