Решение #2840838 Экономические

****2-2501/****-сонлииқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** ****5йил27 ноябрь Когон туманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида,****нинг котиблигида,даъвогар вакили****(ишончномава адвокатлик ордери асосида),Когон шаҳар **** ходими ****ларнингиштирокида,даъвогар ЎзбекистонХалқ демократик партияси Бухоро вилоят кенгашининг жавобгарКогон туман ҳокимлигидан 76.****.**** сўм мол-мулкдан фойдаланганлик **** ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган ишни ўз биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: ЎзбекистонХалқ демократик партияси Бухоро вилоят кенгаши (бундан буён матнда даъвогар ёкикенгашдеб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,Когон туман ҳокимлиги(бундан буён матнда жавобгар ёкиҳокимликдеб юритилади)дан 76.****.**** сўм мол-мулкдан фойдаланганлик **** ундиришни сўраган. Суднинг **** билан ишгаБухоровилояти Ғазначилик хизмати бошқармаси ҳамдаБухоровилояти иқтисодиёт ва молиябошбошқармаси низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида жалб қилинган. Суд **** иштирок этгандаъвогарвакили даъвони қувватлаб, унда келтириб ўтилган асосларни такрорлаб,судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг ҳам жавобгар томониданижараобъектидан фойдаланганлик ****тўлаб берилмаганлигини билдириб,жавобгарнинг суд **** бошқа кунга қолдириш **** ёзма илтимосномасини рад қилишни вадаъвони тўлиқ қаноатлантириб беришни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинганжавобгар,Бухоровилояти Ғазначилик хизмати бошқармаси ҳамдаБухоровилояти иқтисодиёт ва молиябошбошқармаси, вакил иштирокини таъминлашмади.Бироқ, судмуҳокамасига қадарБухоровилояти Ғазначилик хизмати бошқармаси томонидан04.11.****йилдаги****-****-сонли хат**** этилиб,ушбу хатдаДавлатмолиясини бошқаришнинг ахборот тизимида тарафлар ўртасида тузилган****йил1январдаги9/1сонлива****йил1январдаги17-сонлишартномалар рўйхатдан ўтказилмаганлиги,тарафлар ўртасида тузилган****йил10январдаги****сонлишартнома рўйхатдан ўтказилганлиги маълум қилинган ҳамда иқтисодий ишни бошқарма вакилининг иштирокисиз кўриб чиқиш сўралган.Шунингдек, суд муҳокамасига қадар жавобгар томонидан ҳокимликнинг бош юристконсулти 27.11.**** дан 29.11.**** кунигача ****га хизмат сафарига бораётганини инобатга олиб, суд **** бошқа кунга қолдириш **** 27.11.**** йилдаги 03-****-сонли ёзма илтимоснома **** этилган.Шу сабабли суд, ишни 2 Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****, ****-моддаларига асосануларнинг иштирокисизкўриб чиқишни лозим топади. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,кенгашвакилининг тушунтиришларини тинглаб,прокурорнинг фикрини эшитиб,қуйидаги асосларга кўражавобгарнинг суд **** бошқа кунга қолдириш **** ёзма илтимосномасини рад қилишни ва даъвони қаноатлантиришни лозим топади. ИПКнинг ****-моддасига асосан ишда иштирок этувчи шахсларнинг янги далилларни талаб қилиб олиш тўғрисидаги ҳамда иш муҳокамаси билан боғлиқ бошқа барча масалалар бўйича аризалари ва илтимосномалари ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг фикрлари суд томонидан эшитиб бўлинганидан кейин ҳал қилинади. Ишда иштирок этувчи шахсларнинг аризалари ва илтимосномаларини кўриш натижалари бўйича **** чиқарилади. Суднинг ишда иштирок этувчи шахсларнинг аризалари ва илтимосномаларини қаноатлантириш тўғрисидаги ёки қаноатлантиришни рад этиш **** хулосалари ишни кўриш натижалари бўйича чиқарилган суд ҳужжатида баён қилиниши мумкин. Ушбу ҳолатда суд, жавобгарнинг илтимосномаси асослантирилмаганлигини,суд **** ҳокимликнинг бош юристконсултиданташқарибошқа вакиллари ҳам иштирок этиши мумкинлигини,**** йил 13 ноябрь кунидагисуд ****айнанжавобгарнингёзмаилтимосномасига асосан бошқа кунга қолдирилганлигиниинобатга олиб, илтимосномани рад қилишни лозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича,тарафлар ўртасида 01.01.