Решение #2840954 Экономические

****501/4352-сонлииқтисодийиш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** ****5 йил 27 ноябрь Когон туманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида,****нингкотиблигида,даъвогар вакили Ҳ.Холов (бош ишончнома асосида)нинг иштирокида,даъвогар“MEGA MA PRO”масъулияти чекланганжамиятиманфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатасиБухоровилояти ҳудудий бошқармасининг жавобгар“RA MATILLO OZODBEK ZAMINI”фермер хўжалигидан23.****.****сўмликқарздорлик,4.****.****сўмликпеня ундириштўғрисидаги даъво аризаси юзасидан қўзғатилган ишни ўз биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “MEGA MA PRO” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда даъвогарёки ****деб юритилади)манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатасиБухоровилояти ҳудудий бошқармаси (бундан буён матнда Палата деб юритилади)судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“RA MATILLO OZODBEK ZAMINI” фермер хўжалиги (бундан буён матнда жавобгарёки**** деб юритилади)дан23.****.****сўмликқарздорлик,4.****.****сўмликпеняундириш ни сўраган. Суд **** иштирок этган**** вакили даъвони қувватлаб, унда келтириб ўтилган асосларни такрорлаб, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг ҳам **** томонидан қарздорлик бартараф этилмаганлигини билдириб,иш бўйича **** биланўзарокелишувга эришилмаганлиги сабаближавобгарнинг суд **** бошқа кунга қолдириш **** илтимосномасини рад қилишни,даъвони тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинганПалата ҳамдажавобгар, вакил иштирокини таъминлашмади. Бироқ, суд муҳокамасига қадар жавобгарраҳбаритомонидан 3 кун хизмат сафарида бўлганлиги ва даъвогар билан келишувга эришаётганлиги сабабли суд муҳокамасини бошқа кунга қолдириш **** ёзма илтимоснома **** этилган.Шу сабабли суд, ишни Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****, ****-моддаларига асосануларнинг иштирокисизкўриб чиқишни лозим топади. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб,қуйидаги асосларга кўражавобгарнинг суд муҳокамасини бошқа кунга қолдириш **** ёзма илтимосномасини рад қилишни,даъвони қисманқаноатлантиришнивақолган қисмини радқилишнилозим топади. 2 ИПКнинг ****-моддасига асосан ишда иштирок этувчи шахсларнинг янги далилларни талаб қилиб олиш тўғрисидаги ҳамда иш муҳокамаси билан боғлиқбошқа барча масалалар бўйича аризалари ва илтимосномалари ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг фикрлари суд томонидан эшитиб бўлинганидан кейин ҳал қилинади. Ишда иштирок этувчи шахсларнинг аризалари ва илтимосномаларини кўриш натижалари бўйича **** чиқарилади. Суднинг ишда иштирок этувчи шахсларнинг аризалари ва илтимосномаларини қаноатлантириш тўғрисидаги ёки қаноатлантиришни рад этиш **** хулосалари ишни кўриш натижалари бўйича чиқарилган суд ҳужжатида баён қилиниши мумкин. Ушбу ҳолатда жавобгарнинг илтимосномаси асослантирилмаганлигини,суд **** **** жавобгарнинг раҳбари, балки унинг вакиллари ҳам иштирок этиши мумкинлигини, шунингдек низо юзасидан даъвогар билан ўзаро келишувга эришилганлигини тасдиқловчи далиллар **** этилмаганлигини инобатга олиб, уни рад этишни лозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича,**** ҳамда****ўртасида****4йил1 январда329-сонлимаҳсулот етказиб бериш шартномаси(бундан буён матнда шартнома деб юритилади) тузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигаасосаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. Шартноманинг 1-бандига мувофиқ,даъвогаржавобгаргамаҳсулот етказиб бериш ****, жавобгар эса ушбу маҳсулотни қабул қилиш ва **** тўлаб бериш**** олади. Даъвогар томониданшартнома бўйича ишончномаваюк хатига асосанминерал ўғитлар етказиб берилганбўлса-да, бироқ жавобгартомонидан тўловларлозим **** амалга оширмаган.Натижада даъвогар олдида23.****.****сўмликқарздорлик вужудга келган. Ушбу қарздорликни ихтиёрий равишда5****куниичидатўлаб бериш ********нинг06.10.****йилдаги45-сонлиталабномаси ****томониданоқибатсиз қолдирилган.Шу сабабли**** манфаатида Палатасудгажавобгарга нисбатан даъво аризасида кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. ФКнинг ****-моддасига асосан **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФК ****-моддасининг биринчи қисмида **** келишилган ва тарафлар учун **** усулда **** шартлиги белгилаб қўйилган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмида агар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмслиги белгиланган. Жавобгарнинг мавжуд қарзиишҳужжатларидаги шартнома,талабнома, юк хати,юкни қабул қилиб олиш учун берилган ишончнома,солиштирма далолатнома,даъвогар вакилининг суд муҳокамасидаги тушунтиришларибилан ўз исботини топади. 3 Аниқланишича, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг ҳам жавобгар томонидан қарздорлик тўлаб берилмаган.Шу сабабли суд,даъвонинг қарздорликниундириш тўғрисидаги талабини қаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъво аризасида жавобгардан шартномага асосан4.****.****сўмликпеня ундириш талаби билдирилган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, қонунчилик ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. Шартноманинг6.3-бандидаетказиб берилгантоварлар (ишлар, хизматлар) **** ўз **** тўламаганлик учун сотиб олувчи (буюртмачи) етказиб берувчига ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорида пеня тўлашиназардатутилган. Даъвогар томонидан пеня суммасиасосий қарзнитўлашмуддати кечиктирилган50кун учун4.****.****сўм миқдорида ҳисобланган.Мазкур ҳолатда суд, даъвонинг шартномага асосан пеня ундириш **** талабини асосли деб ҳисоблайди. ФК ****-моддасининг биринчи қисмигакўра,қарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****сонли қарори 4-бандининг биринчи ва иккинчи қисмларида, ФКнинг ****моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини эътиборга олишлари тўғрисида судларга тушунтириш берилган. Суд, тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблигини, тарафларнинг мулкий аҳволини, ўз навбатида **** **** ҳам жавобгар томонидан кечиктирилганлигини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, даъвонингпеня ундириш **** талабини қисман, яъни****.****сўмга қаноатлантиришни, қолган қисмини рад қилишни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи ва олтинчи қисмларида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига 4 мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозимлиги белгиланган. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан тасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандига кўра, мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши лозим. Суд,даъвоқисманқаноатлантирилганлигисабабли суд **** жавобгарнинг зиммасига юклашниваундандаъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.****сўм почта ****,шунингдек Республика бюджетига ****.****,4сўмдавлат божиундиришни лозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамдаИПКнинг ****, ****,****,****, ****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Жавобгарнинг суд муҳокамасини бошқа кунга қолдириш **** ёзма илтимосномаси рад қилинсин.Даъво қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар“RA MATILLO OZODBEK ZAMINI” фермер хўжалигидандаъвогар“MEGA MA PRO” масъулияти чекланган жамияти фойдасига23.****.****сўмликқарздорлик,****.****сўмликпеня ҳамда олдиндан тўланган41.****сўм почта **** ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар“RA MATILLO OZODBEK ZAMINI” фермер хўжалигидан Республика бюджетига****.****,4сўм давлат божиундирилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро **** берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****