Решение #2840640 economic_new

****/***-сонли иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья**** Апелляцияинстанцияси судида маърузачи судья *** СУРХОНДАРЁ ВИЛОЯТСУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** **** 5 йил 27 ноябрь Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати *** раислигида, ҳайъат аъзолари *** ва ****лардан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси ***нинг суд ****котиблигида, Термиз туманлараро иқтисодий судиахборот-коммуникация технологиялари ходими * кўмагида, жавобгар *** **** вакили **** (ишончнома асосида) иштирокида, **** Савдо-саноат палатаси Сурхондарё вилоят ҳудудий бошқармасининг *** **** манфаатида *** акциядорлик жамияти ҳисобидан ******** сўм суғурта товонини ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича юритилган иш юзасидан қабул қилинган **** йил 10 октябрдаги ҳал қилув қарори устидан ******* томонидан берилган апелляция шикояти асосида ишни, вилоят суди биносида, видеоконференцалоқа режимидаги очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни А Н И Қ Л А Д И: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси *** бошқармаси (бундан буён матндапалата деб юритилади) *** **** (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) манфаатида иқтисодий судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,даъвогар фойдасига *** акциядорлик жамияти (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади) ҳисобидан ******** сўм суғурта товонини ундиришни сўраган. Термиз туманлараро иқтисодий судининг **** йил 10 октябрдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризаси қаноатлантирилган. Жавобгардан даъвогар фойдасига ******** сўм суғурта товони ундирилган. Жавобгарнинг апелляция шикоятида ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъво аризасини қаноатлантиришни рад этиш **** янги қарор қабул қилиш сўралган.Бунга асос қилиб, шикоятдаиш судловга тегишлилик қоидалари бўйича Тошкент туманлараро иқтисодий судида кўриб чиқилиши лозим бўлса-да, суд ишни судловга тегишлилик қоидаларига зид равишда кўриб чиққанлиги, тарафлар палата аъзолари бўлганлиги сабаблипалата томонидан низони судгача ҳал этиш чоралари кўрилиши лозим бўлганлиги, бироқ ўзаро келишув чоралари кўрилмаганлиги, шу сабабли даъво аризаси кўрмасдан қолдирилиши, агар бундай тартибни қўллаш имконияти бой берилган бўлса, ишюритиш тугатилиши лозим бўлганлиги, суд томонидан мазкур процессуал ҳуқуқ нормаларига амал қилинмаганлиги, суғурта шартномасида суғурта ҳодисаси бўлиб, қарздорнинг қонунда белгиланган тартибда суғурта қилдирувчи олдидаги **** **** унинг меҳнат қобилиятини йўқотиши (I ва II гурух ногиронлиги) ёки ўлими, кредит шартномасида белгиланган муддат ва шартларда қарздор томонидан кредит қарздорлигини қайтара олмаслигива суд қарорига кўра кредит шартномаси муддатидан олдин бекор қилиниши оқибатида суғурта қилдирувчи наф олувчига зиён етказилишига сабаб бўлганва Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг **** йил 29 ноябрдаги 45-сонли Қарори бўйича Қарздордан қарзни ундириш бўйича барча чоралар кўрилиб, кутиш муддати тугаганидан сўнг юзага келган воқеа ҳисобланиши кўрсатилганлиги, бироқ даъвогар томонидан судга суғурта ҳодисаси юзага келганлигини тасдиқловчи бирор бир далиллар, яъни қарздорнинг меҳнатга қобилиятини йўқотганлиги ёки ўлими ҳолатини тасдиқловчи далиллар **** этилмаса-да, суд даъво аризасини қаноатлантирганлиги, шартнома шартига кўра суғурта