Решение #2840760 Экономические

****1-****/****-сонли иқтисодийиш Биринчи инстанцияда ишни кўрган судья –**** Кассацияинстанцияси судида маърузачи судья –**** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСИСУДИНИНГ ҚАРОРИ **** ****5йил27 ноябрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судьяси **** раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар**** ва ****лардан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида, Бухоро вилоят **** бўлим прокурори ****, Бухоро шаҳар ҳокимлиги вакили **** (**** йил 13 июндаги ****-сонли ишончномага асосан),“Bu r Agr Inv st G rd n” масъулияти чекланган жамиятираҳбари ****лар иштирокида, даъвогар **** шаҳар ҳокимлигининг жавобгар “Bu r Agr Inv st G rd n” масъулияти чекланган жамиятига нисбатан тарафлар ўртасида тузилган **** йил 15 май кунидаги 28-сонли ер участкасини узоқ муддатли ижарага олиш шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги даъво аризаси юзасиданқабул қилинганБухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 22 майдаги **** нисбатан Бухоро шаҳар **** томонидан берилган кассация протестинииқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Бухоро шаҳар ҳокимлиги (бундан буён матндадаъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “Bu r Agr Inv st G rd n” масъулияти чекланган жамияти (бундан буёнматнда жавобгар деб юритилади)га нисбатан тарафлар ўртасида тузилган **** йил 15 май кунидаги 28-сонли ер участкасини узоқ муддатли ижарага олиш шартномасини бекор қилишни сўраган. Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 22 майдаги **** билан тарафлар ўртасида медиатив келишув тузилганлиги сабабли даъво аризаси кўрмасдан қолдирилган. Бухоро шаҳар **** суднинг **** устидан кассация протести билан мурожаат қилган.Кассация протестида учинчи шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларига дахлдор бўлган шартларни назарда тутадиган ишлар бўйича келишув битими ва медиация келишуви тузилишига йўл қўйилмаслиги, ер ижара шартномасидан келиб чиқадиган низолар бўйича келишув битими тузишга **** эмаслиги, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****9-моддасида ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган, давлат мулкида бўлган ер участкаларини қайтариш, ўзбошимчалик билан қурилган иморатни бузиш тўғрисидаги ишлар бўйича келишув битими ёки медиация келишуви тузилишига йўл қўйилмаслигибелгиланганлиги, шунингдек медиация келишувидаги шартлар жавобгар томонидан шу кунга қадар ҳам **** **** қилиб кўрсатилиб, биринчи инстанция судининг **** йил22 майдаги**** бекор қилиб, даъво аризаси бўйича янги қарор қабул қилишсўралган. Суд **** иштирок этган вилоят прокурорининг катта ёрдамчиси кассация протестидаги **** такрорлаб, биринчи инстанция суди томонидан даъво аризасини кўрмасдан қолдиришда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормасини нотўғри қўллаганлигини, бу тоифадаги низолар бўйича медиация келишуви тузилишига йўл қўйилмаслигини маълум қилиб, кассация протестини қаноатлантириш ва биринчи инстанция судининг **** бекор қилиб, ишни мазмунан кўриш учун биринчи инстанция судига юборишни сўради. Суд **** иштирок этган жавобгарраҳбариҳозирги кундаер майдонида қурилган ноқонуний қурилма тўлиқ бартараф этилганлигини, медиатив келишувида назарда тутилган ҳолатларни тўлиқ бартраф этиш чоралари кўриб келинаётганлигибилдириб,Бухоро шаҳар **** кассация протестини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг **** ўзгаришсиз қолдиришнисўради. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили жавобгар томонидан ноқонуний қурилма бартараф этилганлигини, тарафлар ўртасида медиатив келишув қонунчилик талаблари доирасида тузилганлигини, бироқ медиатив келишувида назарда тутилган бошқа талаблар жавобгар томонидан **** келинганлигинибилдириб, суддан қонуний қарор қабул қилишни сўради. Судлов ҳайъати иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, иш юзасидан маърузачи судьянинг маърузаси,ишда иштирок этувчи шахсларвакилининг тушунтиришларивапрокурорфикриниэшитиб, қуйидагиларга асосанкассация протестиниқаноатлантиришни рад этишни вабиринчи инстанция судининг****ўзгаришсиз қолдиришни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матндаИПКдеб юритилади)74-моддасининг биринчи, иккинчи ва тўртинчи қисмларига кўра, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.Ҳеч қандай далил суд учун олдиндан белгилаб қўйилган кучга эга эмас. ИПК ****-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига мувофиқ суд ишни кассация тартибида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлиги ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин.Кассация инстанцияси суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шарт. Иш ҳужжатларидан ва суд муҳокамасида аниқланишича, Бухоро шаҳар ҳокимининг **** йил 20 февралдаги ****-сонли қарорига асосан, жавобгаргаБухорошаҳарининг “Гулчорбоғ” МФЙ ҳудудида жойлашган шаҳар заҳира ерлари ҳисобидан 37, 38, 58, 59, 77, 79, 87, 91, ****, ****-контурлардан 2 жами 42,87 гектарер майдони, шундан 38,85 гектар экин ер майдони, 2,53 гектар боғзор, 0,98 гектар сув ости ерлар, 0,13 гектар йўл ости ерлар, 0,38 гектар бошқа ерлардан иборат бўлган экин ер майдонида интенсив боғ ташкил этиш учун ****. Тарафлар ўртасида **** йил 15 май куни 28-сонли ер участкасини узоқ муддатли ижарага олиш шартномаси тузилган. Шартноманинг 9-бандига кўра,ер участкасидан шартноманинг 2-бандида кўрсатилган ****, белгиланмаган алмашлаб экишларга мувофиқ фойдаланилиши белгиланган. Шартноманинг 15-бандига мувофиқ ягона ер солиғини ўз **** тўлаш, белгиланган шакллардаги ҳисоботларни ўз **** **** этиш бўйича жавобгар **** олган. Шартноманинг 17-бандига мувофиқ ерлардан белгиланган **** фойдаланилмаганда, ерларнинг экологик ҳолати ижарага олувчининг айби билан ёмонлашганда шартнома бекор қилиниши белгиланган. Шунингдек, шартномагаасосан дала маданиятига эътибор қаратган ҳолда экспортбоп экинларнинг экилиши ва етиштирилишини таъминлаш ижарага олувчи (ижарачи) томонидан амалга оширилиши кўрсатиб ўтилган. Жавобгарнинг ижарага олган ер участкасидаги интенсив боғ дарахтларидан ҳосил олиб, ушбу ҳосилни реализация қилганига қарамай (жами Товар айланмаси 84 млн сўм) шартномавий ******** келган.Божхона органлари маълумотлар базасидан олинган маълумотларга кўра бирор маротаба етиштирилган маҳсулотлар экспорт қилинмаган. Бухоро шаҳар **** **** йил 1 ноябрь кунидаги ****-сонли хатига кўра,ўтказилган мониторинг натижаларига асосан жавобгар ер майдонидан самарали ва оқилона фойдаланмасдан, белгиланган агротехник тадбирларни амалга оширмасдан келинаётганлиги аниқланган. Бундан ташқари, Бухоро шаҳар ҳокимининг **** йил 27 октябрдаги ****-Қ/23-сонли қарори билан боғ ва ток ораларида самарали фойдаланиш ҳамда маҳсулот етиштиришни кўпайтиришга доир қўшимча чора тадбирлар белгиланганига қарамай жавогар томонидан режалаштирилган экинлар экилмасдан келинганлиги аниқланган. Шунингдек, Ўзагроинспекция Бухоро вилоят