Решение #2841516 Экономические

****2/****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Бўстон тумани **** йил26 ноябрь Бўстон туманлараро иқтисодий суди, судьяХ.Х.Тўйчиевнинг раислигида, судья ёрдамчисиЭ.Қиличбековнинг котиблигида, даъвогар **** вилоят хокимлиги хузуридаги Андижон вилояти кичик ва ёшлар саноат зоналарини бошқариш ягона дирекцияси давлат муассасасининг жавобгар “**** **** ****” масъулияти чекланган жамиятига нисбатан тарафлар ўртасидатузилган еручасткасини узоқ муддатлиижарага олишшартномасини бекор қилиш,биноиншоотларни**** тарздабуздириш**** даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишниБўстон туман прокурори ёрдамчиси****ғаффоровқатнашувида,тарафларданжавобгар рахбари ****(паспортасосида)иштирокида,ўз судбиносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: Андижон вилоят хокимлиги хузуридаги Андижон вилояти кичик ва ёшлар саноат зоналарини бошқариш ягона дирекцияси давлат муассасаси (кейингиматнларда“даъвогар”ёки “ижарага берувчи”дебюритилади) судгадаъво аризаси билан мурожаат қилиб,“**** **** ****” масъулияти чекланган жамияти(кейингиматнларда“жавобгар”ёки “ижарага олувчи”дебюритилади)гатарафлар ўртасида тузилган ер учатсткасини узоқ муддатли ижарага олиш шартномасини бекор қилиш, бино-иншоотларни **** тарзда буздиришни сўраган. Даъвогар вакили суд ******** ва жойи **** тегишли тартибда хабардор қилинган бўлсада, суд **** келмади, олдинги суд ****даъво аризадаги **** такрорлаб, жавобгар билан ер ижара шартномаси тузилганлиги, шартномага асосан жавобгарга кичик саноат зонасидан 0,48гектарер майдони ижарага берилганлиги, жавобгар томонидан шартномада белгиланган талаблари ****, олти ой мобайнида ишлаб чиқариш фаолиятини амалга оширилмаганлиги, жавобгарга шартномада белгиланган талабларни ****, акс ҳолда тегишли тартибда чора кўриш юзасидан суд органларига мурожаат этиш тўғрисида огоҳлантириш хати берилганлиги, жавобгар томонидан ушбу огоҳлантириш хати оқибатсиз қолдирилганлигини билдириб, даъвони қаноатлантиришни сўради. Жавобгаррахбари ўз кўрсатмасида, даъво талабига эътирози борлиги, **** даъвогарбилан ер ижара шартномаси тузилганлиги, шартномага асосанУлуғнор тумани,Сариқсув МФЙ худудида жойлашганКичиксаноат зонасидан 0,48гектар ер майдони ижарага берилганлиги,ёғ ишлаб чиқариш фаолиятини амалга ошириши белгиланганлиги,биног иншоотларни қуриб битказганлиги, бироқ маблағи етарли бўлмаганлиги сабабли ишга тушира олмаганлиги, бино иншоотларни мулк ҳуқуқини олганлиги, хозирги кунда ишга тушириш учун харакатларни амалга ошираётганлигини билдириб,даъвонирад этишнисўради. Прокурорсуд ****иш хужжатларини ўрганиб чиққанлиги,даъвогарнинг даъво талабини асосли деб ҳисоблашлиги, бироқ жавобгарга бино иншоотлар учун мулк ҳуқуқи эътироф этилганлиги, даъвонинг шартномани бекор қилиш талабини қаноатлантиришни, бино иншоотларни **** тарзда буздириш талабини қонуний ҳал қилишнисўради. Суд, прокурор фикрини ҳамдатарафларнингтушунтиришларини тинглаб, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра даъвониқисман қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасида, ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****.Ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг 8-моддасига кўра, фуқаролик муносабатлари иштирокчиларида фуқаролик ҳуқуқ ва бурчлари вужудга келишининг асосларидан бири шартнома ҳисобланади. ФК ****-моддасига асосан, **** – шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқиши назарда тутилган. Мазкур ҳолатда тарафлар ўртасидаги **** шартномадан келиб чиққан. Иш ҳужжатларидан аниқланишича,Андижон вилоят КСЗ мувофиқлаштириш бўйича маъмурийКенгашининг**** йил 31 майдаги ****-сонли йиғилиш баёнига асосан жавобгарга0,48га ер майдони ****иб,25та иш ўрни яратиш белгиланган. Даъвогарва жавобгар ўртасида ****1йил3 майкуни5-сонли“Кичик саноат зонаси худудида жойлашган ер участкасини узоқ муддатли ижарага олиш” шартномаси (кейинги матнларда “шартнома” деб юритилади)тузилган. Шартноманинг 1.1-бандига кўра, ижарага берувчи ер участкасини ****1йил1 июнькунидан10 йилгаузоқ муддатлиижарага бериши, ижарага олувчи эсаУлуғнор туманидагиКичик саноат зонаси (кейинги матнларда “КСЗ” деб юритилади)дажойлашган0,48га ер участкасини ижарага олиши белгиланган. Шартноманинг 1.2-бандида, ер учтаскаси инвестиция лойихасини амалга ошириш учун берилиши вазсимлик ёғи ишлаб чиқариш **** фойдаланиши белгиланган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, бино ёки иншоотни ижарага бериш шартномаси бўйича ижарага берувчи ижарага олувчига бино ёки иншоотни **** эгалик қилиш ва фойдаланиш ёхуд **** фойдаланиш учун топшириш **** ўз зиммасига олади. Вилоят ишчи гурухи томониданКСЗ худудида фаолият кўрсатаётган тадбиркорлик субъектлари хатловдан ўтказилганда, жавобгар томонидан шартнома талаблари ****, қурилиш ишлари якунига етказилмасдан,шартномада белгиланганфаолиятни бошламаганлиги аниқланган. Шартноманинг 6.2-бандида ижарага олувчи томонидан ер участкасиолингандан сўнг олти ой мобайнида ишлаб чиқариш-хўжалик фаолияти бошланмаган **** шартнома бекор қилиниши мумкинлиги белгиланган. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар **** **** йил 9 март кунги “Кичик саноат зоналари тўғрисидаги Низомни тасдиқлаш ****”ги ****-сонли қарори билан тасдиқланган “Кичик саноат зоналари тўғрисида”ги Низом (кейинги матнларда “Низом” деб юритилади)нинг 66-бандида, КСЗ иштирокчиси, яъни ижараг олувчи инвестиция лойиҳасини амалга ошириш тўғрисида тузилган битим ва узоқ муддатли ижара шартномаси шартларини ****, инвестиция лойиҳасини амалга ошириш тўғрисидаги битимда назарда тутилган **** **** жадвалининг муддатлари ва параметрларига риоя этишга, ишлаб чиқариш майдонларининг узоқ муддатли ижара шартномаси тузилганидан бошлаб олти ойдан кечикмасдан, КСЗ ҳудудида ишлаб чиқариш фаолиятини амалга оширишни бошлашга **** эканлиги белгиланган. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмига мувофиқ, тарафлардан бирининг талаби билан шартнома суд томонидан **** қуйидаги ҳолларда ўзгартирилиши ёки бекор қилиниши мумкин: 1) иккинчи тараф шартномани жиддий равишда бузса; 2) ушбу Кодекс, бошқа қонунлар ва шартномада назарда тутилган ўзга ҳолларда. Тарафлардан бирининг шартномани бузиши иккинчи тарафга у шартнома тузишда умид қилишга **** бўлган нарсадан кўп **** маҳрум бўладиган қилиб зарар етказиши шартномани жиддий бузиш ҳисобланади. Бир тараф шартномани **** тўла ёки қисман бош тортиб, қонун ёҳуд тарафларнинг келишувида бунга йўл қўйилса, шартнома тегишлича бекор қилинган ёки ўзгартирилган ҳисобланади. ФКнинг ****-моддаси иккинчи қисмига кўра, Бир тараф шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** таклифга иккинчи тарафдан рад жавоби олганидан кейингина ёки таклифда кўрсатилган ёхуд қонунда ёинки шартномада белгиланган муддатда, бундай муддат бўлмаганида эса — ўттиз кунлик муддатда жавоб олмаганидан кейин, шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** талабни судга **** этиши мумкин. ФКнинг ****-моддасибиринчиқисмига кўра, мулк ижараси шартномаси ижарага берувчининг талаби билан ижарага берувчининг ёзма огоҳлантиришига қарамасдан мол-мулкдан шартнома шартларини ёки мол-мулкнинг вазифаларини жиддий равишда бузган ёхуд бир неча марта бузган ҳолда фойдаланса суд томонидан муддатидан олдин бекор қилиниши мумкин. Даъвогар томонидан **** йил17 январда жавобгарга шартномада белгиланган инвестициявий **** **** чораларини кўриш, акс ҳолда белгиланган тартибда чора кўрилиши юзасидан судга мурожаат қилиши **** 01-****-сонли огоҳлантириш хати юборилган.