Решение #2841124 Экономические

****-сонли иқтисодий иш **** Биринчиинстанция судидаишни кўргансудья- **** Апелляцияинстанцияси судида маърузачисудья -**** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ Қ АР О Р И ****5 йил 27 ноябрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатисудьяси ****нинг раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар****ва****лардан иборат таркибда, судья катта ёрдамчисиИ.Мустафоевнинг котиблигида,“P tr m ruzg z” масъулияти чекланган жамияти вакили****(**** йил26 февралдаги08-сонли ишочнома ваордерга асосан)лариштирокида,даъвогар“P tr m ruzg z” масъулияти чекланган жамиятинингжавобгар АТБ “Бизнесни ривожлантириш ****”га нисбатан берган даъво аризаси юзасиданБухоротуманларароиқтисодий судитомонидан****5йил12 сентябрдақабул қилинганҳал қилув қарори устидандаъвогар “P tr m ruzg z” масъулияти чекланган жамиятинингберганапелляцияшикоятини иқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд **** кўрибчиқиб, қуйид гил рни аниқлади: “P tr m ruzg z” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) Бухоро туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, АТБ “Бизнесни ривожлантириш ****” (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)га нисбатан, “P tr m ruzg z” масъулияти чекланган жамиятига тегишли Қоровулбозор тумани, **** МФЙ, Чўлқувар кўчасида жойлашган, умумий ер майдони 10.**** кв.метр, умумий майдони 10.**** кв.метр, фойдали майдони ****,96 кв.метрдан иборат “Автомобилларга сиқилган метан газ тўлдириш компрессор шаҳобчаси” (АГНКС) бино-иншоотларининг ҳамда асбоб-ускуналарининг кимошди савдосидаги бошланғич реализация қилиш нархини **** баҳоловчи ташкилотни жалб қилган ҳолда белгилаб беришни сўраган. Бухоротуманларароиқтисодий судининг****5йил12 сентябрдаги ҳал қилув қарори билан даъвоаризасини қаноатлантириш рад этилган. Мазкур ҳал қилув қарорига нисбатандаъвогар томониданапелляцияшикояти берилган. Шикоятдагаров таъминоти бўлгандаъвогаргатегишли Қоровулбозор тумани, Чўлқувар МФЙ, Чўлкувар кўчасида жойлашган,“Автомобиларга сикилган метан газ тўлдириш компрессор шаҳобчаси”(АГНКС) бино иншоотларининг ҳамда асбоб-ускуналари баҳоси бўйича гаровга қўювчи ва гаровга олувчи ўртасида мол-мулк нархи бўйича келишмовчиликлар мавжудёки мавжуд эмаслигига аниқлик киритилмаганлиги,Ўзбекистон Республикасининг **** йил 22 апрелдаги ****-сонли Қонунига биноан,Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг****моддасигаўзгартириш киритилганлиги, унгакўрагаровга қўйилган молмулкнинг кимошди савдосидаги бошланғич сотиш нархи гаровга қўювчи ва гаровга олувчи ўртасидаги келишувга асосан белгиланиши, гаровга кўювчи ва гаровга олувчи ўртасида мол-мулк нархи бўйича келишмовчиликлар мавжуд бўлган ****, мустакил баҳоловчи ташкилот жалб этилади ва гаровнинг дастлабки киймати бозор қийматидан келиб чиқиб белгиланиши, бунда баҳолаш билан боғлиқ барча **** мустакил баҳоловчи ташкилотни жалб қилган тараф томонидан қопланиши, ушбу Қонун талабларидан келиб чиқиб, гаров таъминоти бўлгандаъвогарга тегишли бино иншоотлари ҳамда асбобускуналари мукаддамолтийил олдин баҳоланганлиги, нарх-наволар бугунги кунда ўзгарганлиги ва мазкур гаров мулки бугунги кундаги бозор қийматидан келиб чикиб арзон баҳоланганлиги сабабли, ушбу гаров таъминотини қайта баҳолаш чораларини кўриш зарурлигини инобатга олиб, **** баҳоловчиташкилотини жалб қилиш бўйича суд **** илтимоснома берилганлиги, “Норматив-ҳуқуқий хужжатлар тўгрисида”гиЎзбекистон Республикасиқонуни6-моддасига кўранорматив-ҳуқуқий Хужжатларнинг турлари аниқ кўрсатиб ўтилган бўлиб, унга кўра норматив хукукий ҳужжатлар Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси, Ўзбекистон Республикасининг қонунлари, Ўзбекистон Республикаси Олий **** палаталарининг қарорлари, Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармонлари ва қарорлари, Ўзбекистон ****ҳкамасининг карорлари, вазирликлар ва идораларнинг буйруқлари ҳамда қарорлари, маҳаллий давлат ҳокимияти органларининг қарорларидан иборат,суд норматив-ҳуқуқий хужжат ҳисобланмайдиган на имзоланган санаси ва на рўйхатга олиш **** мавжуд бўлмаган қўшма хатни Ўзбекистон