бошқармаси томонидан берилган хулосага кўра,жавобгар дала томарқа ерини қишлоқ қишлоқ хўжалиги муомаласидан чиқарганлиги натижасида **** сўм зарар етказгани аниқланган. Бухоро шаҳар ҳокимлиги томонидан **** йил 14 ноябрь кунидаги ****сонли 30 кунлик муддат Ичида қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ерлар учун юридик шахслардан олинадиган солиқ тўловлари ҳамда муддати ўтган солиқ қарздорликларини тўлаш, солиққа оид ҳисоботларни топшириш, ўзбошимчалик билан қурилган қурилмани бузиб ерни аввалги ҳолатга келтиришни сўраб огоҳлантириш хати берилган.Акс ҳолда, ер участкасиниузоқ муддатли ижарага бериш шартномасини муддатидан олдин бекор қилиш юзасидан судга даъво ариза киритилиши **** огоҳлантирилган. 3 Аниқланишича, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридагиКадастр агентлигининг Бухоро вилоят бошқармаси жавобгар “Гулчорбоғ” МФЙ ҳудудида жавобгар томонидан ўзбошимчалик билан 0,04 гектар ер майдонидаги омборхона ва ****,0 кв.метр майдонга мол айвон биносини жавобгар ҳисобидан **** тартибда буздиришни сўраб Бухоро туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси киритилган.Суднинг ****-сонли иқтисодий иши бўйича **** йил 7 мартдаги ҳал қилув қарори биландаъво аризаси қаноатлантирилган. Тарафлар ўртастида **** йил16 майдадаъво аризасидакелтириб ўтилган талабларни жавобгар тўлиқ бартараф этиш, ер участкасини узоқ муддатли ижарага олиш шартномасига асосланган ҳолда фаолият юритиш, ер майдонида қурилган ўзбошимча қурилмаларни медиатив келишув тузилгандан 20 кун ичида бартараф этиш, солиқ ва бошқа **** тўловларни доимий **** бориш, экспорт салоҳиятини, экспорт кўрсаткичларини мунтазам ошириш, ернинг унумдорлиги ва самарадорлигини ошириш, белгиланган агротехник тадбирларни мунтазам амалга ошириш, Бухоро шаҳар ҳокимининг **** йил 27 октабрдаги ****-Q/23-сонли“боғ ва ток ораларида самарали фойдаланиш ҳамда маҳсулот етиштиришни кўпайтиришга доир қўшимча чора тадбирлар тўғрисида”ги қарори ижросини тўлиқ таъминлаш тўғрисида медиация келишуви расмийлаштирилган ва судга **** этилган. Ўзбекистон Республикасининг“Медиация тўғрисида”ги Қонун (бундан буён матнда Қонун деб юритилади) моддасининг биринчи хатбошига кўра, ушбу Қонуннинг амал қилиши фуқаролик ҳуқуқий муносабатлардан, агар қонунда бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, шу жумладан тадбиркорлик фаолиятини амалга ошириш муносабати билан, мижоз ва **** (кредит ташкилотлари) ўртасидаги муносабатлардан, суғурта шартномасидан юзага келадиган муносабатлардан келиб чиқадиган низоларга, меҳнат ва оилавий ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган низоларга медиацияни қўллаш билан боғлиқ муносабатларга нисбатан татбиқ этилади. Ўзбекистон Республикаси Ер кодекси (бундан буён матнда Ер кодекси деб юритилади)нинг6-моддасига кўра, ер муносабатларини тартибга солиш соҳасида қуйидагилар туманлар давлат ҳокимияти органларининг ваколатларига киради: тупроқ унумдорлигини ошириш, ерлардан оқилона ва самарали фойдаланиш ва уларни муҳофаза қилиш тадбирларини ишлаб чиқиш ҳамда амалга ошириш; ерлардан оқилона фойдаланиш ва уларни муҳофаза қилиш устидан давлат назоратини амалга ошириш; ушбу Кодекснинг 24-моддасиданазарда тутилган ҳолларда жисмоний ва юридик шахслар билан ер участкаларини ижарага бериш шартномасини тузиш; ер тузишни, ерларнинг мониторингини ва давлат ер кадастри юритилишини ташкил этиш;ер участкаларига бўлган ҳуқуқларнинг ҳамда уларга оид битимларнинг давлат рўйхатига