Решение #2841218 Экономические

****2-2501/****-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН Ҳ Л ҚИЛУВ Қ Р РИ **** ****5йил27 ноябрь Когон туманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида,**** котиблигида, даъвогар вакили **** (ишончнома асосида), жавобгар ****, унинг адвокати **** (адвокатлик ордери асосида), Бухоро шаҳар хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус Шарипов Жамол **** иштирокида,даъвогар “DILUM NUR STROY” масъулияти чекланган жамияти таъсисчиси **** жавобгарлар “DILUM NUR STROY” масъулияти чекланган жамияти ва фуқаро **** ҳамдаучинчи шахсБухоро шаҳар хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус Шарипов Жамол **** нисбатан “DILUM NUR STROY” масъулияти чекланган жамияти ва фуқаро **** ўртасида тузилган “DILUM NUR STROY” масъулияти чекланган жамиятига тегишли бўлган Бухоро шаҳар **** Сино МФЙ, Боғи Шамол кўчасида жойлашган 1/**** 4-сонли савдо дўконини сотиш **** **** йил 23 декабрда тузилган, нотариал тартибда тасдиқланган шартномани **** эмас деб топиштўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган ишни ўз биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “DILUM NUR STROY” масъулияти чекланган жамияти таъсисчиси ****(бундан буён матнда даъвогар, таъсисчиёки **** деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“DILUM NUR STROY” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда жавобгар ёки жамият деб юритилади), **** (бундан буён матнда жавобгар ёки **** деб юритилади)ва учинчи шахс Бухоро шаҳар хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус Шарипов Жамол ****ларга нисбатан “DILUM NUR STROY” масъулияти чекланган жамияти ва фуқаро **** ўртасида тузилган “DILUM NUR STROY” масъулияти чекланган жамиятига тегишли бўлган Бухоро шаҳар **** Сино МФЙ, Боғи Шамол кўчасида жойлашган 1/**** 4-сонли савдо дўконини сотиш **** **** йил 23 декабрда тузилган, нотариал тартибда тасдиқланган шартномани **** эмас деб топишни сўраган. Суднинг **** билан ишгаБухоро шаҳар хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус Шарипов Жамол ****(бундан буён матнда нотариус деб юритилади)низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида жалб қилинган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили даъвони қувватлаб, унда келтириб ўтилган асосларни такрорлаб,жавобгар томонидан сотиб олинган объект аслида бошқа шахсга тегишли бўлганлигини,жавобгарнингжамиятходими Хуршид исмли шахсдан қарзи бўлганлигини, ушбу қарз эвазига берилганлигини,жавобгар томонидан жамиятнинг ҳисоб **** пул маблағлари тўлаб берилмаганлигини,битим йирик битим бўлиб ҳисобланишини,таъсисчи **** йилда жамият таъсисчилари сафига киритилганлигини,**** олдинги суд **** пулни онасига бердим деб кўрсатма берганлигини,бугун эса пулни бошқа фуқарога бердимдеб айтаётганлигини,олдисотди шартномасини тузишда даъвогарнинг розилиги олинмаганлигини билдириб, даъвони қаноатлантириб беришни сўради. Суд **** иштирок этган **** ва унинг адвокати даъвони тан олмасдан, унга нисбатан эътироз билдириб, ушбу низо икки йилдан бери давом этиб келаётганлигини, даъво аризаси асоссиз эканлигини, олди-сотди шартномаси нотариал тартибда қонуний расмийлаштирилганлигини,бу **** жамиятнинг илгариги таъсисчиси ўзининг ўғлига ишончнома расмийлаштириб берганлигини,даъвогар шартноманинг тарафи бўлиб ҳисобланмаслигини,даъвогар томонидан