Решение #2840606 economic_new

****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанциясудида ишникўрган судья–**** Апелляция инстанциясисудида маърузачи судья- В.**** ХОРАЗМ ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИАПЕЛЛЯЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ Урганч шаҳар ноябрь ****5йил 27 Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати **** раислигида, ҳайъат аъзолари **** ва **** иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида, Боғот туманлараро иқтисодий судининг ****сонли иқтисодий иш доирасида **** йил 2 октябрда қабул қилинган ҳал қилув қарорига нисбатан жавобгар “**** S ND ” масъулияти чекланган жамияти томонидан берилган апелляция шикоятини тарафлардан жавобгар “**** S ND ” масъулияти чекланган жамияти вакили адвокат **** (**** йил 1 сентябрдаги 37-сонли ордерга асосан), даъвогар “ IV I N S QU ILIS ” хусусий **** вакили **** (**** йил 14 ноябрдаги ****-сонли ишончномага асосан) иштирокида вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати биносидаги очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Хоразм вилоят ҳудудий бошқармаси (бундан буён матнда – палата деб юритилади) “ IV I N S QU ILIS ” хусусий **** (бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади) манфаатини кўзлаб, судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “**** S ND ” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади)дан 70.****.**** сўм асосий қарз, 35.****.**** сўм пеня ундиришни сўраган. Боғот туманлараро иқтисодий судининг **** йил 2 октябрдаги ҳал қилув қарори билан даъво талаби қисман қаноатлантирилган. Ҳал қилув қарорига нисбатан жавобгар томонидан апелляция шикояти берилиб, унда тарафлар **** йил 5 июнда 27-сонли қурилиш маҳсулотларини етказиб бериш бўйича ****.****.**** сўмлик шартнома имзоланганлиги, ушбу шартномага асосан жами ****.****.**** сўмлик маҳсулотлар етказиб берилганлигини, бироқ даъвогар томонидан тарафлар ўртасида мавжуд бўлмаган шартнома бўйича пул маблағлари ўтказиб берилганлигини, ўтказиб берилган пул маблағлари олдинги йиллардан қолиб кетган қарздорликлар учун тўлаб берилган пул маблағлари бўлганлигини, биринчи инстанция суди эса ушбу ҳолатларни инобатга олмасдан 70.****.**** сўм асосий қарз, 10.****.**** сўм пеня ундириб нотўғри хулосага келганлигини билдириб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъвогарнинг даъвосини рад қилиш тўғрисида янги қарор қабул қилиш сўралган. 1 Суд **** иштирок этган жавобгар вакили тушунтириш бериб, апелляция шикоятида баён этилган **** такрорлаб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни ва даъвогарнинг даъвосини рад этиш тўғрисида янги қарор қабул қилишни сўрадилар. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили тушунтириш бериб, жавобгарнинг апелляция шикоятига эътироз билдириб, **** йил 2 октябрдаги 90-сонли олди-сотди шартномасига асосан жавобгарга **** йил 19 март куни ****-сонли тўлов топшириқномаси билан 90.****.**** сўм қурилиш маҳсулотларини сотиб олиш учун ўтказиб берилганлигини, жавобгар томонидан **** йил 2 октябрдаги 90-сонли олди-сотди шартномасига асосан 19.****.****,****лик маҳсулотларни **** йил 30 майдаги 28-сонли **** фактурага асосан берганлигини, қолган 70.****.**** сўмлик маҳсулотлар шу кунгача берилмаганлиги ва/ёки пул маблағлари қайтарилмаганлигини билдириб,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз, жавобгарнинг апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни сўради. Судлов ҳайъати, тарафлар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб, апелляция шикоятида баён этилган **** иш ҳужжатлари билан биргаликда муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўра апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этиб, ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. Иш ҳужжатлари ва даъво аризадан аниқланишича, тарафлар ўртасида **** йил 2 октябрь куни 90-сонли олди-сотди шартнома тузилган. Шартноманинг умумий қиймати ҚҚС билан ****.