Республикаси“Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида”гиЎзбекистон РеспубликасиҚонундан устун қўйиб, нотўғри тўхтамга келганлиги, давлат ижрочиси томонидан гаров мулкини онлайн аукционсавдоларига чикариш жараёнида унинг бошланғич нархини белгилаш тартиби айнан“Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар хужжатларини ижро этиш тўғрисида”гиЎзбекистон РеспубликасиҚонуннинг 54-моддасида кўрсатилган бўлиб, унга кўра ушбу қиймат суд қарори билан баҳолаш тўғрисидаги хисоботда аниқланган миқдорда белгиланиши қайд этилганлиги, ушбу ҳолатларни инобатга олиб,апелляцияшикоятини қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш,иш бўйича янги қарор қабул қилишсўралган. Суд **** иштирок этгандаъвогарвакилиапелляция шикоятида келтирилган **** қувватлаб ва такрорлаб, ҳозирдаФуқаролик қонунчилигига ўзгартириш киритилганлиги,гаровга қўйилга мол-мулкнинг бугунги кундаги бозор баҳоси аслидаюқори нархларда баҳоланиши лозимлигини,гаров 2 мулкини онлайн аукционсавдоларига чикариш жараёнида унинг бошланғич нархини белгилаш тартиби айнан“Суд ҳужжатлари вабошқа органлар хужжатларини ижро этиш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуннинг 54-моддасида кўрсатилган бўлиб, унга кўра ушбу қиймат суд қарори билан баҳолаш тўғрисидаги хисоботда аниқланган миқдорда белгиланиши қайд этилганлигинибилдириб,шикоятни қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни сўради. Суд **** ўтказилиш **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинганжавобгар суд муҳокамасидавакил иштирокини таъминламади. Судлов ҳайъати суд **** **** ва жойи тўғрисидажавобгарларнинг хабардорлигини тасдиқловчи маълумотнома мавжудлигини инобатга олиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (кейинги ўринларда мантда ИПК деб юритилади) 274-моддасининг тўртинчи қисмига кўра, ишни унинг вакили иштирокисиз, ишдаги мавжуд ҳужжатлар асосида кўриб чиқишни лозим топди. Судлов ҳайъати иш бўйичамаърузачи судьянинг маърузасиниэшитиб,даъвогарвакилининг тушунтиришлари, мутахассис фикрини тинглаб,иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйидагиларга асосандаъвогарнингапелляцияшикоятини қаноатлантиришни рад этишни ҳамда биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим деб ҳисоблайди. Иш ҳужжатларидан аниқланишича,АТБ “Бизнесни ривожлантириш ****” ҳамда “Бухоротош” масъулияти чекланган жамияти ўртасида тузилган **** йил 30 июлдаги ****-сонли кредит шартномасига асосан 5 йил муддатга, 12 ой имтиёзли давр билан биринчи босқичда ****.**** **** доллари миқдорида, иккинчи босқичда эса ****.**** **** доллари биқдорида кредит маблағлари ****. Кредит таъминоти сифатида “P tr m ruzg z” масъулияти чекланган жамиятига тегишли Қоровулбозор тумани, Чўлқувар МФЙ, **** кўчасида жойлашган, умумий ер майдони 10.**** кв.метр, умумий майдони 10.**** кв.метр, фойдали майдони ****,96 кв.метрдан иборат “Автомобилларга сиқилган метан газ тўлдириш компрессор шаҳобчаси” (АГНКС) биноиншоотлари ҳамда асбоб-ускуналари гаров таъминоти сифатида 5.****.****.**** сўм қийматида **** қилинган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)234-моддасининг иккинчи қисмига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади.Мазкур ҳолатдатарафлар ўртасидаги **** шартномадан келиб чиққан. ФКнинг****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганда эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. 3 “Гаров тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 26-моддасига кўра,гаровга олувчининг (кредиторнинг) талаблариниқондириш учун ундирувни қарздор гаров билан таъминланган **** ўзи жавобгар бўлган вазиятларда **** **** ёки лозим **** **** гаровга қўйилган мол-мулкка қаратиши мумкин. ФКнинг ****-моддасига асосанагар шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, гаров талабнинг уни қондириш пайтидаги **** таъминлайди, хусусан фоизлар, неустойка, ижрони кечиктириб юбориш натижасида етказилган зарар тўланишини, шунингдек гаровга олувчининг гаровга қўйилган ашёни **** қилган зарур **** ва ундирув **** тўланишини таъминлайди. ФК ****-моддасининг биринчи қисмидаГаровга олувчининг (кредиторнинг) талабларини қондириш учун унди увни қарздор гаров билан таъминланган **** ўзи жавобга бўлган вазиятларда **** ёки лозим **** **** **** гаровга қўйилган мол-мулкка қаратиш мумкин. Ғиждувон туманлараро иқтисодий судининг **** йил 28 ноябрдаги ****-сонли ҳал қилув қарори билан, АТБ “Бизнесни ривожлантириш ****” фойдасига “Бухоротош” масъулияти чекланган жамиятидан ****.