пул маблағлари олинганлигини,бугунги кунда даъвогар жамиятнинг ягона таъсисчиси бўлиб **** йил 29 январдан бошлаб бўлганлигини, жамиятнинг балансида **** йил ҳолатида Бухоро шаҳар **** Сино МФЙ Боғи шамол кўчаси 1/**** ва Ҳамза кўчасида бошқа турар ва нотурар бино-иншоотлари бўлганлигини,яъни 1/**** ўзида 8 та савдо дўкони 50 тага яқин хонадонлар бўлганлигини, умумий ҳисобда бир неча миллиардга яқин пул маблағларига сотилганлигини, даъво муддати ҳам ўтганлигини,шартнома расмийлаштирилаётганда жамият вакили билан бирга унинг қариндошлари ҳам бўлганлигини, пул маблағларини уларга берганлигинибилдириб, даъвони рад қилишни сўрашди. Суд **** иштирок этган нотариус олди-сотди шартномасиамалдагиқонунчилик талабларига мосҳолдарасмийлаштирилганлигини,нотариал ҳаракатни амалга ошириш учун тарафлардан барча зарурий ҳужжатларталаб қилиболинганлигини,жамият вакилига отаси томонидан берилган ишончнома ва унинг онасининг розилик аризалариолинганлигини,ушбуобъект бўйичанизоларфуқаролик ишлари бўйича судларда ҳам кўриб чиқилганлигини,бироқундабошқа даъвогар ва тарафлар иштирок этишганлигини,жамиятнинг жуда катта миқдордаги кўчмас мулклари борлигини,битим йирик битим ҳисобланмаслигини,нотариал ҳаракатни амалга оширишда битимнинг йирик битим эканлигини аниқлашга қонунчиликдабирор биршартназарда тутилмаганлигини,жамиятнинг бошқа мулкларини ҳам худди шу тарзда олди-сотди қилиб берганлигини,пул маблағлари кирим ордерига асосан**** шаклдатўлаб берилганлигини,бироқ бошқа шартномаларда мулк қиймати бугунги мулк қийматидан ошган бўлса-да, даъвогар томонидант негадир айнан ушбу мулк бўйичасудгадаъвоаризасикиритилганлигини,агарда шартнома йирик битим тоифасига кирадиган бўлса, демак бошқа шартномалар ҳам йирик битим деб ҳисобланиб, таъсисчининг розилиги олиниши керак бўлганлигини тушуна олмаётганлигини,аслида ушбу низо корпоратив низоми ёки йўқлигини аниқлаш лозимлигини,унингфикрича ушбу низо корпоратив низо эмаслигини билдириб, даъвони рад қилишни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жамият, вакил иштирокини таъминламади.Шу сабабли суд, ишни Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****, ****-моддаларига асосан унинг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришларини тинглаб,қуйидаги асосларга кўра даъвони асоссизлиги сабабли рад қилишни лозим топади. ИПК68-моддасининг биринчи қисмигаасосанишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг11-моддасидабитимни **** эмас деб топиш ва унинг **** эмаслиги оқибатларини қўллаш биланҳимоя қилиниши белгиланган. ИПК 25-моддаси биринчи қисмининг 5-бандига асосан иқтисодий судга ушбу Кодекснинг 30-моддасида кўрсатилган корпоратив низолар бўйича ишлар, бундан меҳнатга оид низолар мустасно, ишлар тааллуқлидир. ИПК 30-моддаси биринчи қисмининг 3-бандида юридик шахс иштирокчиларининг (муассисларининг, аъзоларининг) юридик шахс томонидан тузилган битимларни **** эмас деб топиш ва (ёки) бундай битимларнинг **** эмаслиги оқибатларини қўллаш **** даъволари бўйича низолар корпоратив низолар бўйича ишлар жумласига кириши белгилаб қўйилган. Даъво аризасида баён этилишича,даъвогар **** йил 29 январдан бугунги кунга қадар жамиятнинг ****% улушга эга бўлган таъсисчиси ҳисобланади.Жамиятнинг иш ҳужжатлари билан танишганида жамиятга тегишли кўчмас мол-мулки таъсисчининг розилигисиз сотилганлигини билиб қолган.