Решение #2840758 Экономические

****4-2501/****-сонлииш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Қоракўлтумани ****5йил27 ноябрь Қоракўлтуманлараро иқтисодий суди,судья **** раислигида,****нингкотиблигида, даъвогар “SAMANDAR SAYORA CHORVADOR”фермер хўжалиги манфаатида Қоракўл туман фермерлар кенгашининг жавобгар“MERGANTEKS” масъулияти чекланган жамиятига нисбатан**** этгандаъво аризасинидаъвогарвакили С.Қутлиев (раҳбари), Қоракўл туман фермерлар кенгаши вакили **** (ишончномасиз),жавобгар вакили**** (ишончномага асосан) иштирокида,Қоракўл туманлараро иқтисодий судининг маъмурий биносида бўлиб ўтган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни,- аниқлади: Даъвогар“SAMANDAR SAYORA CHORVADOR”фермер хўжалиги (бундан буён матнда-даъвогар деб юритилади) манфаатида Қоракўл туман фермерлар кенгаши судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,жавобгар“MERGANTEKS”масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда-жавобгар деб юритилади)дан 10.****.****сўмасосий қарз,2.****.****сўм жаримава5.****.****сўмпеняниундиришнисўраган. Қоракўл туман фермерлар кенгашивакили суд **** ваколатли вакил иштирокини таъминлмади. Суд, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддасига асосан, ишни унинг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Суд **** иштирок этган даъвогар даъво талабини қўллаб-қувватлаб, уни тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок этган жавобгар вакили даъво талаби асоссиз эканлигини, ғалла етиштириш шартномаси бўйича жавобгардан даъвогарнинг қарздорлиги мавжудлигини маълум қилиб,даъво талабини қаноатлантиришдан рад этишни сўради. Суд, низо моҳияти юзасидан иш ҳужжатларини атрофлича муҳокама этиб, қуйидаги асосларга кўра даъво талабларини қисман қаноатлантиришни лозим топди. Аниқланишича,даъвогар ва жавобгарўртасида**** йил 11 майда “Пахта хом ашёсини етиштириш ҳамда харид қилиш бўйича” фьючерс шартномаситузилган. Шартноманинг 1.1-бандига асосан,“Хўжалик”**** ҳосилидан “Бизнес режа”га асосан ер майдонинг бал бонитетига нисбатан ҳисобланган норматив ҳосилдорлигидан келиб чиқиб ўртача бал бонитети32 бал бўлган 15,3 гектар ер майдондан“Бух-8”селекцион навли, 45,9 тонна пахта хом ашёсини ҳосил йилининг 25 декабрь санасигача етиштириш ва келишилган ҳолда етказиббериш,“Буюртмачи”эса мазкур шартноманинг 4-бўлимида белгиланган муддатларда ушбу маҳсулотларни **** тўлаш **** ўз зиммасига олади. Шартноманинг 1.2-бандига асосан, “Хўжалик”томонидан етиштирилган пахта ҳом ашёси учун “Буюртмачи”томонидан ушбу шартноманинг 4бўлимида кўрсатилган тартибда ва муддатда ҳисоб-китоблар амалга оширилади.“Хўжалик”қуйидаги пахта хом ашёсини белгиланган муддатда етиштириб беришни зиммасига олади. Шартноманинг 4.4-бандига асосан,якуний ҳисоб-китоблар пахта топшириш якунланганидан кейин“Буюртмачи”томонидан “Хўжалик”ка берилган аванс маблағлари, йиғим-терим учун ўтказилган пуллар чегириб ташланиб, маҳсулотни транспортда ташиш ва тушириш **** ҳам белгиланган нормалар ва меьёрий тарифлар доирасида ҳисоб-китоб ҳосил йилининг 25 декабрига қадар 90 фоиз, кейинги йилнинг 25 январига қадар қолган 10 фоиз тўлиқ амалга оширилади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матндаФКдеб юритилади)нинг****-моддасига асосан, контрактация шартномасига мувофиқ қишлоқ хўжалиги маҳсулотини етиштирувчи қишлоқ хўжалиги маҳсулотини қайта ишлаш ёки сотиш учун бундай маҳсулотни харид қиладиган шахсга тайёрловчига шартлашилган муддатда топшириш (топшириб туриш) **** олади, тайёрловчи эса бу маҳсулотни қабул қилиш (қабул қилиб туриш), унинг **** шартлашилган муддатда муайян баҳода тўлаш (тўлаб туриш) **** олади. Даъвогар томониданжавобгарга **** йил 30 сентябрдаги 4-сонли ҳисобфактурага асосан ****.****.**** сўмлик, **** йил 31 октябрдаги 5-сонли ҳисоб-фактурага асосан 84.