ҳодисаси юз берса, суғурта қилдирувчи суғурталовчига 5 иш кунида ёзма хабар бериши ва суғуртаҳодисасига доир ҳужжатларни **** этиши, **** этилмаган **** суғурта товонини тўлаш рад этилиши кўрсатилганлиги, бундан ташқари шартномада суғурта ҳодисаси аломатлари келиб чиққан ****, суғурта қилдирувчи суғурталовчига 5 иш кунида ёзма ариза киритиши ва суғурта ҳодисасига доир ҳужжатларни **** этиши лозимлиги кўрсатилганлиги, бироқдаъвогар томонидан**** этилмаганлиги, мазкур ҳолатлар қонунчилик талабига кўра суғурта товонини тўлашни рад этишга асос бўлиши,биринчи инстанция судиэса даъвони қаноатлантириб, суғурта товонини ундириш ****қарор қабул қилганлигиникўрсатган. Суд**** иштирок этганжавобгар вакили апелляция шикоятини қўллабқувватлаб, даъвогарнинг суғурта товонини тўлаб бериш тўғрисидаги аризасига **** раҳбарининг ўрнига вакил *** имзо чекканлигини, вакилнинг талабномага имзо чекиш ваколати бўлмаганлигини. Бу эса талабнома шартига риоя этмаганлигини билдиришини билдириб, суғурта товонини тўлаш бўйича **** суғурта полисида назарда тутилган шартнома шартлари бўйича вужудга келишини, бироқ даъво аризасига илова қилинган суғурта полисида қайд этилган шартнома бўйича **** юзага келмаганлигини маълум қилиб,шикоятни қаноатлантиришни, ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъво аризасини қаноатлантиришни рад қилиш **** янги қарор қабул қилишни сўради. Суд муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган Палатава даъвогардан суд **** вакил келмади. Бироқ, палата ишни ўзининг иштирокисиз кўришни сўраган. Бундан ташқари даъвогар вакили ҳам судга ариза **** этиб, ишни ўзининг иштирокисиз кўришни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****-моддасининг тўртинчи қисмига кўра, апелляция инстанцияси судининг суд **** суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинган апелляция шикоятини (протестини) берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди. Шунинг учун судлов ҳайъати ишниуларнинг иштирокисиз кўриб чиқишнилозим топади. Судлов ҳайъати жавобгар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни апелляция шикояти билан бирга ўрганиб чиқиб, қуйидагиларга асосан апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни лозим деб ҳисоблайди. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг иккинчи қисмигакўра,**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ,**** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса – иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, мулкий суғурта шартномасига мувофиқ бир тараф (суғурталовчи) шартномада шартлашилган **** (суғурта мукофоти) эвазига шартномада назарда тутилган воқеа (суғурта ҳодисаси) содир бўлганда бошқа тарафга (суғурта қилдирувчига) ёки шартнома қайси шахснинг фойдасига тузилган бўлса, ўша шахсга (наф олувчига) бу ҳодиса оқибатида суғурталанган мулкка етказилган зарарни ёхуд суғурталанувчининг бошқа мулкий манфаатлари билан боғлиқ зарарни шартномада белгиланган сумма (суғурта пули) доирасида тўлаш (суғурта товони тўлаш) **** олади. Ишдаги мавжуд ҳужжатлардан кўринишича, даъвогар ва жавобгар ўртасида **** йил 4 январда“Ўзбекистон Республикаси Президентининг қарорига асосан “Ҳар бир оила-тадбиркор” дастурига кўра **** кредитни қайтмаслик хатаридан суғурталаш ****”ги****-сонли Бош шартнома тузилган. Шунга кўра, **** Бойсун филиали томонидан фуқаро *** (бундан буён матндафуқароёки қарздор деб юритилади)га **** йил 28 июлдаги ****-сонли кредит