Решение #2841075 economic_new

****503/****-сонлииқтисодий иш Судья:**** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Урганчшаҳри **** Урганч туманлараро иқтисодий судинингсудьяси **** раислигида,судья ёрдамчиси **** котиблигида, даъвогар вакили **** (тугатиш бошқарувчиси), жавобгар вакили **** (раҳбар), даъвогарнинг кузатув жараёнидаги**** бошқарувчиси ******нингиштирокида, даъвогар“******” масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар “******”масъулияти чекланган жамиятидан****.****.**** сўм асосий қарз, .****.****.**** сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйичаишни Урганч туманлараро иқтисодий судининг биносида очиқ суд **** кўрибчиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: “******”масъулияти чекланган жамиятига нисбатанУрганч туманлараро иқтисодий судининг****-сонли иқтисодий иши доирасида **** йил 8 майдаги **** билан тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатилиб, кузатув таомили қўлланилган ва **** бошқарувчи этиб, ****** тайинланган ва суднинг****даги ҳал қилув қарори билан ****деб топилган ва тугатишга доир иш юритиш бошланган. Суднинг **** йил 2 сентябрдаги **** билан ******тугатиш бошқарувчиси этиб тайинланган. Тугатиш жараёнида“******”масъулияти чекланган жамиятива “******”масъулияти чекланган жамияти ўртасида **** йил 2 июлда ****сонли кўчмас мулк олди-сотди шартномаси тузилганлиги, лекин“******”масъулияти чекланган жамияти томонидан кўчмас мулк учун6.****.****.**** сўмтўлабберилмаганлигианиқланган. Тугатишбошқарувчи томонидан“******”масъулияти чекланган жамиятига **** йил ******талабнома юборилиб,кўчмас мулк****тугатиш ҳисоб-**** қайтариш сўралган. Бироқ, юборилган талабнома жавобгар томонидан ижросиз ва жавобсиз қолдирилган. Шу боис,“******”масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади) Урганч туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“******”масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади)дан 6.****.****.**** сўм асосий қарз, 2.****.****.**** сўм пеняундиришни сўраган. Даъвогар судга қўшимча даъво аризаси **** этиб,жавобгар зиммасигаУрганч шаҳар, Нурли ҳаёт маҳалласи, Жаннатмакон кўчаси, ****си, **** жойлашган ****,3 кв.м бўлган 8 та хонадон ва ****,7 кв.м бўлган 9 та нотурар дўконни даъвогар номига ўтказиб бериш **** юклашни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****-моддасининг учинчи қисмига кўра, суд даъвонинг асоси ва предмети бир **** ўзгартирилишини қабул қилмайди.Суд 1 даъводан воз кечишни, даъво талаблари миқдорини камайтиришни ҳам, агар бу қонунчиликка зид бўлса ёки бошқа шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини бузса, қабул қилмайди.Бундай ҳолларда суд ишни мазмунан кўради. Шунга асосан, суд даъвогарнинг қўшимча даъво аризасини даъвонинг асоси ва предмети бир **** ўзгартирилиши деб ҳисоблаб, уни қабул қилмасликни лозим топади. Суднинг **** йил 17 ноябрдаги **** билан ишга низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида“******”масъулияти чекланган жамияти жалб қилинган. Бугунги суд **** ўтказилиш **** ва жойи тўғрисида учинчи шахс қонунда белгиланган тартибда хабардор қилинган бўлса-да, унинг вакили иштирок этмади, даъво аризаси юзасидан фикр билдирмади. Бундай ҳолда, суд ишни ИПК ****, ****, ****, ****-моддаларига асосан учинчи шахс вакилининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб ҳисоблайди. Суд **** даъвогар вакили билдирилган даъво талабини такрорлаб ва қўллаб-қувватлаб,жавобгар билан тузилган кўчмас мулк олди-сотди шартномаси бўйича тўлов амалга оширилмаганлигини маълум қилиб,суддан даъвони тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок қилгандаъвогарнинг кузатув жараёнидаги **** бошқарувчиситушунтириш бериб, тарафлар ўртасида****5йил 2 июлдатузилган ****-сонли олди-сотди шартномаситузиш учун ёзма равишда розилик бермаганлигини, ушбу олди-сотди шартномасидан хабари йўқлигини билдириб, суддан даъвони қонуний кўриб чиқишни сўради. Суд **** жавобгар вакили даъво талабига эътироз билдириб,даъвогарбилан тузилган шартнома бўйича ҳеч қандай қарздорлиги мавжуд эмаслигини маълум қилиб,суддан даъвони рад этишни сўради. Суд,ишда иштирок этгантарафлар вакилинитушунтиришларини тинглаб, ишдаги ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра даъвонирад этишнилозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра, ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон РеспубликасинингФуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг 8 ва ****-моддаларига асосан **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур ҳолатда тарафларнинг ****олди-сотдишартномасидан келиб чиққан. ФКнинг ****-моддаси асосан, олди-сотди шартномаси бўйича бир тараф (сотувчи) товарни бошқа тараф (сотиб олувчи)га мулк қилиб топшириш ****, сотиб олувчи эса бу товарни қабул қилиш ва унинг учун белгиланган пул суммаси (баҳоси)ни тўлаш **** олади. 