Жумладан, сотувчи жамият ва сотиб олувчи **** ўртасида жамиятга тегишли бўлган Бухоро шаҳар **** Сино МФЙ, Боғи Шамол кўчасида жойлашган 1/**** 4-сонли савдо дўконини сотиш **** **** йил 23 декабрь кунида шартнома расмийлаштирилган.Бироқ, жамиятга таъсисчи томонидан жамиятнинг кўчмас мулкларини сотиш ваколати берилмаган.Шунингдек, ҳар қандай кўчмас мол-мулклар таъсисчининг қарори асосида сотилади.Бинобарин, “Масъулияти чекланган ҳамда қўшимча масъулиятли жамиятлар тўғрисида”ги Қонуннинг 44моддасига кўра,агар жамиятнинг уставида йирик битимларнинг анча катта миқдори назарда тутилган бўлмаса, бундай битимларни тузиш тўғрисидаги қарор қабул қилинадиган кундан олдинги охирги ҳисобот даври учун бухгалтерия ҳисоботлари маълумотлари асосида аниқланган жамият мол-мулки қийматининг йигирма беш фоизидан ортиқ қийматга эга бўлган мол-мулкни жамиятнинг олиши, тасарруфидан чиқариши ёки жамият бевосита ёхуд билвосита мол-мулкни тасарруфидан чиқариши эҳтимоли билан боғлиқ бўлган битим ёки ўзаро боғлиқ бир неча битим йирик битим деб ҳисобланади.Жамиятнинг одатдаги хўжалик фаолияти жараёнида тузиладиган битимлар йирик битимлар деб эътироф этилмайди. Йирик битимни тузиш тўғрисидаги қарор жамият иштирокчиларининг умумий йиғилиши томонидан қабул қилинади.Ушбу моддада назарда тутилган талаблар бузилган ҳолда тузилган йирик битим жамиятнинг ёки унинг иштирокчисининг даъвосига биноан суд томонидан **** эмас деб топилиши мумкин. Жамиятнинг Бухоро шаҳар **** Сино МФЙ, Боғи Шамол кўчасида жойлашган 1/**** 4-сонли савдо дўконини сотиш **** **** йил 23 декабрда тузилган шартномаси йирик битимлар тоифасига ҳам киради.Жумладан, сотилган ушбу жамият мол-мулкининг қиймати ****.****.**** сўмга тенг бўлган.Жамиятнинг **** йил якунлари бўйича солиқ идораларига топширилган бухгалтерия ҳисоботларига битим суммаси унинг йирик эканлигини исботлайди.Хусусан, ****.****.**** сўм мол-мулк қиймати эканлиги ҳисоботларда қайд этилган.ФКнинг ****-моддасига кўра, қонунчиликнинг талабларига мувофиқ келмайдиган мазмундаги битим, шунингдек ҳуқуқ-тартибот ёки ахлоқ асосларига атайин қарши **** тузилган битим ўз-ўзидан **** эмасдир. Ушбу даъво аризасида келтириб ўтилган асослар билан даъвогар шартномани **** эмас деб топишни сўрамоқда. Суд, қуйидагиларга асосан даъвони асоссиз деб ҳисоблайди ва уни рад қилишни лозим топади. Биринчидан,**** ҳамжамият номидан сотувчи **** ўғли ҳамда сотиб олувчи **** ўртасидажамиятга тегишли бўлган Бухоро шаҳар **** Сино МФЙ, Боғи Шамол кўчасида жойлашган 1/**** 4-сонли савдо дўконини сотиш **** **** йил 23 декабрда нотариал тарзда тасдиқланган кўчмас мулк (Кўп қаватли уйдаги квартира) олди-сотдишартномаси тузилган.Ушбу шартномани сотувчи, яъни жамият номидан тузиш учун жамиятнинграҳбари **** томонидан **** ўғлига**** йил 17 октябрдаги 3-сонли ишончнома расмийлаштириб берилган.Ушбу ишончномада **** **** жамиятга тегишли барча турар ва нотурар жойларни, савдо дўконларини сотишга, нотариал идораларда унинг номидан имзо фўйишга ваколат берилганлиги қайд этилган. Когон шаҳар хусусий амалиёт билан шуғулланувчи **** томонидан нотариал тартибда тасдиқланган **** йил 8 ноябрдаги аризага кўра,**** хотини ****номига Бухоро шаҳар ҳокимининг **** йил 23 мартдаги ****-сонли қарорига асосан савдо ва маиший хизмат кўрсатиш бинолари ваюқори қаватларда кўп хонадонли турар жой биноси қуриш учун **** ер майдонидаги қурилган, хотини ****номида бўлган Бухоро вилояти Бухоро шаҳарИбн Сино кўчасида жойлашган биринчи, иккинчи қаватида савдо, маиший хизмат кўрсатиш ва юқори қаватларида кўп хонадонли турар жой биносини хотини таъсисчилик қилаётган жамият балансига ўтказилишига ва кейинчалик бошқа шахсларга сотилишига Ўзбекистон **** ****моддасига асосан ўз розилигини билдирган ва кейинчалик ҳеч қандай моддий, мулкий ва бошқа даъво қилмаслиги кўрсатилган.