олинишини, давлат мулкида бўлган бўш турган ерларнинг ҳисобга олинишини ташкил этиш; ер муносабатларини тартибга солишсоҳасида туманлар давлат ҳокимияти органларининг ваколатлари жумласига кирадиган бошқа масалаларни ҳал қилиш. Биринчи инстанция судитарафлар ўртасида низо бўйича медиатив 4 келишув тузилганлигини инобатга олиб,даъво аризасиникўрмасдан қолдириш**** қонуний тўхтамга келган. Қонун 3-моддасининг иккинчи қисмига кўра, ушбу Қонуннинг амал қилиши медиацияда иштирок этмаётган учинчи шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларига, жамоат манфаатларига дахл қиладиган ёки дахл қилиши мумкин бўлган низоларга нисбатан татбиқ этилмайди. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг “Биринчи инстанция суди томонидан иқтисодий процессуал қонун нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида” **** йил 24 майдаги Қарорининг 322бандида“Медиация тўғрисида” Ўзбекистон РеспубликасиҚонунинингамал қилиши медиацияда иштирок этмаётган учинчи шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларига, жамоат манфаатларига дахл қиладиган ёки дахл қилиши мумкин бўлган, шунингдек, маъмурий ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган низоларга нисбатан татбиқ этилмаслиги **** тушунтириш берилган. ИПК ****9-моддасига кўра, ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган, давлат мулкида бўлган ер участкасини қайтариш, ўзбошимчалик билан қурилган иморатни бузиб ташлаш тўғрисидаги ишлар ушбу Кодексда назарда тутилган қоидалар бўйича, ушбу бобда белгиланган ўзига хос хусусиятлар инобатга олинган ҳолда кўрилади. Ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган, давлат мулкида бўлган ер участкасини қайтариш, ўзбошимчалик билан қурилган иморатни бузиб ташлаш тўғрисидаги иш бўйича келишув битими ёки медиатив келишув тузилишига йўл қўйилмайди. ИПКнинг72-моддасида қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмаслиги белгиланган. Протестда ер ижара шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги иқтисодий ишларда медиатив келишув тузилиши қонунчилик биланман этилганлигиисботланмаган,ваҳоланки ер майдонлари жавобгар томонданўзбошимчалик билан эгаллаболинган,ўзбошимчалик билан қурилган иморатни бузиб ташлаш тўғрисидагииқтисодий ишларда медиатив келишув тузишга йўл қўйилмаслигибелгиланган. Гарчанд, жавобгар томонидан ер майдонида ноқонуний равишда қурилма қурганлиги тарафлар ўртасида тузилган ер ижара шартномасини бекор қилишга асос сифатида келтирилган бўлсада, ушбу иқтисодий ишни,ўзбошимчалик билан қурилган иморатни бузиб ташлаш тўғрисидагииқтисодий иш деб баҳолаб бўлмайди.Ҳолбуки, ўзбошимчалик билан қурилган қурилмаларни буздириш тўғрисида ****-сонли иқтисодий иш бўйича **** йил 7 мартдаги ҳал қилув қарори иш ҳужжатларида мавжуд (и.ҳ.99-бет). Ўзбекистон РеспубликасиФуқаролик кодекси(бундан буён матнда ФК деб юритилади)****-моддасинингбиринчи қисмида, агар ушбу Кодексда, бошқа қонунларда ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, шартнома тарафларнинг келишувига мувофиқ ўзгартирилиши ва бекор 5 қилиниши мумкинлиги назарда тутилган. Мазкурнизофуқаролик қонунчилиги билан тартибга солинадиган муносабатбўлиб,шартнома тарафларнинг келишувига мувофиқ ўзгартирилиши ва бекор қилиниши мумкинлигиФКдабелгиланган.