Решение #2841425 Экономические

****-сонли иқтисодий иш Биринчиинстанциясудида шни кўргансудья -**** Апелляцияинстанцияси судида маърузачисудья -**** Тафтиш инстанцияси судида маърузачисудья -**** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ ТАФТИШ ИНСТАНЦИЯСИСУДИНИНГ Қ АР О Р И Бухорошаҳри ****йил26 ноябрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судьяси **** раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар **** ва ****ларданиборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида, видеоконференцалоқа оператори **** кўмагида, “M сr C it l Busin ss” масъулияти чекланган жамияти раҳбари ****,“****-S ntr ”оилавий **** вакили ****(****йил 3декабрдаги76-сонлиишончномага асосан)лар иштирокида, даъвогар“****S ntr ”оилавий ****манфаатидаЎзбекистон Савдо-саноат палатаси Хоразм вилоят ҳудудий бошқармасининг жавобгар“M сr C it l Busin ss”масъулияти чекланган жамиятига нисбатан киритган даъво аризаси юзасиданУрганч туманлараро иқтисодий судининг **** йил3 декабрдаги ҳал қилув қарори ва Хоразм вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатининг ****5йил6 февралдаги қарориустидан жавобгар“M сr C it l Busin ss”масъулияти чекланган жамиятитомонидан берилган тафтиш тартибидаги шикоятини иқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати биносида видеоконференцалоқа режимида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб,қуйидагиларни аниқлади: “St n -S ntr ” оилавий **** (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади)манфаатидаЎзбекистон Савдо-саноат палатаси Хоразм вилоят ҳудудий бошқармаси (бундан буён матндапалатадеб юритилади) манфаатида даъво аризаси билан судга мурожаат қилиб, “M сr C it l Busin ss” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан **** сўм асосий қарздорлик суммасини ундиришни сўраган. Урганч туманлараро иқтисодий судининг **** йил 3 декабрдаги ҳал қилув қарори билан даъво тўлиқ қаноатлантирилган. Ҳал қилув қарори устидан жавобгар томонидан апелляция шикояти берилиб, унда ҳал қилув қарорини бекор қилиш сўралган. Хоразм вилоят иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатининг ****5йил 6 февралдаги қарори билан апелляция шикоятини қаноатлантириш рад этилиб,Урганч туманлараро иқтисодий судиниинг **** йил3 декабрдаги ҳал қилув қарорининг асослантирувчи қисмиўзгартирилган. Жавобгарсуд ҳужжатидан норози бўлиб, тафтиш тартибидаги шикоят билан мурожаат қилган. Шикоятда суд ҳужжатларидажавобгарнинг ўз **** **** Урганч шаҳарИчки ишлар бошқармасининг **** йил 2 сентябрдагижиноят иши қўзғатишни рад килиш **** карорида акс эттирилганлиги, шунингдекХоразм вилоятидавлат солиқ бошқармасининг **** йил 11 августдаги****-сонли жавоб хатида тарафлар ўртасида **** йил 7 майда расмийлаштирилган ****-фактура тарафлар томонидан тасдиқланганлиги қайд этилганлиги, ушб ҳолатларцемент маҳсулотининг даъвогарга етказилганлигини исботлаши судлар ушбу далилларга етарли баҳо беришмаганлигибаён қилиниб, Урганч туманлараро иқтисодий судининг **** йил3 декабрдаги ҳал қилув қарори ва Хоразм вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатининг **** йил6 февралдаги қарорини бекор қилиб, даъвони рад қилиш тўғрисида янги қарор қабул қилиш сўралган. Суд **** иштирок этган жавобгар раҳбари тафтиш тартибидаги шикоятда келтирилган **** такрорлаб, судлар томонидан иш ҳолатларига тўлиқ аниқлик киритилмаганлигини,даъвогартомонидан **** йил 7 майда расмийлаштирилган ****-фактура электрон тартибда тасдиқланганлигини, цемент маҳсулотлари даъвогар номидан жавобгарга унинг **** реквизитларини юборган фуқаро **** талаб қилган манзилга юборилганлигини, цемент маҳсулотини даъвогар қабул қилганлиги ҳолати далиллар билан исботланганлигини баён қилиб,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори ва апелляция инстанция судининг қарорини бекор қилишни сўради. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили жавобгарнинг тафтиш тартибидаги шикоятида қайд этилган **** асоссиз эканлигини,цемент маҳсулоти даъвогар манзилига ёки даъвогар кўрсатган боқша манзилга етиб келмаганлигини, ****-фактура тасдиқланган бўлса-да, маҳсулот амалда етиб келмаганлигини, фуқаро **** даъвогар ходими ёки бошқа тарздаги вакили эмаслигинимаълум қилиб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори ва кассация инстанция судининг қарорини ўзгаришсиз,жавобгарнинг тафтиш тартибидаги шикоятини қаноатлантирмасдан қолдиришни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинганпалатасуд муҳокамасида вакил иштирокини таъминламади. Судлов ҳайъати Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)****-моддасининг тўртинчи қисмига мувофиқ ишни унинг вакили иштирокисиз қўриб чиқишни лозим топди. Судлов ҳайъати иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,иш юзасидан маърузачи судьянинг маърузаси ва тарафлар вакилларинингтушунтиришларини эшитиб,қуйидагиларгаасосан жавобгар томонидан берилган тафтиш тартибидаги шикоятини қаноатлантиришни рад 2 этишни вабиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори ва кассация инстанция судининг қарориниўзгаришсиз қолдиришни лозим топди. Иш ҳужжатларини аниқланишича,тарафлар **** йил 16 апрелда қиймати ****.****.**** сўм бўлган цемент маҳсулоти олди-сотдиси юзасидан келишганлар. Жавобгар шартнома расмийлаштирилишидан олдин даъвогар **** раҳбарининг “ l gr m” мессенджерига жавобгар жамият реквизитларинитўғрисида маълумотниўтказиб берган. Шунга асосан даъвогар, жавобгарга цемент сотиб олиш учун ****.****.**** сўм миқдоридаги пул маблағларини ўтказиб берган. Бироқ тарафлар ўртасида шартнома расмийлаштирилмасдан қолган. Шартнома расмийлаштирилмаганидан кейин, **** йил 30 май куни жавобгарга нотўғри ўтказилган ****.****.**** сўм пулни 3 **** иш кунида қайтариш тўғрисида 10-сонли талабнома берилган ва шу куни жавобгарга электрон кўринишда “Ҳужжатларни имзолаш протоколи” юборилган, бироқ жавобгар ушбу электрон протоколни 10 кунлик муддат ўтиб кетганидан кейин **** йил 17 июлда рад қилган ваиш судда кўрилгунга қадар ушбу маблағ қайтарилмаган. Шу сабабли Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Хоразм вилоят ҳудудий бошқармаси, даъвогар манфаатида даъво аризаси билан судга мурожаат қилиб, жавобгардан ****.****.**** сўм асосий қарздорлик суммасини ундиришни сўраган. Суд муҳокамасидан аниқланишича, даъвогар жавобгарнинг ҳисоб **** **** йил 16 апрелдаги тўлов ҳужжати асосида, унинг тўлов **** графасида **** йил 16 апрелдаги 16-сонли шартномага асосан цемент сотиб олиш учун ****.****.**** сўм миқдоридаги пул маблағларини ўтказиб берган. Шунингдек, жавобгар **** йил 7 майда даъвогарга умумий қиймати ****.****.**** сўм миқдорида цемент маҳсулоти етказиб берилганлиги **** 53-сонли ****-фактура **** этган ва ушбу ****-фактура шу куни даъвогар томонидан тасдиқланган. Кейинчалик, даъвогар томонидан **** йил 30 майда жавобгарга нотўғри ўтказилган ****.