Решение #2840711 Экономические

****-сонлииқтисодий иш Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛҚИЛУВҚАРОРИ **** йил 27 ноябрь ***************** Косон туманлараро иқтисодий судининг раиси, судья **** раислигида, судья ёрдамчиси **** котиблигида, даъвогар ****************нинг жавобгар **** туман ободонлаштириш бошқармасига шартнома тузиш **** юклаш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишни даъвогар вакили **** (****************ордерга асосан), жавобгар вакили **** (27.11.**** йилдаги №************ **** (шахсий маълумотномасига асосан) иштирокида ишни видеоконференцоалоқа режимида, туман суди биносида очиқ суд **** муҳокамасида кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: даъвогар **************** (кейинги ўринларда “даъвогар” деб юритилади), Косон туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, Муборак туман ободонлаштириш бошқармаси (кейинги ўринларда “жавобгар” деб юритилади) га шартнома тузиш **** юклашни сўраган. Суднинг **** билан ишга низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи ***************** Суд **** ўтказилиш **** ва жойи тўғрисида учинчи шахслар қонунда белгиланган тартибда хабардор қилинган бўлсада, уларнинг вакили иштирок этмади ва даъво ариза юзасидан фикр билдирмади. Бундай ҳолда, суд ишни Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси ****, **** ва ****-моддалари тартибида ишни низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахслар иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Суд **** иштирок этган даъвогар вакиллари судга тушунтириш бериб, даъвоаризани қўллаб қувватлаб, жамият томонидан ишлар ****, мазкур ишларнинг **** исботловчи ҳужжатлар мавжудлигини, буни жавобгар томонидан тасдиқланганлигини билдириб, даъво талабини қаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок этган жавобгар вакиллари судга ёзма фикр **** қилиб, уни такрорлаб, даъвогарнинг даъвосини қаноатлантиришни рад этишни сўради. Суд **** иштирок қилган прокурор вакили даъвогарнинг даъвосини қаноатлантиришни рад этишни сўради. Суд, иш ҳужжатларини ўрганибзчиқиб, ишда иштирок этувчи тараф вакилларининг тушунтиришларини тинглаб, қуйидаги асосларга кўра, даъвони қаноатлантиришни рад этишни ва ишни кўриш билан боғлиқ суд **** даъвогар зиммасига юклашни лозим деб топади. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд муҳокамасидан аниқланишича, тарафлар ўртасида 22.07.**** йилда 20-сонли умумий қиймати **** сўмлик хамда 06.03.**** йилда 13-сонли умумий қиймати **** сўмлик шартномалар тузилган. Тарафлар ўртасида расмийлаштирилган ишларни саноқдан ўтказиш тўғрисидаги далолатнома ҳамда тугалланган ишларни қабул қилиш далолатномасига асосан **** сўмни ташкил қилиб, “буюртмачи” томонидан **** сўм шартномага асосан пул маблағларини “пудратчи”нинг **** ҳисоб **** тўлов топшириқномаларига асосан тўлиқ ўтказиб бериб, **** сўм қарздорлик бартараф этилмаган. Даъвогар томонидан унинг **** ишлар юзасидан шартномани тегишли тартибда тасдиқлаш учун жавобгарга йўлланган аммо жавобгар бугунги кунда қадар шартномани тасдиқлашдан бор тортиб келган. Шунга кўра, даъвогар ёзишма хати ва 22.08.**** йилдаги 2-сонли шартнома лойиҳаси юборилган (жавобгар вакили томонидан қабул қилиб олинган).Бироқ жавобгар томонидан мазкур ёзишма ва шартномани тузиш оқибатсиз қолдирилган. Юқоридагиларга асосан даъвогар юқоридаги талаб билан судга мурожаат қилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****-моддасига асосанУшбу Кодексга ёки бошқа қонунларга мувофиқ оферта (шартнома лойиҳаси) йўлланган тараф учун шартнома тузиш **** бўлган ҳолларда бу тараф оферта олинган кундан бошлаб ўттиз кун мобайнида бошқа тарафга акцепт тўғрисида ёки акцептдан бош тортиши тўғрисида ёхуд офертани бошқа шартларда акцептлаши тўғрисида (шартнома лойиҳасига келишмовчиликлар баённомаси) билдириш йўллаши керак. Оферта йўллаган ҳамда шартнома тузиши **** бўлган тарафдан