шартномасига асосан **** сўм миқдорида кредит маблағининг таъминоти сифатида тарафлар ўртасида **** йил 12 январдаги тузилган ********-сонли шартномага асосан қарздорга **** кредитни қайтмаслик хатаридан суғурталаш бўйича муддати **** йил 11 январгача ва умумий суғурта суммаси 25****сўм бўлган суғурта полиси **** этган. Мазкур ҳолатда, низо тарафлар ўртасида тузилган суғурта шартномасидан келиб чиққан. Аниқланишича, қарздор кредит шартномаси шартларини лозим **** ****ганлиги боис,****олдида****кредит бўйича қарздорлик юзага келган. Шу сабабли, ****ушбу қарздорликни ундириш бўйича судга мурожаат этган. Фуқаролик ишлари бўйича Бойсун туман судининг **** йил 6 июндаги ҳал қилув қарори билан қарздордан****фойдасига********сўм кредит қарздорлиги ундирилган ва ижро этиш учун МИБ Бойсун туман бўлимига юборилган. Қарздорнинг ундирув қаратилиши мумкин бўлган мол-мулки мавжуд бўлмаганлиги сабабли, давлат ижрочисининг **** йил 19 ноябрдаги қарорига асосан Ўзбекистон Республикасининг “Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида”ги Қонуни 40-моддаси биринчи қисмининг 3-бандига мувофиқ ижро ишини юритиш тамомланиб, ижро ҳужжати ундирувчига қайтарилган. Суғурта шартномасининг 5.1-бандида, суғурта ҳодисаси бўлиб, қарздорнинг қонунда белгиланган тартибда суғурта қилдирувчи олдидаги пуллик **** **** унинг меҳнат қобилиятини йўқотиши (I ва II гуруҳ ногиронлиги) ёки ўлими, кредит шартномасида белгиланган муддат ва шартларда қарздор томонидан кредит қарздорлигини қайтара олмаслиги ва суд қарорига кўра кредит шартномаси муддатидан олдин бекор қилиниши оқибатидасуғурта қилдирувчи/наф олувчига зиён етказилишига сабаб бўлган воқеа ҳисобланилиши кўрсатилган. Шартноманинг 5.3-бандига мувофиқ, жавобгарга талаб билдирилгунига қадар даъвогар қарздордан қарзни ундириш чораларини кўриши шарт ва **** қарздорнинг **** **** учун мол-мулки етарли бўлмаганлиги давлат ижрочисининг ижро ҳужжатини юқорида қайд этилган “Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида”ги Қонуни 40-моддаси талабига мувофиқ ундирувчига қайтариш тўғрисидаги қарори билан тасдиқланади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига асосан мулкий суғурта шартномаси бўйича суғурта қилдирувчи суғурта ҳодисаси юз бергани ўзига маълум бўлганидан кейин бу **** дарҳол суғурталовчини ёки унинг вакилини хабардор қилиши шарт. Агар шартномада хабар қилиш муддати ва (ёки) усули назарда тутилган бўлса, бу шартлашилган муддатда ва шартномада кўрсатилган усулда қилиниши лозим. Агар наф олувчи ўзининг фойдасига тузилган шартнома бўйича суғурта товонига бўлган ҳуқуқдан фойдаланиш ниятида бўлса, айни шундай **** наф олувчи зиммасида бўлади. Даъвогар суғурта шартномасига мувофиқ суғурта ҳодисаси юз берганлиги сабабли, суғурта товонини тўлаш ********йил 28 нобрдаги****-сонлиариза билан жавобгарга мурожаат этган. Бироқ, жавобгар томонидан суғурта товони тўлаб берилмаган. Шунга кўра, биринчи инстанция суди даъво талабини асосли деб ҳисоблаб, даъвони қаноатлантириш ва жавобгардан даъвогар фойдасига ****сўм суғурта товони ундириш****асосли хулосага келган. Судлов ҳайъати, апелляция шикоятида келтирилганиш биринчи инстанция суди томонидан судловга тегишлилик қоидалари бузилган ҳолда кўриб чиқилганлиги******** қўшилмайди. Чунки, суғурта шартномалари жавобгарнинг ****да жойлашган Сурхондарё вилояти филиали(агентлиги) томонидан имзоланган ва даъво улар фаолиятидан келиб чиққан. ИПК 33-моддасининг иккинчи