****.**** сўм пул маблағларини қайтариш **** 10-сонли талабнома ва ҳужжатларни имзолаш протоколи юборилган. Аммо, ушбу ҳужжатлар жавобгар томонидан рад этилган. Биринчи инстанция суди ишда аниқланган ҳолатлар ва қонунга кўра қурилиш нормалари ва қоидалари бузилганлигисабабли моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллаган ҳолдадаъво талабини қаноатлантириш **** қонуний тўхтамга келган. Бироқ, ҳал қилув қарорининг асослантирувчи қисмидаишдаги ҳужжатлардан ва суд жараёнида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича, “St n -S ntr ” оилавий **** билан “M kr C it l Busin ss” масъулияти чекланган жамияти ўртасида **** йил 16 апрелда цемент маҳсулоти сотиб**** **** сўм пул маблағи ўтказилганлиги, бу эса **** тўлов топшириқномаси билан ўз тасдиғини топиши, мазкур шартномага кўра 3 даъвогар томонидан жавобгарга **** йил 16 апрелда 53-сонли ****-фактура жавобгар томонидан тасдиқланганлиги, жавобгар олинган маҳсулот **** тўламаганлиги сабабли ****.****.**** сўм қарздорлик пайдо келганлигиҳолатлари баён қилиниб, хатоликка йўл қўйилган. Апелляция инстанциясиҳал қиув қарорининг асослантирувчи қисминидаъвогар жавобгарнинг ҳисоб **** **** йил 16 апрелдаги тўлов ҳужжати асосида, унинг тўлов **** графасида **** йил 16 апрелдаги 16-сонли шартномага асосан цемент сотиб олиш учун **** сўм миқдоридаги пул маблағларини ўтказиб берганлиги,жавобгар **** йил 7 майда даъвогарга умумий қиймати **** сўм миқдорида цемент маҳсулоти етказиб берилганлиги **** 53-сонли ****-фактура **** этган ва ушбу ****-фактура шу куни даъвогар томонидан тасдиқланганлиги, кейинчалик, даъвогар томонидан **** йил 30 майда жавобгарга нотўғри ўтказилган ****.****.**** сўм пул маблағларини қайтариш **** 10-сонли талабнома ва ҳужжатларни имзолаш протоколи юборилганлиги, аммо, ушбу ҳужжатлар жавобгар томонидан рад этилганлиги, даъво талаблари қуйидагиларга кўра асосли ҳисобланишлиги, даъвогарнинг жавобгар **** ****.****.**** сўм миқдоридаги пул маблағлари ўтказиб берганлиги ҳолати иш ҳужжатларига илова қилинган тўлов ҳужжати билан ўз исботини топиши,жавобгар ўз талаб ва эътирозларини даъвогарга цемент маҳсулоти етказиб берилганлиги, ушбу ҳолат иш ҳужжатларига илова қилинган **** ҳамда даъвогар вакили билан бўлиб ўтган сўзлашувларнинг аудиоёзувлари билан исботланиши билан асослаган бўлсада, судлов ҳайъати ушбу ҳолатларни цемент маҳсулотини етказиб берилганлигини тасдиқловчи далил сифатида инобатга олмасликни лозим топиши, чунки, Ўзбекистон Республикасининг Солиқ кодекси 47-моддасининг биринчи, иккинчи ва олтинчи қисмларига мувофиқ, товарларни (хизматларни) реализация қилишда юридик шахслар ва якка тартибдаги тадбиркорлар, агар мазкур моддада бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, ушбу товарларни (хизматларни) сотиб олувчиларга ****фактурани **** этиши шартлиги ва ҳ****-фактура, қоида тариқасида, электрон **** ахборот тизимида электрон шаклда расмийлаштирилиши, ҳ****-фактуранинг шакли ва уни тўлдириш тартиби Ўзбекистон ****ҳкамаси томонидан тасдиқланиши ҳамдаЎзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 14 августдаги ****-сонли қарори билан тасдиқланган “****-фактураларнинг шакллари ҳамда уларни тўлдириш, **** этиш ва қабул қилиш тартиби тўғрисида”ги