офертани бошқа шартларда акцептлаш тўғрисида билдириш (шартнома лойиҳасига келишмовчиликлар баённомаси) олган тараф бундай билдириш олинган ёки акцепт учун муддат тугаган кундан бошлаб ўттиз кун мобайнида шартнома тузиш чоғида юз берган келишмовчиликларни кўриб чиқиш учун судга топширишга ****. Ушбу Кодексга ёки бошқа қонунларга мувофиқ шартнома тузиш оферта (шартнома лойиҳаси) йўллаган тараф учун **** бўлган ва унга ўттиз кун мобайнида шартнома лойиҳасига келишмовчиликлар баённомаси юбориладиган ҳолларда бу тараф келишмовчиликлар баённомасини олган кундан бошлаб ўттиз кун мобайнида бошқа тарафга шартномани унинг таҳририда қабул қилишини ёки келишмовчиликлар баённомасини рад этишини билдириши шарт. Келишмовчиликлар баённомаси рад этилганида ёки уни кўриб чиқиш натижалари тўғрисидаги билдириш кўрсатилган муддатда олинмаганида келишмовчиликлар баённомасини йўллаган тараф шартнома тузиш чоғида юз берган келишмовчиликларни кўриб чиқиш учун судга топширишга ****. Ушбу модданингбиринчи,иккинчи,учинчиватўртинчиқисмларида назарда тутилган муддатлар тўғрисидаги қоидалар, агар қонунчиликда бошқа муддатлар белгиланган бўлмаса ёки тарафлар уларни келишиб олган бўлмасалар, қўлланилади. Агар ушбу Кодексга ёки бошқа қонунларга мувофиқ шартнома тузиши **** бўлган тараф уни тузишдан бош тортса, иккинчи тараф уни шартнома тузишга**** қилиш талаби билан судга мурожаат қилишга ****. Шартнома тузишдан асоссиз бўйин товлаётган тараф шу туфайли етказилган зарарларни бошқа тарафга тўлаши керак. Шунингдек, ****-моддасига асосанШартнома тузиш чоғида юз берган келишмовчиликлар ушбу Кодекснинг****-моддасигамувофиқ қараб чиқиш учун судга берилган ҳолларда шартноманинг тарафлар ўртасида келишмовчиликлар чиқишига сабаб бўлган шартлари суд қарорига мувофиқ белгиланади. Суд қуйидагиларга асосан даъвогарнинг даъвосини қаноатлантиришнирад этишнилозим топади. Ўзбекистон Республикаси Бюджет кодексининг ****-моддасига асосанЮридик **** иқтисодий тасниф кодлари бўйича бюджетдан **** маблағлар доирасида бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчилар томонидан қабул қилинади ҳамда ғазначилик бўлинмалари томонидан рўйхатдан ўтказилади. Бюджет ташкилотларининг бюджетдан ташқари жамғармалари ҳисобидан ижро этилиши лозим бўлган юридик **** ғазначилик бўлинмалари томонидан ҳисобга олинади. Бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчиларнинг бюджетдан **** маблағлар бўйича товарларни (ишларни, хизматларни) етказиб берувчилар билан тузган шартномалари, шунингдек уларга киритилган ўзгартириш ва қўшимчалар улар ғазначилик бўлинмаларида рўйхатдан ўтказилганидан кейин кучга киради. Шунингдек ушбу моддага асосан, Бюджет ташкилотларининг ва бюджет маблағлари олувчиларнинг товарларни (ишларни, хизматларни) импорт қилиш бўйича шартномалари, уларга киритилган ўзгартиш ва қўшимчалар ушбу шартномалар қонунчиликда назарда тутилган тартибда ваколатли органларда тегишли экспертизадан ўтганидан ва ҳисобга қўйилганидан сўнг ғазначилик бўлинмалари томонидан рўйхатдан ўтказилади.Бунда шартномаларда кўрсатилган суммалар ғазначилик бўлинмалари томонидан Ўзбекистон Республикасининг миллий валютасида ҳисобга олинади. Бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчиларнинг биринчи ҳамда иккинчи гуруҳ **** бўйича юридик **** ғазначилик бўлинмалари томонидан буюртмалар шаклида рўйхатдан ўтказилади. Бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчиларнинг товарларни (ишларни, хизматларни) етказиб берувчилар билан шартномалари жорий молия йили доирасида амал қилиш муддати билан тузилиши лозим, капитал қўйилмалар бўйича шартномалар ҳамда қонунчиликда назарда тутилган амал қилиш муддати бир неча йилни ташкил этиши мумкин бўлган ҳоллар бундан мустасно.