Решение #2841875 Экономические

4-1801-2511/9330-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Қарши шаҳри 2025 йил 25 ноябрь Қарши туманлараро иқтисодий судининг судьяси Ж.Ибрагимов раислигида, судья ёрдамчиси Б.Давлятовнинг котиблигида, даъвогар Қарши туман фермерлар кенгашининг, жавобгар “Рўзимуродов Саид Рўзимуродович” фермер хўжалигиги нисбатан берган даъво аризаси бўйича ишни даъвогар вакили М.Қурбонов (ишончнома асосида), жавобгар вакиллари Б.Жўраев (рахбар) ва Ш.Рўзиев (ишончнома ва адвокатлик ордери асосида)лар иштирокида, Қарши туманлараро иқтисодий суди биносида, очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Даъвогар Қарши туман фермерлар кенгаши (бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади) судга даъво ариза билан мурожаат қилиб, жавобгар “Рўзимуродов Саид Рўзимуродович” фермер хўжалиги (бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади) ҳисобидан 9 610 000 сўм аъзолик бадали асосий қарздорликни ундиришни сўраган. Суд мажлиси муҳокамасида иштирок этган даъвогар вакили даъво аризада келтирилган важларни қўллаб-қувватлаб, “Кенгаш”га аъзолик бадали “Фермер” томонидан хар йили Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 26 январдаги ПҚ-23-сонли қарорига асосан пахта хом ашёси ҳамда донли экинлар етиштиришга ихтисослашган фермер хўжаликлари учун пахта хом ашёси ва донни сотишдан тушган пул маблағларидан тўланадиган мажбурий ажратма 0,6 фоиз миқдор ҳисобида белгиланишини билдириб, даъво талабини тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Жавобгар вакиллари суд мажлисида иштирок этиб, даъвогар билан тузилган шартномага кўра 0,8 фоиз ундирилиши белгиланганлигини бироқ Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 26 январдаги ПҚ-23сонли қарорига асосан пахта хом ашёси ҳамда донли экинлар етиштиришга ихтисослашган фермер хўжаликлари учун пахта хом ашёси ва донни сотишдан тушган пул маблағларидан тўланадиган мажбурий ажратма 0,6 фоиз миқдор ҳисобида белгиланишига инобатга олиб, 0,6 фоиз ундиришни сўраганлигини, шартномага ўзгартириш қилмаганлигини таъкидлаб, даъвони рад этишни сўрашди. Шунга кўра, суд низо юзасидан тарафлар вакилларининг тушунтиришини эшитиб, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, тўпланган далилларга баҳо бериб, қуйидаги асосларга кўра даъво талабини тўлиқ қаноатлантиришни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 26 январдаги ПҚ-23-сонли “Пахта хом ашёси етиштирувчилар фаолиятини янада қўллабқувватлашнинг қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорининг 6-бандида, Ўзбекистон фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари кенгашига пахта ва ғаллачилик йўналишидаги фермер хўжаликлари томонидан пахта хом ашёси ҳамда донни сотишдан тушган пул маблағларидан тўланадиган мажбурий ажратма 0,6 фоиз миқдорида белгиланган. Иш ҳужжатларидан кўринишича, 2021 йил 01 январь куни 447-сонли кенгаш ва жавобгар ўртасида “Қарши тумани фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари Кенгашига аъзолик” шартномаси имзоланган. Мазкур шартноманинг 1.1-бандига кўра “Кенгаш” “Фермер”ни ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш, қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқаришнинг асосий ташкилий шакли сифатида жамиятдаги ўрнини ошириш, иқтисодий мустақиллиги ва молиявий барқарорлигини мустаҳкамлаш, ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш, жавобгар эса шартноманинг 2.2-бандига асосан пахта хом ашёси ва доннинг харид нархидан 0,8 фоиз миқдорида аъзолик бадали тўлаш мажбуриятини олган. Тарафлар ўртасидаги шартнома талаблари бўйича аъзолик мажбурий ҳисобланиб, аъзолик бадаллари тўлаш мажбурияти олинган бўлишига қарамасдан шартноманинг 2.2-бандига кўра аъзолик тўловлари амалга оширилмаган. Ваҳоланки, тарафлар ўртасидаги шартноманинг 3.2-бандига асосан ҳар йили пахта-ғалла хом ашёсини сотишдан тушган тушумнинг 0,8 фоизи миқдорида аъзолик бадалини нақд пулсиз ҳисоб-китоб шаклида тўлаб берилиши келишилган. Даъвогар томонидан қарздорликни тўлаш ҳақида талабнома жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирган. Натижада ушбу низо келиб чиқиб, даъвогар қарздорликни ундириш ҳақида судга мурожаат қилган. Даъво талаблари асослидир. Чунки, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (кейинги