****.**** сўм қилиб белгиланган. Даъвогар томонидан жавобгарга **** йил 19 март куни ****-сонли тўлов топшириқномаси билан 90.****.**** сўм қурилиш маҳсулотларини сотиб олиш учун ўтказиб берилган. Жавобгар томонидан **** йил 2 октябрдаги 90-сонли олди-сотди шартномасига асосан 19.****.****,****лик маҳсулотларни **** йил 30 майдаги 28-сонли **** фактурага асосан етказиб берилган. Бироқ, жавобгар томонидан қолган маҳсулотлар етказиб берилмаганлиги ва/ёки пул маблағлари қайтариб берилмаганлиги натижасида жавобгарнинг даъвогар олдида 70.****.**** сўм кредиторлик қарздорлиги вужудга келган. Мазкур қарздорликларни тўлаб беришни сўраб, даъвогарнинг жавобгарга юборган огоҳлантириш хати оқибатсиз қолдирилган. Натижада мазкур низо келиб чиқиб, палата юқоридаги даъво талаби билан судга мурожаат қилган. Низони ҳал этишда биринчи инстанция суди иш учун аҳамиятли ҳолатларни тўлиқ аниқлаб, у томонидан аниқланган деб ҳисобланган ҳолатлар исботлангани ҳамда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллагани ҳолда даъвони қисман қаноатлантириш **** тўғри хулосага келган. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 15-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига мувофиқ, Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Конституция мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. 2 Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) 13-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, суд ишларни Ўзбекистон РеспубликасиКонституциясива қонунлари, бошқа қонунчилик ҳужжатлари, шунингдек Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари асосида ҳал қилади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг иккинчи қисмига биноан **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур ҳолатда тарафларнинг **** улар ўртасида тузилган олди-сотди шартномасидан келиб чиққан. Тарафлар ўртасидаги шартноманинг 3.2-бандига кўра, даъвогар томонидан жавобгарнинг ҳисоб **** шартнома бўйича оладиган маҳсулотлари учун **** фоизи миқдорида пул маблағларини олдиндан ўтказиб берилиши белгиланган. Даъвогар томонидан шартнома **** **** бўлса-да, жавобгар томонидан шартнома шартлари тўлиқ **** келинган. Даъвогар томонидан жавобгарга 90.****.**** сўмлик қурилиш маҳсулотлари учун пул маблағларининг ўтказиб берилганлиги ва жавобгар томонидан19.****.****,53сўмлик маҳсулотларни **** йил 30 майдаги 28-сонли **** фактурага асосан етказиб берилганлиги ва қолган 70.****.**** сўмлик маҳсулотлар етказиб берилмаганлиги ва/ёки пул маблағлари қайтариб берилмаганлиги ишдаги ҳужжатлар ва судда аниқланган ҳолатлар билан тўлиқ ўз исботини топган. Шунга кўра судлов ҳайъати биринчи инстанция суди даъво талабининг асосий қарз ундириш қисмини тўлиқ қаноатлантириш **** асосли хулосага келган деб ҳисоблайди. Бундан ташқари, даъвогар жавобгардан 35.****.**** сўм пеня ундиришни сўраган. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 4.2-бандига кўра, жавобгарнинг айби билан маҳсулотлар етказиб берилмаганда, даъвогарга ҳар бир кечиктирилган кун учун шартнома суммасининг 0,5 фоиз миқдорда пеня тўлаши белгиланган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига асосан қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФК ****-моддасига кўра, неустойка жарима ёки пеня шаклида бўлади.Қарздор **** **** ёки лозим **** **** ҳолларда тўлайдиган ва, қоида тариқасида, қатъий пул суммасида ҳисобланадиган неустойка жарима ҳисобланади.