****,93 **** доллари ундирилиши, ундирув “P tr m ruzg z” масъулияти чекланган жамиятига тегишли, 5.****.****.**** сўмга баҳоланган, Қоровулбозор тумани, Чўлқувар МФЙ, Чўлқувар кўчасида жойлашган, умумий ер майдони 10.**** кв.метр, умумий майдони 10.**** кв.метр, фойдали майдони ****,96 кв.метрдан иборат “Автомобилларга сиқилган метан газ тўлдириш компрессор шаҳобчаси” (АГНКС) бино-иншоотлари ҳамда асбоб-ускуналарига қаратилган. Ўзбекистон Республикасининг **** йил 22 апрелдаги “Кредиторларнинггаров билан таъминланган талабларини қаноатлантириш тизими янада такомиллаштириш муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгариш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ****-сонли Қонунига асосан, Ўзбекистон Республикаси “Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисидаги Қонунининг 54-моддасига ўзгартириш киритилган бўлиб, унда гаровга қўйилган мол-мулк билан таъминланган **** ижро этишда ундирув ушбу мол-мулкка қаратилган ****, гаровга қўйилган мол-мулк суд томонидан **** тарзда баҳолашдан ўтказилади ҳамда ушбу кимошди савдосидаги бошланғич реализация қилиш нархи суд қарори билан баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда аниқланган миқдорда белгиланиши қайд этилган. Юқоридагиқонунга асосан,даъвогар судга, ҳозирги кунда ижро ҳаракатлари давоб этаётганлиги, **** ижро бюроси томонидан “P tr m ruzg z” масъулияти чекланган жамиятига тегишли Қоровулбозор тумани, Чўлқувар МФЙ, Чўлқувар кўчасида жойлашган, умумий ер майдони 4 10.**** кв.метр, умумий майдони 10.**** кв.метр, фойдали майдони ****,96 кв.метрдан иборат “Автомобилларга сиқилган метан газ тўлдириш компрессор шаҳобчаси” (АГНКС) бино-иншоотлари ҳамда асбоб-ускуналари 5.****.****.**** сўм қийматида кимошди савдосига чиқарилаётганлиги, “Автомобилларга сиқилган метан газ тўлдириш компрессор шаҳобчаси” (АГНКС) бино-иншоотлари ҳамда асбоб-ускуналарининг бугунги кундаги нархи 10.****.****.**** дан ортиқ эканлигини билдирган ҳолда, “P tr m ruzg z” масъулияти чекланган жамиятига тегишли Қоровулбозор тумани, **** МФЙ, Чўлқувар кўчасида жойлашган, умумий ер майдони 10.**** кв.метр, умумий майдони 10.**** кв.метр, фойдали майдони ****,96 кв.метрдан иборат “Автомобилларга сиқилган метан газ тўлдириш компрессор шаҳобчаси” (АГНКС) бино-иншоотларининг ҳамда асбоб-ускуналарининг кимошди савдосидаги бошланғич реализация қилиш нархини **** баҳоловчи ташкилотни жалб қилган ҳолда белгилаб беришни сўраб даъво аризаси билан мурожаат қилган. Судлов ҳайъати жавобгарнинг апелляция шикоятида келтирган **** билан қуйидагиларга асосан келиша олмайди. Ишдаги мавжуд ҳужжатлардан аниқланишича, даъвогар айнан шартнома шартларини бузганлик ҳолати юзасидан кредит қарздорлигини муддатидан олдин ундиришни сўраган. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмидаагар қарз шартномасида қарзни қисмлаб (бўлиб-бўлиб) қайтариш назарда тутилган бўлса, қарз олувчи қарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатни бузган ****, қарз берувчи қарзнинг қолган барча суммасини тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ****. Ипотека шартномасининг 9.1-бандига асосанипотекага олувчи ****, яъни жавобгар ипотека билан таъминланган **** **** ёки зарур **** **** туфайли юзага келган талабларни ушбу шартноманинг 3.1-бандида кўрсатилган мол-мулклар ҳисобга қондириш учун ушбу шартномага кўра ундиришни гаровга қўйилган мулкка қаратиш ҳуқуқига эга бўлиши қайд этилган. Кредит олувчи“Бухоротош” масъулияти чекланган жамияти томонидан кредит фоизларининг тўланишини кечиктириш,тўлов графигинибузганлик ҳолатлари судга **** қилинган жавобгарнинг **** айланмаси билан тасдиқланади. Аризачи мазкур ҳолатда ўз аризасини Ўзбекистон Республикасининг **** йил 22 апрелдаги “Кредиторларнинг гаров билан таъминланган талабларини қаноатлантириш