Медиатив келишув - келишмовчиликлар юзага келганда бундай келишувга эришиш тартибидир. Қонуннинг 18-моддасига кўра, давлат органи иштирокида низо келиб чиққан ****, давлат органи медиацияни қўллаш бўйича чоралар кўриши кераклиги белгиланган. Ушбу ҳолатда даъвогар давлат органи бўлиб тарафлар ўртасидаги низо келиб чиққанлиги сабабли медиацияни қўллаш бўйича чораларини кўрган, медиатив келишув тузиш йўли билан эса даъвогарнинг шартномавий ****лозим **** ****чораларини кўришга қаратилган. Жавобгар томонидан медиатив келишувда олган **** ****эса, суднинг **** бекор қилишга асос бўла олмайди. ИПК68-моддасининг биринчи қисмига кўра,ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Ўзбекистон Республикаси Ер кодексининг 6-моддасига кўра, ер муносабатларини тартибга солиш соҳасида қуйидагилар туманлар давлат ҳокимияти органларининг ваколатларига киради: тупроқ унумдорлигини ошириш, ерлардан оқилона ва самарали фойдаланиш ва уларни муҳофаза қилиш тадбирларини ишлаб чиқиш ҳамда амалга ошириш; ерлардан оқилона фойдаланиш ва уларни муҳофаза қилиш устидан давлат назоратини амалга ошириш; ушбу Кодекснинг24-моддасиданазарда тутилган ҳолларда жисмоний ва юридик шахслар билан ер участкаларини ижарага бериш шартномасини тузиш; ер тузишни, ерларнинг мониторингини ва давлат ер кадастри юритилишини ташкил этиш; ер участкаларига бўлган ҳуқуқларнинг ҳамда уларга оид битимларнинг давлат рўйхатига олинишини, давлат мулкида бўлган бўш турган ерларнинг ҳисобга олинишини ташкил этиш; ер муносабатларини тартибга солиш соҳасида туманлар давлат ҳокимияти органларининг ваколатлари жумласига кирадиган бошқа масалаларни ҳал қилиш. Қолаверса, тарафлар ўртасида тузилган медиатив келишувшартлари қонунчиликка зидэканлиги ваунинг шартлари медиацияда иштирок этмаётган учинчи шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларига, жамоат манфаатларига дахл қилганлигиёки дахл қилиши мумкинлиги исботланмаган. ИПКнинг ****-моддасида суд ҳужжатини ўзгартириш ёки бекор қилиш асослари кўрсатилган бўлиб, судлов ҳайъати суд ҳужжатини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун Кодекснинг ушбу моддасида кўрсатилган асослар мавжуд эмас деб ҳисоблайди. 6 ИПК****-моддасибиринчи қисмининг 1-бандига асосан кассация инстанцияси суди кассация шикоятини (протестини) кўриш натижаларибўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Судлов ҳайъати биринчи инстанция суди томонидан ҳал қилув қарори қабул қилишдамоддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларига риоя қилинганлигини,****ўзгартириш ёҳуд бекор қилиш учун асосларнинг мавжуд эмаслигини инобатга олиб,кассация протестиниқаноатлантиришни рад этишни,****ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи шахсларнинг кассация, кассация ва тафтиш шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъатикассация протестиниқаноатлантириш рад этилганлиги сабабли, Бухоро шаҳар **** томонидан олдиндан тўланган **** сўм почта **** инобатга олиб унинг зиммасида қолдиришни, прокуратура органлари давлат божи тўловида озод эканлигини инобатга олишнилозим топади. Юқоридагиларга асосан ҳамда Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, 72, ****,****-****-моддаларига асосланиб, кассация инстанцияси қарорқилади: Бухоро шаҳар **** кассация протестини қаноатлантириш рад этилсин. Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 22 майдаги **** ўзгаришсиз қолдирилсин. Бухоро шаҳар ****томонидан41 2**** почта ****тўланганлигини инобатга олибунинг зиммасида қолдирилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Қарор устидан бир йил муддат ичида биринчи инстанция суди орқали Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари **** **** 7