қисмига асосан юридик шахсларга нисбатан уларнинг алоҳида бўлинмалари фаолиятидан келиб чиқадиган даъволар алоҳида бўлинмалар давлат рўйхатидан ўтган жойдаги судга **** этилади. Судлов ҳайъати,апелляция шикоятидагишикоятдагипалата томонидан низони судгача ҳал этиш чоралари кўрилмаганлиги сабабли даъво аризаси кўрмасдан қолдирилиши, агар бундай тартибни қўллаш имконияти бой берилганбўлса, иш юритиш тугатилиши лозим бўлганлиги **** **** ҳам қўшилмайди. Чунки, “Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси тўғрисида” Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 21-моддасига биноан, тарафлар ўртасидаги низоларни судгача ҳал этишни амалга ошириш Палатанинг **** эмас, балки ҳуқуқи ҳисобланади. Судлов ҳайъати, шикоятидаги даъвогар томонидан судга суғурта ҳодисаси юзага келганлигини тасдиқловчи далиллар, яъни қарздорнинг меҳнатга қобилиятини йўқотганиёки ўлими ҳолатини тасдиқловчи далиллар **** этилмаса-да, суддаъвониқаноатлантирганлиги**** **** қўшилмайди. Чунки,суғурта шартномасининг 5.1-бандида,кредит шартномасида белгиланган муддат ва шартларда қарздор томонидан кредит қарздорлигини қайтара олмаслиги ҳамсуғурта ҳодисаларидан бири сифатидакўрсатилган. Мазкур ҳолатда, қарздорнинг меҳнат қобилиятини йўқотганлиги ёки ўлимини тасдиқловчи ҳужжатларни **** этиш талаб қилинмайди. Судлов ҳайъати, шикоятдаги шартнома шартига кўра суғурта ҳодисаси юз берса, суғурта қилдирувчи суғурталовчига 5 иш кунида ёзма хабар бериши ва суғурта ҳодисасига доир ҳужжатларни **** этиши, **** этилмаган **** суғурта товонини тўлаш рад этилиши кўрсатилганлиги, бундан ташқари шартномада суғурта ҳодисаси аломатлари келиб чиққан ****, суғурта қилдирувчи суғурталовчига 5 иш кунида ёзма ариза киритиши ва суғурта ҳодисасига доир ҳужжатларни **** этиши лозимлиги кўрсатилганлиги, бироқ даъвогар томонидан **** этилмаганлиги, мазкур ҳолатлар қонунчилик талабига кўра суғурта товонини тўлашни рад этишга асос бўлиши **** **** ҳам қўшилмайди. Чунки, ФКнинг ****-моддасида, мулкий суғурта шартномаси бўйича суғурта қилдирувчи суғурта ҳодисаси юз бергани ўзига маълум бўлганидан кейин бу **** дарҳол суғурталовчини ёки унинг вакилини хабардор қилиши шартлиги белгиланган. Ўзбекистон Олий суди Пленумининг **** йил 29 ноябрдаги “Судлар томонидан суғурта шартномасидан келиб чиқадиган низоларни ҳал этишда қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги 45-сонли Қарорининг12-бандида ФКнинг****-моддасидасуғурта қилдирувчи (наф олувчи) суғурта ҳодисаси юз берганлиги **** мулкий суғурта шартномасида белгиланган муддат ва усулда суғурталовчини хабардор қилиш **** белгиланганлиги, суғурта қилдирувчи зиммасига **** суғурта ҳодисаси **** муайян **** ва усулда хабар бериш **** юкланганлиги, қонун билан суғурта қилдирувчига (наф олувчига) ушбу хабарнома билан бир **** суғурта тўловини олиш учун лозим бўлган барча зарур ҳужжатларини **** қилиш **** юкланмаганлиги **** тушунтириш берилган. Судлов ҳайъати, жавобгар вакилининг даъво аризаси имзоланган **** уни имзолаган палата бошлиғи ўринбосари ****нинг имзолаш ваколати бўлмаганлиги, чунки берилган ишончномани ва даъвогарнинг палатага аъзолик гувоҳномасини амал қилиш муддати тугаганлиги **** ****ига қўшилмайди. Чунки, иш ҳужжатларида даъво аризаси **** йил 19 январда имзоланган пайтда, ****нинг даъво аризасини имзолаш ваколати мавжудлигини тасдиқловчи ишончнома ва даъвогарнинг Палатага аъзолик гувоҳномаси мавжуд. Судлов ҳайъати, жавобгар вакилининг мазкур ишга алоқадор талабнома, ишончнома ва бошқа ҳужжатларни даъвогар вакили И.