тизимини янада такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-****-сонли қонунида “Гаровга қўйилган мол-мулк билан таъминланган **** ижро этишда ундирув ушбу мол-мулкга қаратилган ****, гаровга қўйилган мол-мулк суд томонидан 5 **** тарзда баҳолашдан ўтказилиши кўрсатиб ўтилган”лиги сифатидаасослаган. “Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 40-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар, агар ҳужжатларнинг ўзида кечроқ муддат кўрсатилмаган бўлса, расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради. Ушбу Қонун 41-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига кўра, норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар орқага қайтиш кучига эга эмас ва улар амалга киритилганидан кейин юзага келган ижтимоий муносабатларга нисбатан қўлланилади, бундан ушбу модданинг иккинчи қисмида назарда тутилган ҳоллар мустасно.Ўзбекистон Республикаси қонунининг амал қилиши у амалга киритилгунга қадар юзага келган ижтимоий муносабатларга нисбатан қонунда тўғридан-тўғри назарда тутилган ҳоллардагина татбиқ этилади. Мазкур ҳолатда Ўзбекистон Республикасининг ЎРҚ-****-сонли қонунида у амалга киритилгунига қадар юзага келган ижтимоий муносабатларга нисбатан татбиқ этилиши белгиланмаганлиги сабабли, у амалга киритилганидан кейин юзага келган ижтимоий муносабатларга нисбатан қўлланилади. Шунингдек, биринчи инстанция судинорматив-ҳуқуқий хужжат ҳисобланмайдиган на имзоланган санаси ва на рўйхатга олиш **** мавжуд бўлмаган қўшма хатга асосан даъвони рад қилиш тўғрисида тўхтамга келмаган, аксинча даъвогар ўз даъво талабини исботланмаганлиги асосига кўра даъвони қаноатлантириш рад этилган. Жавобгарнингапелляция шикоятива суд ****келтирган **** судҳужжатинини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун асос бўла олмайди. ИПКнинг 72-моддасига кўра қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. “Ипотека тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 40-моддасига кўра ипотека тўғрисидаги шартнома бўйича гаровга қўйилган мол-мулкни аукционда сотиш тартиби Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодексига ва ушбу Қонунга, агар уларда бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, ипотека тўғрисидаги шартнома ёки ипотекага қўювчининг ипотекага олувчи билан тузилган нотариал тартибда тасдиқланган келишувга мувофиқ белгиланади. Бироқ, биринчи инстанция судиҳал қилув қарори қабул қилаётган **** амалда бўлган Фуқароликқодекси ва қонунчиликдагаровга қўйилган мол-мулк суд томонидан **** тарзда баҳолашназарда тутилмаган. ИПК68-моддасининг биринчи қисмига кўра,ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эьтирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. ИПКнинг ****-моддасига кўра, апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. 6 Судлов ҳайъати иш ҳужжатларида биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун ИПКнинг ****-моддасида кўрсатилган асослар мавжуд эмас деб ҳисоблайди. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи шахсларнинг кассация, кассация ва тафтиш шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Мазкур ҳуқуқ нормасигаасосан судлов ҳайъатиапелляцияинстанцияси суди учун олдиндан тўланган1.****.**** сўм давлат божи ва41.2**** почта **** унинг зиммасида қолдиришни лозим деб топади. Юқоридагиларга кўра ҳамда Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****,****-****-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қарорқилади: Даъвогар“P tr m ruzg z” масъулияти чекланган жамиятинингберганапелляцияшикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Бухоротуманларароиқтисодий судининг****5 йил12 сентябрдагиҳал қилувқарориўзгаришсиз қолдирилсин. Даъвогар“P tr m ruzg z” масъулияти чекланган жамиятитомониданапелляцияинстанцияси учун 1.****.**** сўм давлат божи ва41.****сўм почта **** тўланганлиги инобатга олиниб,унингзиммасида қолдирилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Мазкур қарор устидан бир йил муддат ичидаБухоротуманларароиқтисодий суди орқали вилоят судига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи М.Болтаев ҳайъат аъзолари М.Кодирова С.Кушшаев 7 8