Решение #2840766 economic_new

****/****-сонлииқтисодий иш Судья:**** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Урганчшаҳри **** Урганч туманлараро иқтисодий судининг судьяси **** томонидан якка тартибда, Ўзбекистон савдо-саноат палатаси Хоразмвилоят ҳудудий бошқармасининг даъвогар«******»масъулияти чекланган жамияти манфаатида, жавобгар«******»фермер хўжалигидан .****.****сўм асосий қарз ва.****.****сўм пеня ундириш тўғрисидагидаъво аризаси бўйича ишнисоддалаштирилган иш юритиш тартибида Урганч туманлараро иқтисодий судида кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон савдо-саноат палатаси Хоразм вилоят ҳудудий бошқармаси(бундан буён матнда – Палата деб юритилади) «******»масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади)манфаатида,Урганч туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб,«******»фермер хўжалиги(бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади)дан.****.****сўм асосий қарз ва.****.****сўм пеняундиришни сўраган. Ўзбекистон РеспубликасинингИқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда –ИПКдеб юритилади)нинг ****4-моддасига кўра, даъво аризасини иш юритишга қабул қилиш ва иш қўзғатиш тўғрисида суд **** чиқаради, **** иш соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўрилишини ҳамда иш кўриб чиқиладиган санани кўрсатади. Жавобгар даъво аризаси юзасидан ёзма фикрини даъво аризасини иш юритишга қабул қилиш ва иш қўзғатиш **** **** чиқарилган кундан эътиборан ўн беш кунлик муддатда судга ўзи асосланаётган ҳужжатлар ва далилларни илова қилган ҳолда **** этишга ****.Ёзма фикрга унинг кўчирма нусхаси даъвогарга юборилганлигини тасдиқловчи ҳужжат илова қилинади.Даъво аризаси юзасидан ёзма фикр жавобгар ёки унинг вакили томонидан имзоланади.Вакил томонидан имзоланган ёзма фикрга ишончнома илова қилинади. Даъво аризасининг судга юборилиши **** тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар томонидан даъво аризаси юзасидан ёзма фикр **** этилмаганлиги даъво аризасини соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқишга тўсқинлик қилмайди. Белгиланган муддат ўтганидан кейин судга келиб тушган даъво аризаси юзасидан ёзма фикр, далиллар ва бошқа ҳужжатлар, агар уларни белгиланган муддатда **** этишнинг имкони бўлмаганлиги тараф томонидан асослантирилган ва улар суд томонидан ҳал қилув қарори қабул қилингунига қадар келиб тушган бўлса, қабул қилинади. Соддалаштирилган иш юритиш тартибидаги иш даъво аризасини иш юритишга қабул қилиш ва иш қўзғатиш **** **** чиқарилган кундан эътиборан йигирма кундан ошмаган муддатда даъво аризаси юзасидан ёзма фикрни, далилларни ҳамда бошқа ҳужжатларни **** этиш учун белгиланган муддат ўтганидан кейин судья томонидан якка тартибда кўриб чиқилади.Ишни соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқиш муддати узайтирилмайди.Суд соддалаштирилган иш юритиш тартибидаги ишни суд муҳокамасини ўтказмасдан, тарафларни **** ва уларнинг тушунтиришларини эшитмасдан кўриб чиқади. Суд тарафлар томонидан **** этилган ҳужжатларда баён қилинган тушунтиришларни, эътирозларни ва (ёки) **** текширади, далиллар билан танишади, ашёвий далилларни кўздан кечиради ва ҳал қилув қарорини қабул қилади. Бироқ, даъво аризасининг судга юборилиши **** тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар томонидан даъво аризаси юзасидан ёзма фикр **** этилмади. Ушбу ҳолатда суд **** этилган ҳужжатлар ишни мазмунан кўриб чиқиш имкониятини беришини инобатга олиб ишни соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқишни лозим деб ҳисоблайди. Суд, ишдаги ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра даъвониқисманқаноатлантиришни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра, ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (бундан буён матнда ФК деб юритилади) 8 ва ****-моддаларига асосан **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур ҳолатда тарафларнинг **** маҳсулот етказиб бериш шартномасидан келиб чиққан. ФК ****-моддаси асосан, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. Ишдаги ҳужжатлардан маълум бўлишича, «******»масъулияти чекланган жамиятива«******»фермер хўжалиги ўртасида2024йил3 апрелда49-сонлимаҳсулот етказиббериш шартномаситузилган. Шартноманинг 1-бўлимигакўра,даъвогар пахта, ғалла, сабзавот ва полиз экинларини озиқлантириш учун комплекс минерал ўғитларини тайёрлайди важавобгарга **** этади.