Огоҳлантириш хати жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 18 декабрдаги ****-сонли “Хўжалик шартномаларини тузиш, ўзгартириш ва бекор қилишни тартибга солувчи фуқаролик қонун ҳужжатлари нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги Қарори 18-бандида, ФК ****-моддасинингиккинчи қисмидабелгиланганки, бир тараф шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** таклифга иккинчи тарафдан рад жавоби олганидан кейингина ёки таклифда кўрсатилган ёхуд қонунда ёинки шартномада белгиланган муддатда, бундай муддат бўлмаганида эса — ўттиз кунлик муддатда жавоб олмаганидан кейин шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** талабни судга **** этиши мумкин.Бунда ўттиз кунлик муддат таклиф олинган пайтдан, агар таклиф олинган муддат номаълум бўлса, иккинчи тараф шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** таклифни олиши учун нормал зарур бўлган **** ўтган пайтдан бошлаб ҳисобланиши **** тушунтириш берилган. Мазкур ҳолатда, шартномада ижарага олувчи олти ой муддатда фаолият юритишни бошлаши белгиланган бўлиб, шартнома тузилган кундан орадан 4йилдан ортиқ **** ўтган бўлсада, жавобгар томонидан инвестициявий **** ****,белгиланган муддатлардаишлаб чиқариш фаолиятини бошламасдан шартнома шартлари қўпол равишда бузилган. Мазкур ҳолатдасуд, даъвонингшартномани бекор қилиш талабиниасослилиги, ишда иштирок этувчи шахсларнинг кўрсатмалари, фотосуратлар ва бошқа далиллар билан ўз исботини топганлигини инобатга олиб, жавобгар томонидан шартнома шартлари жиддий бузилганлиги сабаблитарафлар ўртасида тузилган03.05.****1йилдаги5-сонли ер участкасини узоқмуддатлиижарага олиш шартномасини бекор қилиш талабини қаноатлантиришни лозим топади. Шунингдек, даъво аризасидажавобгар томонидан қурилган биноиншоотларни **** тарзда буздириш талаби қўйилган. Жавобгар рахбари томонидан судга **** қилинган кадастр хужжатларига кўра,жавобгарга тегишли Улуғнор тумани, Сариқсув МФЙ, Нурхаёт кўчаси **** жойлашганнотурар бино-иншоотлар давлат рўйхатидан ўтказилиб, 17:11:03:04:01:****:**** кадастр **** берилиб, мулк ҳуқуқи эътироф этилган.Жавобгарга кўчмас мулк объектининг кадастр паспорти берилган. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 65-моддаси учинчи қисмига мувофиқ,хусусий мулк дахлсиздир.Мулкдор ўз мол-мулкидан қонунда назарда тутилган ҳоллардан ва тартибдан ташқари ҳамда суднинг қарорига асосланмаган ҳолда маҳрум этилиши мумкин эмаслиги белгиланган. Ўзбекистон РеспубликасиКонституциясининг66-моддасига кўра,мулкдор ўзига тегишли бўлган мол-мулкка ўз хоҳишича эгалик қилади, ундан фойдаланади ва уни тасарруф этади.