Шартноманинг амал қилиш муддати тугагач, агар шартноманинг амал қилиш муддатини узайтириш тўғрисида қўшимча битим тузилмаган бўлса, етказиб берувчи (пудратчи) томонидан товарларни (ишларни, хизматларни) етказиб бериш бўйича юридик **** **** тугатилади. Бундан ташқари, ушбу кодекснинг ****-моддасига асосанМолиявий **** қабул қилинган юридик **** ва **** тўлаш учун берилган рухсатномалар доирасида ****фактуралар ҳамда молиявий **** мавжудлигини тасдиқловчи ҳужжатлар асосида ғазначилик бўлинмалари томонидан қабул қилинади ҳамда рўйхатдан ўтказилади. Бундан ташқари, Ўзбекистон Республикаси Давлат харидлари тўғрисидаги Қонуннинг 3-моддасига асосанДавлат харидлари тўғрисидаги қонунчилик ушбу Қонун ва бошқа қонунчилик ҳужжатларидан иборатдир. Агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида Ўзбекистон Республикасининг давлат харидлари тўғрисидаги қонунчилигида назардатутилганидан бошқача қоидалар белгиланган бўлса, халқаро шартнома қоидалари қўлланилади. Шунга кўра, ******************* шартнома-давлат буюртмачиси ва давлат харидларининг ижрочиси ўртасидаги давлат харидлари бўйича ҳуқуқлар ва **** белгилаш, ўзгартириш ёки бекор қилиш тўғрисидаги келишув ҳисобланади. Юқоридагиларга асосан, даъвогар жавобгарга нисбатан шартнома тузиш **** юклашни сўраган бўлсада, бироқ Муборак туман ободонлаштириш бошқармаси бюджет ташкилоти ҳисобланади, шунга кўра бюджет ташкилотлари билан шартномалар тузиш Ўзбекистон Республикаси Бюджет кодекси ва Ўзбекистон Республикаси Давлат харидлари тўғрисидаги Қонунига асосан амалга оширилади. Мазкур қонун нормаларга асосан узилган шартномаларга асосан жавобгарда ҳуқуқлар ва **** юзага келади. Шунга кўра, Муборак туман ободонлаштириш бошқармаси юқоридаги қонун ҳужжатларига асосан шартномалар расмийлаштирилиши хамда тегишли ғазначилик бўлимларидан рўйхатидан ўтгандан кейингини шартнома қонуний кучга киради ва тузилган ҳисобланади.Шунга кўра туман ободонлаштириш бошқармаси даъвогарнинг талаби бўйича таклиф қилинган шартнома тузишга **** эмас шунингдек Қонунда белгиланган тартибни четлаб ўтган ҳолда шартнома тузиш ваколатига эга эмас. Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси 66-моддасига кўра, иш бўйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар **** маълумотлар бўлиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи ҳолатлар, шунингдек низони тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатлар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини аниқлайди. Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси 68-моддасига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодексининг 74моддасига асосанСуд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради. Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим. Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. Ҳеч қандай далил суд учун олдиндан белгилаб қўйилган кучга эга эмас. Шунингдек, ************* процессуал кодексининг ****-моддасига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Баён этилганларга асосан суд, даъвогарнинг даъвосини қаноатлантиришни рад этишни ҳамда ишни кўриш билан боғлиқ суд **** даъвогар томонидан кичик тадбиркорлик субъектлари бўлганлиги сабабли бир фоизини тўлаганлигини хамда почта **** даъвогар томонидан олдиндан тўлаганлигини инобатга олиб, ўзининг зиммасида қолдиришни лозим деб топади. Юқоридагилардан келиб чиқиб ва Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси 66, 68, ****, ****, **** ,****, ****, ****, ****, ****, ****моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л а д и: Даъвогарнинг даъвоси қаноатлантиришни рад этилсин. Даъвогар томонидан олдиндан тўланган давлат божи ва почта **** ўзининг зиммасида қолдирилсин. Даъвогар ****************дан Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозитига **** сўм видеоконференция **** ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан бир ойлик муддат ичида Косон туманлараро иқтисодий суди орқали Қашқадарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция, қонуний кучга киргач кассация тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Судья ****