ўринда – ФК деб юритилади)нинг 8, 234-моддаларига кўра мажбуриятлар шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг 236-моддасида мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши, 237-моддасида мажбуриятларни бажаришдан бир томонлама бош тортишга йўл қўйилмаслиги, 333-моддасида эса қарздор айби бўлган тақдирда мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб бериши белгиланган. Ушбу Кодекснинг 703-моддасига кўра ҳақ эвазига хизмат кўрсатиш шартномаси бўйича ижрочи буюртмачининг топшириғи билан ашёвий шаклда бўлмаган хизматни бажариш (муайян ҳаракатларни қилиш ёки муайян фаолиятни амалга ошириш), буюртмачи эса бу хизмат учун ҳақ тўлаш мажбуриятини олади. Мазкур ҳолатда жавобгар томонидан шартнома шартларига лозим даражада риоя қилинмаган. Шунингдек, жавобгар шартноманинг 2.2-бандига асосан пахта хом ашёси ва доннинг харид нархидан 0,8 фоиз миқдорида аъзолик бадали тўлаш мажбуриятини олган. Бироқ Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 26 январдаги ПҚ-23-сонли “Пахта хом ашёси етиштирувчилар фаолиятини янада қўллаб-қувватлашнинг қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорининг 6-бандида, Ўзбекистон фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари кенгашига пахта ва ғаллачилик йўналишидаги фермер хўжаликлари томонидан пахта хом ашёси ҳамда донни сотишдан тушган пул маблағларидан тўланадиган мажбурий ажратма 0,6 фоиз миқдорида белгиланганлигини инобатга олиб, судга 0,8 фоиз миқдорида аъзолик бадалини эмас, балки 0,6 фоиз миқдорида аъзолик бадалини ундиришни сўраган. Шу сабабли суд даъво талабларини тўлиқ қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 66-моддасига кўра иш бўйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар ҳақидаги маълумотлар бўлиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи ҳолатлар, шунингдек низони тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатлар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини аниқлайди. Бундай маълумотлар ёзма ва ашёвий далиллар, экспертларнинг хулосалари, мутахассисларнинг маслаҳатлари (тушунтиришлари), гувоҳларнинг кўрсатувлари, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари билан аниқланади. ИПКнинг 74-моддасига мувофиқ суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд мажлисида қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради. Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, мақбуллиги ва ишончлилиги нуқтаи-назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса етарлилиги нуқтаи-назаридан баҳоланиши лозим. Агар текшириш натижасида далилнинг ҳақиқатга тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. ИПКнинг 75-моддасига асосан иш учун аҳамиятга эга бўлган ҳолатлар тўғрисидаги маълумотларни ўз ичига олган ҳужжатлар, шартномалар, маълумотномалар, амалий ёзишмалар, шу жумладан факсимил, электрон ёки бошқа алоқа воситасида ёхуд ҳужжатнинг ишончлилигини аниқлаш имконини берувчи бошқа усулда олинган ўзга ҳужжатлар ва материаллар ёзма далиллардир. ИПКнинг 118-моддаси 1-қисмига мувофиқ суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. “Давлат божи тўғрисида”ги Қонунга асосан иқтисодий судларга бериладиган мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ базавий ҳисоблаш миқдорининг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши лозим. Юқоридагиларга кўра, суд даъво талабини тўлиқ қаноатлантириб, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига 9 610 000 сўм аъзолик бадали суммаси, 41.200 сўм почта харажати, республика бюджетига 412.000 сўм давлат божи ундиришни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 234, 236, 326, 703моддаларини ҳамда Иқтисодий процессуал кодексининг 118, 170, 176-179, 186, 192-моддаларини қўллаб, суд қарор қилди: Даъво аризаси тўлиқ қаноатлантирилсин. Жавобгар “Рўзимуродов Саид Рўзимуродович” фермер хўжалигидан даъвогар Қарши туман фермерлар кенгаши фойдасига 9 610 000 сўм аъзолик бадали суммаси, 41.200 сўм почта харажати; Республика бюджетига 412.000 сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро варақалари берилсин. Мазкур ҳал қилув қароридан норози томон бир ой ичида апелляция тартибида шикоят бериши (протест келтириши) мумкин. Судья Ж.Ибрагимов