Шунингдек,ушбу кундаги нотариал тартибда расмийлаштирилган аризага кўра,**** ўзининг номига Бухоро шаҳар ҳокимининг **** йил 23 мартдаги ****-сонли қарорига асосан савдо ва маиший хизмат кўрсатиш бинолари ва юқори қаватларда кўп хонадонли турар жой биноси қуриш учун **** ер майдонидаги қурилган, шахсий мулки ҳисобида бўлган Бухоро вилояти Бухоро шаҳар Ибн Сино кўчасида жойлашган биринчи, иккинчи қаватида савдо, маиший хизмат кўрсатиш ва юқори қаватларида кўп хонадонли турар жой биносини ўзи таъсисчилик қилаётган жамият балансига ўтказилишига ва кейинчалик бошқа шахсларга сотилишига ўз розилигини билдирган ва кейинчалик ҳеч қандай моддий, мулкий ва бошқа даъво қилмаслиги кўрсатилган. ИПКнинг 72-моддасида қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмаслиги белгиланган. Иккинчидан,битим тузилган пайтда, яъни **** йил 23 декабрда даъвогар жамият таъсисчисибўлиб ҳисобланмаган.Бухоро вилояти Когон туман Адлия бўлими Давлат хизматлари маркази томонидансудга **** этилган**** йил 29 январда ****реестр **** билан рўйхатга олинганжамият Уставининг 1.2бандигамувофиқ,****70.****.**** сўмлик улуш билан жамиятнинг ягона таъсисчиси бўлиб ҳисобланади. ИПК 74-моддасининг биринчи ва учинчи қисмларигабиноансуд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. Учинчидан,Бухоро вилояти солиқ бошқармасининг судга **** этган**** йил 24 ноябрдаги ****-сонли жамият томонидан Бухоро вилояти солиқ бошқармасига **** йил якунлари бўйича бухгалтерия баланси ва молиявий натижалар бўйича топширган ҳисоботларидан кўчирмадан кўринишича,жамиятнинг активлари ҳисобот даврининг бошида 16.****.****,0 минг сўмни,ҳисобот якунида эса11.****.****,0 минг сўмни ташкил этади. Демак, тарафлар ўртасида тузилган нотариалтартибда расмийлаштирилган олди-сотди шартномаси йирик битим тоифасига кирмайди. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “Иқтисодий судлар томонидан битимларни **** эмас деб топиш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатлари нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида” **** йил 28 ноябрдаги ****-сонли қарорининг 3-бандига асосан судлар битимни **** эмас деб топиш тушунчасини шартномани бекор қилишдан фарқлашлари лозим.Битимнинг **** эмаслигининг шартномани бекор қилишдан фарқи қуйидагилардан иборат: битимларни **** эмас деб топишга ФКнинг **** — **** моддаларида назарда тутилган асослар бўйича йўл қўйилади, шартномани бекор қилиш асослари эса ФКнинг ****-моддаларида назарда тутилган; битимнинг **** эмаслигига унинг ғайриқонунийлиги, бекор қилинишига эса шартномани бекор қилишга олиб келадиган ҳолатларнинг юзага келиши асос бўлади, бунда унинг қонунийлиги низолашилмайди; **** бўлмаган битим унинг **** эмаслиги билан боғлиқ бўлган оқибатлардан ташқари бошқа юридик оқибатларга олиб келмайди ва у тузилган пайтидан бошлаб **** эмасдир, шартномани бекор қилиш эса, у амалда бўлган **** ўзаро ҳуқуқ ва **** таъсир