Решение #2841064 Экономические

****-2501/****-сонлииқтисодийиш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** ****5йил 27 ноябрь Когон туманлараро иқтисодий судининг судьяси ****,даъвогар“****”хусусий ****манфаатидаЎзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилояти ҳудудий бошқармасининг жавобгар“DON ISSIQ NON INVEST”масъулияти чекланган жамиятидан1.****.****,37 сўмасосийқарздорлик,****.****сўм пеняундириш тўғрисидаги даъво аризаси юзасидан қўзғатилган ишнисоддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “****” хусусий ****(бундан буёнматнда даъвогарёки**** деб юритилади)манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилояти ҳудудий бошқармаси (бундан буён матнда Палата деб юритилади)судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“DON ISSIQ NON INVEST” масъулияти чекланган жамияти (бундан буёнматнда жавобгарёки жамиятдеб юритилади)дан1.****.****,37сўмасосийқарздорлик,****.****сўм пеня ундиришнисўраган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****2-моддасининг биринчи қисмигаасосанагар даъвонинг баҳоси юридик шахсларга нисбатан — базавий ҳисоблаш миқдорининг йигирма бараваридан, якка тартибдаги тадбиркорларга нисбатан эса — беш бараваридан ошмаса, даъво аризалари бўйича ишлар соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқилиши лозим. Суднинг ****5йил10 ноябрь кунидаги ****ига асосанПалатанинг даъво аризаси соддалаштирилган тартибда иш юритишга қабул қилиниб, **** жавобгарга ИПК ****4-моддасининг иккинчи қисмига асосан ўн беш кунлик муддатда эътирозларини ёзма равишда судга **** этиши билдирилган бўлсада, эътирозлар келиб тушмади.Шу сабабли суд, ишни ИПК ****4-моддасининг тўртинчи қисмига асосан кўриб чиқишни лозим топади. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра даъвониқисманқаноатлантиришни, қолган қисмини рад қилишнилозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича,**** ҳамда жамиятўртасида ****3йил11 сентябрда42-сонли,**** йил 1 январда 42-сонли ва **** йил 1 январда 42-сонлишартномалар(бундан буён матнда шартнома деб юритилади) тузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигаасосаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. 2 Шартноманинг 1-бандига асосан ижрочи (даъвогар) товарларни (хизматларни) етказиб бериш ****, мижоз (жавобгар) товарларни қабул қилиш ва **** тўлаб бериш **** ўз зиммасига олган. Даъвогар томониданжавобгарга электрон ****-фактураларга асосан жами 13.****.****,****лик товарлар етказиб берилган бўлиб, жавобгар томонидан тўловларлозим **** амалга оширилмаганлиги натижасида **** олдида 1.****.****,****лик қарздорлик вужудга келган. ****нинг мавжуд қарздорликни5 **** куни ичида қоплаббериш ****21.05.****5йилдаги****-сонлиталабномасижамияттомонидан оқибатсиз қолдирилган. Шу сабабли даъвогар манфаатида Палата судга жавобгарга нисбатан даъво аризасида кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмигаасосан**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади.Ушбу ҳолатда тарафлар ўртасидаги **** шартномадан келиб чиққан. ФКнинг ****-моддасигабиноан**** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг****-моддасигамувофиқ, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи — сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмигаасосансотиб олувчи етказиб бериладиган товарлар **** шартномада назарда тутилган ҳисоб-китоблар тартиби ва шаклига амал қилган ҳолда тўлаши лозим. ФК ****-моддасининг биринчи қисмигабиноанагар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмайди. Жавобгарнингмавжудқарзи иш материалларидаги шартнома,талабнома, электрон****-фактуралар,ўзаро ҳисоб-китобларсолиштирма далолатномасибилан ўз исботини топади. Бироқ, иш якка тартибда кўриб чиқилгунга қадар даъвогар томонидан **** этилган27.11.**** йилдаги №****-сонли ёзмамаълумотномага кўра, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг жавобгар томониданасосийқарздорликтўлиқтўлаб берилган.Шу сабабли суд,даъвонингасосийқарздорликни ундириш **** талабинирад қилишнилозим топади. Бундан ташқари, даъво аризасида жавобгардан “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни (бундан буён матнда Қонун деб юритилади)га асосан****.****сўм миқдорда пеня ундириш талаби билдирилган. 3 ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, қонунчилик ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим ******** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. Қонун 32-моддасининг иккинчи қисмига асосан етказиб берилган товарлар (ишлар, хизматлар) **** ўз **** тўламаганлик учун сотиб олувчи (буюртмачи) етказиб берувчига ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорида пеня тўлайди. Даъвогар томонидан пеня суммаси асосий қарзни тўлаш муддати кечиктирилган****кун учун(07.04.**** йилдан 28.10.**** йилга қадар) ****.****сўм миқдорида ҳисобланган.Даъвонинг пеня ундириш **** талаби асосли бўлиб ҳисобланади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан қарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****сонли қарори 4-бандининг биринчи ва иккинчи қисмларида, ФКнинг ****моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини эътиборга олишлари тўғрисида судларга тушунтириш берилган. Суд, тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблигини, тарафларнинг мулкий аҳволини, ўз навбатида **** **** ҳам жавобгар томонидан кечиктирилганлигини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, даъвонинг пеня ундириш **** талабини қисман, яъни****.**** сўмгақаноатлантиришни, қолган қисмини қаноатлантиришни рад қилишни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи ва олтинчи қисмларида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилишиҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозимлиги белгиланган. 4 “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан тасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандига кўра, мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши лозим. Суд, даъвоқисманқаноатлантирилганлиги сабабли суд **** жавобгарнинг зиммасига юклашниваундандаъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.****сўм почта ****, шунингдек Республика бюджетига ****.**** сўм давлат божиундиришни лозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамда ИПКнинг ****, ****, ****, ****, 2 **** , ****4-****5-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъво қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар“DON ISSIQ NON INVEST” масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар“****” хусусий ****фойдасига****.****сўм пеняҳамдаолдиндан тўланган41.****сўм почта **** ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар“DON ISSIQ NON INVEST” масъулияти чекланган жамиятиданРеспублика бюджетига ****.**** сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори ўн кундан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро ****лари берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан ўн кун муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****