****.**** сўмлик, **** йил 22 ноябрдаги 6-сонли ҳисоб-фактурага асосан 31.****.**** сўмлик пахтамаҳсулоти топширилиб, ўз **** ****. Бироқ, жавобгар томонидан етказиб берилганпахта маҳсулотидан10.****.****сўм тўловлар амалга оширилмаган. ФКнинг ****-моддасига кўра,**** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ лозим **** **** керак. Шу боис суд даъвогарнинг10.****.****сўм асосий қарз ундириш тўғрисидаги талабини қаноатлантиришни лозим топади. Даъвогар жавобгардан5.****.****сўмпеняундиришни сўраган. Шартноманинг5.3-бандига асосан,буюртмачи хўжаликгамуддати ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун муддати ўтказиб юборилган тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, бироқ муддати ўтказиб юборилган тўлов суммасининг 50 фоизидан кўп бўлмаган миқдорида пеня тўлайди. Пенянҳисоб-китобиасосли. Бироқ, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга **** эканлиги, бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳоллардақарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Бу **** Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли қарорининг 4-бандида ҳам тушунтириш берилган. Шунга асосан **** **** ****, неустойкани мутаносиблигини таҳлил қилиб,пеняундиришталабни қисман, яъни800.****сўм миқдорида қаноатлантиришни,пенянинг қолган қисминиқаноатлантиришнирад этиш лозим топди. Шунингдек, даъвогар жавобгардан2.****.****сўм жарима ундиришни сўраган. Шартноманинг5.3-бандига асосан, маҳсулот **** тўлашдан асоссиз бўйин товлагани учун тайёрловчи ўзи тўлашдан бўйин товлаган сумманинг20фоизи миқдорида жарима тўлайди. Бироқ, даъвогар жавобгар томонидан маҳсулот **** тўлашдан асоссиз бўйин товлаш ҳолатлари бўйича ўз **** исботлаб бера олмади ва судга мазкур ҳолатни исботловчи далилларни **** этмади. ИПКнинг 68-моддасига асосан,ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган далилларни ишда иштирок этувчи бошқа шахслар олдида, агар ушбу Кодексда бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, суд **** бошлангунига қадар ёки суд белгилаган муддат доирасида очиб бериши лозим. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли қарорининг 3-бандига асосан,агар шартномада айнан битта **** бузилиши учун неустойкани ҳам жарима, ҳам пеня кўринишида тўлаш назарда тутилган бўлса, судлар шуни эътиборга олишлари лозимки, қонунчиликда бошқача ҳоллар назарда тутилмаган бўлса, даъвогар **** бир шаклдаги неустойка қўллашни талаб қилишга ****. Шу сабабли суд, даъвогарнинг мазкур талабини қаноатлантиришдан рад этишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддаси олтинчи қисмига кўра, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонун ҳужжатларида белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Шу боис суд, даъвогарнинг даъво талаби қисман қаноатлантириб, жавобгардан даъвогар фойдасига10.****.****сўмасосий қарз, 800.****сўмпеня,олдиндан тўланган41.****сўм почта **** ундиришниҳамдажавобгардан республика бюджетига ****.**** сўм давлат божи ундиришнилозим топди. Юқоридагиларга асосан,Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л д и: Даъвогарнинг даъво талаби қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар “MERGANTEKS” масъулияти чекланган жамиятидандаъвогар “SAMANDAR SAYORA CHORVADOR”фермер хўжалиги фойдасига10.****.****сўмасосий қарз, ****.**** сўм пеня,олдиндан тўланган41.****сўм почта **** ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар “MERGANTEKS” масъулияти чекланган жамиятидан республика бюджетига ****.**** сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан бир ой муддат ўтгач қонуний кучга киради.Мазкур ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ой муддатдаБухоровилоят судига апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****