**** йилда 9/1-сонли нотурар жой ижараси шартномаси тузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигабиноаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. Шартномашартларига биноан даъвогарўзига тегишли бўлганКогон шаҳар, Бухоро шоҳ кўчаси, **** манзилида жойлашган умумий майдони ****,4 кв.м бўлган нотурар бино-иншоотларни туман ҳокимлигининг бўлимлари учун офис **** фойдаланиш учун ижарага бериш, жавобгар эса ижара объектини қабул қилиб олиш ва белгиланган ижара тўловини тўлаб бориш **** ўз зиммасига олган. Ижара объектидаъвогар томонидан жавобгарга белгиланган тартибда 01.01.**** йилдаги бино-иншоотларни топшириш-қабул қилиш далолатномасига асосанфойдаланиш учун яроқли ҳолатдатопширилган. Ижара шартномасининг 1-банди талабларига мувофиқ, 1 кв.м учун ойига ижара тўлови 16.**** сўм этиб белгиланиши ҳисобидан келиб чиқиб, бир йиллик ижара **** 41.****.**** сўмни ташкил этган.Ушбу шартномага асосан жавобгар томонидан **** йил учун ижара **** қисман, яъни 22.****.**** сўм миқдорида тўлов амалга оширилган бўлиб, қолган 19.****.**** сўмлик ижара тўловлари тўланмасдан қолган. Бундан ташқари, тарафлар ўртасида 01.01.**** йилдаги 17-сонли бино ва иншоотларни ижарага бериш шартномаси тузилган бўлиб, ушбу шартноманинг 5.1-бандига мувофиқ, 1 кв.м учун ойига ижара тўлови миқдори 24.**** сўм 3 ҳисобидан келиб чиқиб, **** йилнинг 1 чораги учун ижара тўлови 11.****.**** сўм этиб белгиланган.Бироқ, ҳокимлик томонидан **** йил учун ижара тўловлари умуман амалга оширилмаган. ФКнинг ****-моддасида **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** кераклигикўзда тутилган. Жавобгарамалдаижара объектидан фойдаланиб келганлиги учун ****3йил 1 январдан**** йил31 мартга қадаркенгаштомонидан76.****.****сўмликижара тўлови ҳисобланган. ФКнинг ****-моддасига асосан мулк ижараси шартномаси бўйича ижарага берувчи ижарага олувчига **** эвазига мол-мулкни **** эгалик қилиш ва фойдаланиш ёки фойдаланиш учун топшириш **** олади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмида ижарага олувчи мол-мулкдан фойдаланганлик учун **** ўз **** тўлаб туриши шартлиги белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “Мулк ижараси шартномасига оид фуқаролик қонун ҳужжатлари нормаларини иқтисодий судлар томонидан қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида” **** йил 1 декабрдаги ****-сонли қарорининг9-бандига асосанмулк ижараси шартномаси **** эвазига тузиладиган шартнома ҳисобланади, шу сабабли ижарага олувчининг асосий **** бири мулкдан фойдаланганлик учун ****, яъни ижара **** ўз **** тўлашдир.Ижара **** тўлаш муддатлари тарафлар томонидан белгиланади ва шартномада кўрсатилади.Ижара **** тўлаш муддати муайян сана ёки давр билан белгиланиши мумкин.Ижара шартномасида ижара **** тўлаш муддати кўрсатилмаган ҳолларда ФК ****моддасининг иккинчи қисми қоидалари қўлланилади. Судлар назарда тутишлари лозимки, ижарага олувчининг ижара **** тўлаш **** ижарага берилган мулк унга топширилган пайтдан бошлаб вужудга келади.Агар ижарага берувчи ижара объектини ижарага олувчига шартномани тузиш пайтида ёки шартномада белгиланган бошқа муддатда топширмаган бўлса, у мулкдан фойдаланганлик учун тўловларни тегишли даврда амалга оширишни талаб қилишга **** эмас. Шунингдек, ижара шартномаси муддати тугаганидан кейин ҳам ижарачи ижарага олинган мулкдан амалда фойдаланишни давом эттираверса, ижарага олувчи бутун фойдаланган давр учун ижара **** тўлашга ****. ФК ****-моддаси иккинчи қисмининг мазмунига кўра, мулкни ижарага берувчи томонидан ижарага олувчига топширилиши топшириш далолатномаси асосида амалга оширилади.Шу билан бирга судлар шуни инобатга олишлари лозимки, агар тарафларнинг шартномавий ҳуқуқий муносабатларга киришганлиги ёзма ёки бошқа далиллар билан тасдиқланса, топшириш далолатномасининг мавжуд эмаслиги ижарага берувчининг ижара **** ундириш тўғрисидаги талабларини қаноатлантиришни рад этиш учун асос бўла олмайди. Мулкдан фойдаланганлик учун тўлов миқдори ва уни аниқлаш шартлари ижара шартномасидакўрсатилмаган бўлса, бундай шартнома тузилмаган ҳисобланади.