Рўзибоев ўзи имзолаб, ҳужжатларни сохталаштирганлиги сабабли, мазкур ҳолат юзасидан хусусий **** чиқариш **** ****ни асоссиз деб ҳисоблайди. Чунки, жавобгар вакили томонидан қайд этилган ҳужжатлар И.Рўзибоев томонидан имзоланганлигини тасдиқловчи далиллар судга**** этилмаган. Судлов ҳайъати, жавобгар вакилининг суд ****даъво аризасига асос қилиб тарафлар ўртасидаги**** йил 4 январдаги Бош суғурта шартномаси олинганлиги, бироқ жавобгарнинг **** суғурта полисида кўрсатилган **** йил 12 январдаги суғурта шартномасидан келиб чиқққанлиги тўғрисидаги **** қўшилмайди. Чунки, дастлаб даъвогар ва жавобгар ўртасида **** йил 4 январдаги Бош суғурта шартномаси тузилган бўлиб, шундан сўнг даъвогар, жавобгар ва қарздор ўртасида **** йил 12 январдаги суғурта шартномаси тузилган ва суғурта полиси берилган. Даъво аризасига асос қилиб Бош суғурта шартномаси кўрсатилган бўлса-да, **** йил 12 январдаги суғурта шартномаси ҳам Бош шартномадан келиб чиққан ҳолда тузилган ва иккала шартнома ҳам узвий боғлиқ ҳисобланади. Шунга кўра, жавобгар вакилининг мазкур **** асоссиз ҳисобланади. Баён қилинганлардан кўринадики, апелляция шикоятида билдирилган ҳамда жавобгар вакилининг суд ****билдирган ****и асоссиз бўлиб, биринчи инстанцияси суди моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллаган ҳолда,даъво аризасиниқаноатлантирган. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ суд ишни апелляция инстанциясида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлигини ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги, суд аниқланган деб ҳисоблаган, иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги, ҳал қилув қарорида баён қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслиги ҳамда моддий ва (ёки) процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёхуд нотўғри қўлланилганлиги биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади. Мазкур ҳолатда бундай асослар мавжуд эмас. ИПК ****-моддаси биринчи қисмининг 1-бандигамувофиқапелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Баён қилинганларга асосан судлов ҳайъати апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанцияси судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. ИПКнинг****-моддасига асосан ишни апелляция инстанциясида кўриш билан боғлиқ тўланган ****сўм давлат божи ҳамда****сўм почта ****жавобгарзиммасида қолдирилади. Жавобгардан Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозитига суд **** видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ **** сўм суд ****ундирилади. ЮқоридагиларгаҳамдаЎзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати Қ А Р О Р Қ И Л А Д И: *** томонидан берилган апелляция шикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Термиз туманлараро иқтисодий судининг****5йил10 октябрдагиҳал қилув қарори ўзгаришсизқолдирилсин. ***дан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозитига суд **** видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ **** сўм суд ****ундирилсин. Ижро варақаси берилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Мазкур қарордан норози тараф ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил муддат ичидаТермизтуманлараро иқтисодий суди орқали Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят (прокурор протест) бериши мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари **** ****