Низомнинг2-Иловасида63-бандига мувофиқ, етказиб берувчи томонидан **** этилган электрон ****-фактура ўн календарь кун, **** маркировкаланиши лозим бўлган маҳсулотлар бўйича эса бир календарь кун ичида сотиб олувчи томонидан электрон **** имзо билан тасдиқланишиёки сабаби кўрсатилган ҳолда рад этилиши шартлиги,сотиб олувчи томонидан белгиланган муддатда тасдиқланмаганёки рад этилмаган электрон ****-фактура тасдиқланган ҳисобланиши, бунда **** амалга оширилмаган хўжалик операциялари бўйича расмийлаштирилган 4 ****-фактуралар товарлар жўнатилганлигиниёки хизматлар кўрсатилганлигини тасдиқловчи ҳужжат сифатида тан олинмаслиги қайд этилганлиги ҳамда мазкур ҳолатда, цемент маҳсулотининг даъвогарга етказиб берилганлиги ва/ёки уни қабул қилиб олинганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар товар-транспорт ҳужжати ва/ёки ишончнома мавжуд эмаслиги,Худди шунингдек, даъвогар вакили билан бўлиб ўтган сўзлашувларнинг аудиоёзувларда даъвогарнинг цемент маҳсулотини қабул қилиб олинганлигини тасдиқловчи далиллар мавжуд эмасдеб асосли равишда ўзгартирилган. ИПКнинг ****8-моддаси иккинчи қисмига кўра, суднинг мазмунан тўғри бўлган ҳал қилув қарори, қарори ёки **** **** юзаки асослар бўйичагина бекор қилиниши мумкин эмас. Ўзбекистон Республикси Олий суди Пленумининг“Судлар томонидан иқтисодий ишларни тафтиш тартибида кўришнинг айрим масалалари тўғрисида”ги**** йил 25 июндаги 21-сонли Қарори 23-банди тўртинчи хатбошисида, суднинг мазмунан тўғри бўлган ҳал қилув қарори, қарори ёки **** **** юзаки асослар бўйичагина бекор қилиниши мумкин эмас.Бунда, юзаки асослар деганда процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёки нотўғри қўлланилганлиги ҳолатлари тушунилади.ИПКнинг **** ва ****-моддаларида суд ҳужжатини бекор қилиш асослари бундан мустаснолиги тўғрисида тушунтириш берилган. Судлов ҳайъати жавобгарнинг тафтиш тартибидаги шикоятида келтирган **** билан келиша олмайди. Биринчидан, жавобгар томонидан цемент маҳсулоти айнан жавобгарга етказилганлиги ёки уни даъвогар вакили қабул қилганлигини тасдиқловчи бирламчи бухгалтерия ҳужжатлари (ишончнома ёки юк хатлари) **** этилмади. ИПКнинг 68-моддаси биринчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. **** йил 19 мартдаги суд **** гувоҳ сифатида сўроқ қилинган даъвогарнинг собиқ раҳбари А.Хўжаевжавобгарга ****.****.**** сўм пул маблағлари ўтказиб берилганлигини, бирок маҳсулотлар етказиб берилмаганлигини,жавобгар **** Эргаш исмли фуқаро топиб берганлигини, ушбу фуқародан **** қайси ташкилотларда арзон нархда цемент маҳсулотлари борлиги тўғрисида маълумот олганлигини, ушбу фуқаро билан ўртада қарз муносабатлари мавжуд эмаслиги тўғрисида кўрсатма берган. Ўзбекистон РеспубликасиВазирлар Маҳкамасининг **** йил 14 августдаги ****-сон қарори билан тасдиқланган “****-фактураларнинг шакллари ҳамда уларни тўлдириш, **** этиш ва қабулқилиш тартиби тўғрисида”ги Низомнинг 63-бандига кўра, етказиб берувчи томонидан **** этилган электрон ****-фактура ўн календарь кун, **** маркировкаланиши лозим бўлган маҳсулотлар бўйича эса бир календарь кун ичида сотиб олувчи 5 томонидан электрон **** имзо билан тасдиқланиши ёки сабаби кўрсатилган ҳолда рад этилиши шарт. Сотиб олувчи томонидан белгиланган муддатда тасдиқланмаган ёки рад этилмаган электрон ****-фактура тасдиқланган ҳисобланади. Бунда **** амалга оширилмаган хўжалик операциялари бўйича расмийлаштирилган ****-фактуралар товарлар жўнатилганлигини ёки хизматлар кўрсатилганлигинитасдиқловчи ҳужжат сифатида тан олинмайди. Демак, мазкур ҳолатда жавобгар томонидан даъвогарга цемент маҳсулот етказиб берилмаган деб ҳисоблаш учун асослар мавжуд. Бундан ташқари, **** йил 2 сентябрдаги Урганч шаҳар Ички ишлар бошқармаси томонидан жиноят ишини қўзғатишни рад қилиш **** қарорда ҳам жавобгар томонидан даъвогар ёки унинг вакилига цемент маҳсулотиетказилганлиги ҳолати қайд этилмаган (и.