Бундай ҳолатда, агар мулк ижарага олувчига шундай шартномага асосан берилган бўлса, ижарага берувчи мулкни қайтаришни ва 4 ФКнинг ****-моддасига асосан мулкдан фойдаланганлик **** талаб қилишга ****. Жавобгар томонидан тўланмай қолинган ижара тўлови **** йил учун 19.****.**** сўм, **** йил учун 46.****.**** сўм ва **** йилнинг 31 март кунига қадар 11.****.**** сўм, жами 76.****.**** сўмни ташкил этган. Иш ҳужжатларидан кўринишича, объект даъвогарга мулк ҳуқуқи асосида тегишли бўлиб ҳисобланади.Бу **** Иқтисодиёт ва моли вазирлиги ҳузуридаги Кадастр агентлигининг Давлат кадастрлари палатаси томонидан **** этилган 30.10.**** йилдаги Кўчмас мулк объектига бўлган ҳуқуқларни давлат рўйхатидан ўтказилганлиги тўғрисида №R-K GS****-сонли Давлат реестридан кўчирма берилган. Тарафлар ўртасида тузилган **** йил 1 январдаги9/1-сонлиижара шартномаси **** йил 1 январдан **** йил 31 декабрга қадар бўлган муддатга тузилган. Шунингдек, **** йил 1 январдаги 17-сонли ижара шартномаси01.01.**** йилдан 31.03.**** йилга қадар тузилган. ФК ****-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига кўра, мулк ижараси шартномаси бир йилдан ортиқ муддатга мўлжалланган бўлса, тарафлардан биронтаси юридик шахс бўлган ҳолларда эса, муддатидан қатъи назар, ёзма шаклда тузилиши шарт. Кўчмас мулк ижараси шартномаси давлат рўйхатидан ўтказилиши лозим. ФК ****-моддасининг биринчи қисмида ер участкалари ва бошқа кўчмас мол-мулк билан боғлиқ битимлар (бошқа шахсга бериш, ипотека, узоқ муддатли ижара, меросни қабул қилиб олиш ва бошқалар) давлат рўйхатидан ўтказилиши кераклиги белгилаб қўйилган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, битимнинг нотариал шаклига ёки уни давлат рўйхатидан ўтказиш талабига риоя қилмаслик битимнинг **** эмаслигини келтириб чиқаради.Бундай битим ўз-ўзидан **** бўлмайди. Мазкур ҳолатда, тарафлар ўртасида тузилган ижара шартномалари бир йилдан кам бўлган муддатга тузилганлиги сабаблиуларни давлат рўйхатидан ўтказиш талабэтилмайди. Жавобгарнинг мавжуд қарзи иш материалларидагиижарашартномалари, объектни топшириш-қабул қилиш далолатномаси, кадастр ҳужжатлари,09.12.**** йилдаги ****-сонли электрон ****-фактура,жавобгар томонидан тўловлар қисман амалга оширилганлигини тасдиқловчи тўлов ҳужжатлари,даъвогар вакилининг суд муҳокамасидаги тушунтиришлари ва бошқа далиллар билантўлиқтасдиқланади. Маълум бўлишича, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг ҳам ҳокимлик томонидан тўловлар амалга оширилмаган.Шу сабабли суд, даъвони қаноатлантиришни лозим топади. ИПК ****-моддасининг учинчи қисмида суд **** видеконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ суд **** суммаси суд томонидан белгиланишива ишда иштирок этувчи шахсларданишни кўриб чиқиш натижалари бўйича ушбу Кодекснинг ****-моддасига мувофиқ ундирилиши белгиланган. 5 ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билантасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандигаасосанмулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши лозим. Суд,даъво қаноатлантирилганлигисабаблисуд ****жавобгарнингзиммасига юклашнива ундандаъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.****сўм почта ****ҳамда 1.****.**** сўм давлат божи,шунингдекОлий суд депозитига ****.**** сўм видеоконференцалоқа ****ундиришни лозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамда ИПКнинг ****,****,****, ****,****,**** ва ****-моддаларини қўллаб, суд Қ Р Р ҚИЛДИ: Жавобгар Когон туман ҳокимлигининг суд **** бошқа кунга қолдириш **** 27.11.**** йилдаги ****-сонли ёзма илтимосномаси рад қилинсин.ДаъвогарЎзбекистонХалқ демократик партияси Бухоро вилоят кенгашинингдаъвоаризасиқаноатлантирилсин. ЖавобгарКогон туман ҳокимлигидан даъвогарЎзбекистонХалқ демократик партияси Бухоро вилоят кенгашифойдасига76.****.****сўммолмулкдан фойдаланганлик ****,олдиндан тўланган 41.**** сўм почта ****ҳамда 1.****.**** сўм давлат божиундирилсин. ЖавобгарКогон туман ҳокимлигидан Олий суд депозитига ****.**** сўм видеоконференцалоқа **** ундирилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро ****лари берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****