этмасдан, **** келгусидаги ҳуқуқ ва **** дахл қилади; шартномани бекор қилиш **** талабни билдиришга шартнома амал қилишининг муддати мобайнида йўл қўйилади, битим эса унинг амал қилиш муддати тугаганидан кейин ҳам **** эмас деб топилиши мумкин. Ушбу Пленум қарорининг12-бандига асосан ФК****-моддасигакўра ўз-ўзидан **** бўлмаган битим бўлиб: қонунчилик талабларига мувофиқ келмайдиган мазмунда; ҳуқуқ-тартибот асосларига қарши ****; ахлоқ асосларига атайин қарши **** тузилган битим ҳисобланади. Бунда судлар назарда тутишлари лозимки, агар битимнинг бир ёки бир неча шартлари қонунчилик талабларига зид бўлса, битимнинг мазмуни ушбу талабларга мувофиқ келмаслиги сабабли, ўз-ўзидан **** эмас деб ҳисобланади. Ҳуқуқ-тартибот ёки ахлоқ асосларига атайин қарши **** тузилган битимни **** эмас деб топишда судлар, бу битим ҳуқуқ-тартибот асосларини таъминловчи, яъни конституциявий тузум асослари, давлатнинг мудофаа, хавфсизлик ва иқтисодий тизими (қурол-яроғнинг ноқонуний экспорти, солиқ тўловларидан бўйин товлаш ва бошқалар), фуқаро ва шахснинг ҳуқуқ ва эркинликларини қўриқловчи ва ҳимояловчи ҳуқуқ нормаларининг талаблари бузилганлиги ёхуд ижтимоий ахлоқ асослари, яъни жамиятда шаклланган эзгулик ва ёвузлик, яхшилик ва ёмонлик, гуноҳ ва савоб **** қарашларга зид ёки зид эмаслигини аниқлашлари лозим. МазкурПленум қарорининг 30-бандида битимларни **** эмаслигини исботлаш **** даъвогар зиммасига юклатилиши кўрсатилган. Қонунчиликка кўра, битимни **** эмаслигига унинг ғайриқонунийлиги сабаб бўлади, аммо битимнинг **** эмаслигини исботлаш **** зиммасига юклатилгандаъвогартомонидан**** йил 23 декабрда тузилганбитимининг **** эмаслиги ҳолати далиллар билан исботлаб берилмади. Шу билан бирга,фуқаролик ишлари бўйича Бухоро туманлараро судининг **** йил 27 августдаги ****-сонли иши бўйича қабул қилинган **** асосандаъвогар **** жавобгарлар ****, **** ва ****да ҳусусий амалиёт билан шуғулланувчи Шарипов Жамол **** нисбатан битимни **** эмас деб топиш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган фуқаролик иши кўрмасдан қолдирилган. Шунингдек, суд жавобгар вакилининг иш бўйича даъво муддати ўтганлиги **** **** асоссиз деб ҳисоблайди.Чунки, ФКнинг 150-моддасига асосанумумий даъво муддати — уч йил бўлиб ҳисобланади.Ушбу ҳолатда шартнома тузилганкуниданбошлабуч йил ўтмаган бўлиб,иш бўйичадаъво муддатини қўллаб бўлмайди. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмидасуд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилишибелгиланган. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан тасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “б” кичик бандига асосанномулкий хусусиятга эга даъво аризалариданБҲМнинг10баравари миқдорида давлат божи тўланиши лозим. Суд,даъво рад қилинганлиги сабаблиолдиндан тўланган41.****сўм почта ****ҳамда 4.****.**** сўм давлат божини таъсисчинингзиммасида қолдиришни лозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамда ИПКнинг25, 30,68, 72,74,****,****, ****,**** ва ****-моддаларини қўллаб, суд Қ Р Р ҚИЛДИ: Даъвогар “DILUM NUR STROY” масъулияти чекланган жамияти таъсисчиси ****даъвоаризасиниқаноатлантириш радэтилсин. Олдиндан тўланган41.****сўм почта ****ҳамда 4.****.**** сўм давлат божидаъвогар“DILUM NUR STROY” масъулияти чекланган жамияти таъсисчиси **** зиммасида қолдирилсин. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****