Қарздор **** **** кечиктириб юборганида тўлайдиган ва ўтказиб юборилган муддатнинг ҳар бир куни учун **** **** қисмига нисбатан фоиз билан ҳисобланадиган неустойка пеня ҳисобланади. Жавобгарнинг **** **** ва/ёки лозим **** **** учун жавобгарлиги, улар ўртасида фуқаролик-ҳуқуқий муносабатнинг вужудга келишига асос бўлган шартномада назарда тутилган. 3 Жавобгар томонидан асосий қарздорлик суммасининг **** кунга кечиктирилганлиги юқорида келтирилган ҳолатлар билан ўз исботини топган. Жавобгар **** **** ва/ёки лозим **** **** учун жавобгарлиги, улар ўртасида фуқаролик-ҳуқуқий муносабатнинг вужудга келишига асос бўлган шартномада назарда тутилган. ФК ****-моддасига мувофиқ, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак. Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****сонли қарорининг 4-бандида ФКнинг ****-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги тўғрисида тушунтириш берилган. Биринчи инстанцияси суди ФК ****-моддаси ҳамда Пленум қарорида берилган тушунтиришга таяниб, ундирилиши сўралган 35.****.**** сўм пеня суммасини 10.****.**** сўмгача камайтириб тўғри хулосага келган. Шунингдек, судлов ҳайъати жавобгар вакилининг тарафлар ўртасида **** йил 2 октябрдаги 90-сонли олди-сотди шартномаси тузилмаганлиги, мазкур шартнома **** даъвогар томонидан имзоланганлиги тўғрисидаги **** инобатга олмасликни лозим топади. Гарчи, жавобгар томонидан мазкур шартнома имзоланмаган бўлса-да, жавобгар томонидан даъвогарга **** йил 2 октябрдаги 90-сонли олди-сотди шартномасига асосан 19.****.****,****лик маҳсулотларни **** йил 30 майдаги 28-сонли **** фактурага асосан етказиб берган. Мазкур ҳолатда жавобгарнинг даъвогарга 19.****.****,****лик маҳсулотларни етказиб берилганлиги **** **** йил 30 майдаги 28-сонли **** фактурада **** йил 2 октябрдаги 90-сонли шартнома асос қилиб олинган. Бундан келиб чиқадики, жавобгар даъвогар билан шартномавий муносабатга киришган ҳисобланади. ИПК ****-моддасида суд ҳужжатини ўзгартириш ёки бекор қилиш асослари кўрсатилган.Судлов ҳайъати суд ҳужжатини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун Кодекснинг ушбу моддасида кўрсатилган асослар мавжуд эмас деб ҳисоблайди. Юқорида қайд этилганларга асосан судлов ҳайъати, низони ҳал қилишда биринчи инстанция суди иш учун аҳамиятли ҳолатларни тўлиқ аниқлаб, у томонидан аниқланган деб ҳисобланган ҳолатлар исботлангани ҳамда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллагани ҳолда даъвони қисман қаноатлантириш **** тўғри хулосага келган деб ҳисоблаб, апелляция 4 шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни, ИПК ****-моддасига кўра, апелляция инстанциясида ишни кўриш билан боғлиқ суд **** тўлиқ **** жавобгар зиммасига юклашни, жавобгар апелляция шикояти беришда олдиндан тўланган 1.****.**** сўм давлат божи ва 41.**** сўм почта **** тўлаганлигини инобатга олиб, ўзининг зиммасида қолдиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 15-моддаси, Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси ****, ****-моддаларини қўллаб судлов ҳайъати қарор қ и л д и: Боғот туманлараро иқтисодий судининг **** йил 2 октябрдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз, жавобгар “**** S ND ” масъулияти чекланган жамиятининг апелляция шикояти қаноатлантирилмасдан қолдирилсин. Давлат божи ва почта **** тўланганлиги инобатга олинсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарорга нисбатан, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичида Хоразм вилоят судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш шикояти берилиши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик этувчи **** ҳайъат аъзолари Х.**** М.**** 5