2 Ишдаги ҳужжатлардан маълум бўлишича, “******”масъулияти чекланган жамияти(сотувчи) ва “******”масъулияти чекланган жамияти (сотиб олувчи) ўртасидареэлторлик хизматларини кўрсатувчи ташкилот“******”масъулияти чекланган жамияти орқали****5йил2 июлда****-сонли олди-сотди шартномаси тузилган. Шартноманинг 1-бўлимида,Сотувчи ўзига тегишлиУрганч шаҳар, Нурли ҳаёт маҳалласи, Жаннатмакон кўчаси, ****си, **** жойлашган қурилиши тугалланмаган кўчмас мулк (1 қавати савдо ва маиший хизмат кўрсатиш шаҳобчасидан иборат кўп қаватли турар жой биноси)ни Сотиб олувчига мулк қилиб сотиш ****, Сотиб олувчи эса бу мулкни қабул қилиш ва унинг учун белгиланган пул суммасини тўлаш **** олган. Шартноманинг 4.1-бандига кўра, шартнома бўйича мулк учун тўловларнинг жами қиймати .****.****.**** сўмни ташкил қилиши ва тўлов муддати уч иш куни этиб белгиланган. Шунингдек, ушбу олди-сотди шартномасига **** йил ****** санаси билан келишув баённомаси тузилиб, унда харидор объект сотилиш қиймати миқдоридаги майдони ****,3 кв.метр бўлган 8 та хонадон ва майдони ****,7 кв.метр бўлган нотурар 9 та дўкон қисмини сотувчи номига қайта ўтказиб бериш **** олган. Даъвогар жавобгарга **** йил ****** кунги далолатнома билан кўчмас мулкни топширган ва жавобгар томонидан қабул қилиб олинган. Бироқ, жавобгар томонидан тўловлар амалга оширилмаган. Даъвогарнинг қарздорликни тўлаш **** жавобгарга юборган огоҳлантириш хатлари жавобсиз ва эътиборсиз қолдирилган. Шундан кейин даъвогар юқоридаги талаблар билан судга мурожаат қилган. “Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикасининг Қонунининг81-моддаси иккинчи қисмига кўра,қарздорнинг бошқарув органлари-кўчмас мол-мулкни ижарага, гаровга бериш билан ёки шу молмулкни бошқа усулда тасарруф этиш билан боғлиқ битимларни,йирик битимларни,заёмлар (кредитлар) олиш ва бериш, кафолат хатлари ва кафолатлар бериш, талаб қилиш ҳуқуқларидан ўзга шахс фойдасига воз кечиш, қарзни бошқа шахсга ўтказиш, шунингдек қарздорнинг мол-мулкини ишончли бошқариш шартномасини тузиш билан боғлиқ битимларни **** **** бошқарувчининг ёзма розилигига биноан тузиши мумкин. Бироқ,тарафларўртасида****5йил2 июлдатузилган ****-сонли олдисотди шартномасийирик битим ҳисобланса-да,**** бошқарувчининг ёзма розилигиолинмасдан тузилган. ФКнинг ****-моддасига кўра, қонунчиликнинг талабларига мувофиқ келмайдиган мазмундаги битим, шунингдек ҳуқуқ-тартибот ёки ахлоқ асосларига атайин қарши **** тузилган битим ўз-ўзидан **** эмасдир.Бундай битимга нисбатан ушбу Кодекс ****-моддасининг иккинчи қисмида назарда тутилган қоидалар қўлланилади. Шунга кўра, тарафлар ўртасида тузилган ушбу битим қонунчилик талабларига мувофиқ бўлмаганлиги сабабли, тарафлар ўртасида тузилган **** 3 йил 2 июлдаги ****-сонли олди-сотди шартномаси ўз-ўзидан **** эмас ҳисобланади. ФК ****-моддасининг учинчи қисмига биноан асосий **** **** эмаслиги унинг **** таъминлайдиган **** **** эмаслигига олиб келади.Мазкур ҳолатда эса даъвогарнинг асосий қарз ундириш талаби асоссиз бўлганлиги сабабли унинг **** таъминлайдиган пеняни ҳам ундиришни рад этиш лозим бўлади. ИПК68-моддасига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. ИПК****-моддасига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Баёнэтилганларга асосан суд, даъвогарнинг даъвосинирад этишни,суд ****даъвогарзиммасига юклашни,даъвогардан Республика бюджетига****.****.****сўм давлат божи ундиришни, даъвогар томонидан тўланган**** почта ****ўзининг зиммасида қолдиришнилозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қарорқилди: Даъвогар“******” масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар “***** .****.****.**** сўм асосий қарз, ****.****.**** сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризасини қаноатлантириш рад этилсин. “******”масъулияти чекланган жамиятидан Республика бюджетига****.****.****сўм давлат божи ундирилсин. Даъвогар томонидан .**** сўм почта **** тўланганлиги инобатга олинсин ва ўзининг зиммасида қолдирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро варақаси берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига шу суд орқали бир ой ичида апелляция тартибида, ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья **** 4