ҳ.83-бет). ИПК 74-моддасининг биринчи, иккинчи ва тўртинчи қисмларига кўра суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.Ҳеч қандай далил суд учун олдиндан белгилаб қўйилган кучга эга эмас. Судлов ҳайъати тарафлар ўртасида расмийлаштирилган ****-фактураси цемент маҳсулотининг жавобгар томонидан даъвогарга етказилганлигини тасдиқловчи **** далил эмас деб ҳисоблайди. Зеро, ИПКнинг 72-моддасига асосан, қонун ҳужжатларига мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. ИПК ****7-моддасининг учинчи қисмига асосан,тафтиш инстанцияси суди тафтиш тартибидаги шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича қарорни ўзгаришсиз қолдиришга ****. Биринчи ваапелляцияинстанция судлари томонидан қарор қабул қилишда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларига риоя қилинганлигини, қарорни ўзгартириш ёҳуд бекор қилиш учун асосларнинг мавжуд эмаслигини инобатга олиб, судлов ҳайъати судҳужжатлариниўзгаришсиз қолдиришни лозим деб ҳисоблайди. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Ушбу модданинг тўққизинчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ва тафтиш шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Мазкур ҳуқуқ нормасигаасосан судлов ҳайъати тафтиш тартибидаги шикоятини қаноатлантириш рад этилганлиги боис жавобгардан республика бюджетига1.000.**** сўм давлат божиундиришни, жавобгар томонидан тўланган 41.2**** почта **** униинг зиммасида қолдиришни, жавобгардан 6 Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозитҳ****103.00**** видеоконференцалоқа **** ундиришни лозим топади. Юқоридаги баён этилганларга асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****6-****9-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қарорқилади: Жавобгар“M сr C it l Busin ss” масъулияти чекланган жамиятинингтафтиш тартибидаги шикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Урганч туманлараро иқтисодий судининг **** йил 3 декабрдаги ҳал қилув қарори ва Хоразм вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатининг **** йил 6 февралдагиқарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Жавобгар“M сr C it l Busin ss” масъулияти чекланган жамиятитомонидан тафтиш инстанцияси учунихтиёрий равишда тўланган 41.2**** почта **** тўловини унинг зиммасида қолдирилсин. Жавобгар“M сr C it l Busin ss” масъулияти чекланган жамиятидан республика бюджетига 1.****.**** сўм давлат божи ундирилсин. Жавобгар“M сr C it l Busin ss” масъулияти чекланган жамиятиданЎзбекистон Республикаси Олий судининг депозит ****103.00**** видеоконференцалоқа **** ундирилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор юзасидан ижро ****лари берилсин. Қарор устидан тафтиш тартибидаги шикояти (протести) билан бир йил муддатда Ўзбекистон Республикаси Олий судига мурожаат қилиниши мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари **** **** 7