Жавобгар эса комплекси минералўғитларини қабул қилиб олади ва маҳсулотлар учун **** тўлаши**** олган. Ушбу шартномага асосан даъвогар томониданжавобгаргажами 6.****.****сўмликмахсулотларетказиб берилганваетказиб берилганмаҳсулотлар жавобгар томонидан қабул қилиб олинган. Шартноманинг2.1-бандига кўра,жавобгар ушбу шартнома тузилган кундан бошлаб **** иш куни ичида даъвогарнинг хисоб **** пул ўтказиш орқали шартнома суммасининг **** фоиз миқдорида олдиндан тўловни амалга оширишни ўз зиммасига олган. Бироқ,етказиб берилган маҳсулотлар учунжавобгар томонидан тўлов амалга оширилмаган ва натижада жавобгарнинг даъвогар олдида 6.****.****сўм кредиторлик қарздорлиги вужудга келган. Мазкур қарздорликни тўлаб беришни сўраб, даъвогарнинг жавобгарга юборган огоҳлантириш хати жавобгар томонидан ижросиз ва жавобсиз қолдирилган. ФК****-моддасига кўра, агар **** **** муддати кўрсатилмаган ёки талаб қилиб олиш пайти билан белгилаб қўйилган бўлса, кредитор ҳар қачон ижрони талаб қилишга, қарздор эса — ижрони ҳар қачон амалга оширишга **** бўлади.**** дарҳол **** вазифаси қонун, шартнома ёки **** моҳиятидан англашилмаса, қарздор бундай **** кредитор талаб қилган кундан бошлаб етти кунлик муддат ичида **** шарт. ФК****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Даъвогар томонидан жавобгарга маҳсулотлар етказиб берилганлиги ҳолатитарафлар ўртасида тузилган шартнома ва жавобгарнинг қарзни тан олганлиги **** хат,ишдагибошқадалилларҳамдасудда аниқланган ҳолатлар билан тўлиқ тасдиқланади. Бундай ҳолатда суд даъвогарнинг6.****.****сўмасосий қарз суммасини ундириш талабини асосли деб ҳисоблаб,унитўлиқ қаноатлантиришнива ушбу қисм юзасидан суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим деб топади. Шунингдек, даъвогар ўзининг даъво талабида жавобгардан тўлов кечиктирилганлиги учун шартноманинг4.2-бандига асосан.****.****сўм пеня ундириб беришни сўраган. ФКнинг ****, ****-моддасига кўра, қонун ҳужжатлари ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади.Неустойка тўғрисидаги келишув ёзма шаклда тузилиши керак. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг4.2-бандига кўра,маҳсулот учун жавобгар ўз **** тўловни амалга оширмаса муддатида тўланмаган тўлов суммаси ҳар бир кун учун 0,05 фоиз миқдорида пеня тўлайди.Ҳисобланган пеняшартномасуммасидан 50 фоиздан ошмаслиги кераклигибелгиланган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг“**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 2-бандига асосан судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шарт. ФК****-моддасигакўра,агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Шунга кўра, суд даъвогарнингпеня ундириш талабини кўриб чиқиб,ушбу талабни асосли деб ҳисоблайди, аммодаъвогар ўз ****асосий қарзниундириш чораларини кўрмасдан, пеня суммасининг кўпайишига сабаб бўлганлигини инобатга олиб, пеня суммасини камайтириб, жавобгардан****.****сўм пеня ундиришни, пенянинг қолган қисмини рад қилишни ва ушбу қисм юзасидан суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим деб топади. ИПКнинг68-моддасига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. ИПКнинг****-моддасига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Баён этилганларга асосан суд, даъвогарнинг даъвосини қисман қаноатлантиришни,жавобгардан даъвогар фойдасига6.****.****сўм асосий қарз,****.****сўмпеня ундиришни, даъво талабини қолган қисмини рад қилишни, суд **** жавобгар зиммасига юклашни, даъвогар томонидан тўлаб чиқилган41.****сўм почта **** жавобгардан даъвогар фойдасигаундириб беришни, жавобгардан Республика бюджетига****.****сўм давлат божи ундиришнилозимтопади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, ****,****,****, ****,****4,****5-моддаларини қўллаб, суд қарорқилди: Даъвогарнинг даъвосиқисман қаноатлантирилсин. «******»фермер хўжалигидан«******»масъулияти чекланган жамиятифойдасига.****.****сўм асосий қарз,****.****сўм пеня ва.****сўм почта ****ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. «******»фермер хўжалигидан Республика бюджетига****.****сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро ****си берилсин. Мазкур ҳал қилув қароридан норози тараф ўн кунлик муддат ичида шу суд орқали Хоразм вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида шикоят қилишга ****. Судья ****