Мол-мулкдан фойдаланиш атроф-муҳитга зарар етказмаслиги, бошқашахсларнинг, жамият ва давлатнинг ҳуқуқларини ҳамда қонуний манфаатларини бузмаслигикераклиги белгилаб қўйилган. ФКнинг ****-моддасигакўра, давлат органининг мулкдорнинг молмулкини олиб қўйишга бевосита қаратилмаган қарори муносабати билан, шу жумладан мулкдорга қарашли уй, бошқа иморатлар, иншоотлар ёки экинлар жойлашган ер участкасини олиб қўйиш тўғрисидаги қарори муносабати билан мулк ҳуқуқининг бекор қилинишига қонунда белгиланган ҳоллар ва тартибдагина йўл қўйилади, бунда мулкдорга олиб қўйилган мол-мулкка тенг қимматли мол-мулк мулк ҳуқуқи асосида берилади ва унинг кўрган бошқа зарарлари тўланади ёки мулк ҳуқуқи бекор қилиниши билан етказилган зарар тўла **** тўланиши белгиланган. Уй-жой кодексининг 29-моддасига кўра, юридик шахсга мулк ҳуқуқи асосида тегишли бўлган уй, бошқа иморатлар, иншоотлар, дов-дарахтлар жойлашган ер участкаси олиб қўйилган ҳолда унга аввалгисига тенг қийматли мол-мулк берилади ва етказилган бошқа зарарлар ўрни қопланади ёхуд давлат ёки жамоат эҳтиёжлари учун ер участкаси олиб қўйилиши оқибатида етказилган зарар тўлалигича қопланиши белгиланган. ИПКнинг 68-моддаси биринчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Юқоридагиларга асосан суд, даъвогарнингбино-иншоотни **** тарзда буздириш талабитўлиқ ва етарлича далиллар билан исботланмаганлиги, жавобгарга ушбу бино-иншоотлар учун мулк ҳуқуқи эътироф этилганлигисабабли даъвонинг бино-иншоотни **** тарзда буздириш талабиниқаноатлантиришни рад этишни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига асосан суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Ўзбекистон Республикаси “Давлат божи тўғрисида”ги Қонунининг иловасида номулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан ва хўжалик шартномаларини тузиш, ўзгартириш ёки бекор қилиш **** келиб чиқувчи низолар бўйича даъво аризаларидан базавий ҳисоблаш миқдорининг 10 баравари миқдорида давлат божи ундирилиши белгиланган. Юқоридагиларга асосан суд, ишни кўриб чиқиш билан боғлиқ суд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб,қаноатлантирилган даъвоталабларига мутаносиб равишда,шартномани бекор қилиш ва бино-иншоотларни буздиришалоҳида иккитаномулкий талаб бўлганлиги сабабли,даъвонинг рад қилинган қисми бўйича даъвогарданреспублика бюджетига базавий хисоблаш миқдорининг10баравари, яъни****(****х10= ****) сўмдавлат божиундиришни,даъвонинг қаноатлантирилганқисми бўйича жавобгардан республика бюджетига базавий хисоблаш миқдорининг 10баравари, яъни****(****х10=****) сўм давлат божи.даъвогар фойдасига **** сўм почта **** ундиришни лозим топади. Юқоридагилардан келиб чиқиб ҳамда Иқтисодий процессуал кодексининг68,****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОРҚИЛАДИ: Андижон вилоят хокимлиги хузуридаги Андижон вилояти кичик ва ёшлар саноат зоналарини бошқариш ягона дирекцияси давлат муассасасининг даъво талаблариқисманқаноатлантирилсин. Андижон вилоят хокимлиги хузуридаги Андижон вилояти кичик ва ёшлар саноат зоналарини бошқариш ягона дирекцияси давлат муассасаси ҳамда “**** **** ****” масъулияти чекланган жамияти ўртасида тузилган ****1йил3 майкуни тузилган5-сонли“Кичик саноат зонаси худудида жойлашган ер участкасини узоқ муддатли ижарага олиш” шартномаси бекор қилинсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. “**** **** ****” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан: -Республика бюджетига****сўм давлат божи; - Андижон вилояти кичик ва ёшлар саноат зоналарини бошқариш ягона дирекцияси давлат муассасаси фойдасига **** сўм почта **** ундирилсин. Андижон вилоят хокимлиги хузуридаги Андижон вилояти кичик ва ёшлар саноат зоналарини бошқариш ягона дирекцияси давлат муассасасихисобиданреспубликабюджетига****сўм давлат божиундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан қонунда белгиланган тартиб ва муддатда шикоят қилишини (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи Х.Х.Тўйчиев