Решение #2841962 economic_new

****-сонлииш Биринчи инстанцияда ишни кўргансудья –**** Кассацияинстанцияси судида маърузачисудья **** СУРХОНДАРЁ ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ Термиз шаҳри ****йил25ноябрь Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати ****раислигида,ҳайъат аъзолари **** ва **** иборат таркибда, судьякатта ёрдамчиси ****суд**** котиблигида, “**** **** **** **** **** ****”хусусий **** вакили ****(ишончномага асосан)иштирокида,Ўзбекситон Савдо-саноат палатаси ****й бошқармасининг даъвогар“**** **** **** **** **** ****”хусусий **** манфаатида жавобгар“**** **** ****”масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан****сўм ундириш тўғрисидаги даъво аризаси юзасидан юритилган иш бўйича Денов туманлараро иқтисодийсудитомонидан********томонидан берилганкассацияшикоятини Сурхондарё вилоятсудибиносида видеоконференцалоқа режимида бўлиб ўтган очиқсуд**** муҳокамасида,иш ҳужжатлари билан биргаликда кўриб чиқиб,қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекситон Савдо-саноат ****бошқармаси(бундан буён матндапалатадеб юритилади)даъвогар“**** **** **** **** **** ****”хусусий ****(бундан буён матнда даъвогар деб юритилади)иқтисодий судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,жавобгар“Bio **** ****”масъулияти чекланган жамияти(бундан буён мантда жавобгар деб юритилади)ҳисобидан****сўм мулкий зарарни ундиришни сўраган. ****иқтисодий судининг****йил11июндаги ҳал қилув қарори билан даъво аризасини қаноатлантиришрадэтилган. Даъвогарнинг кассация шикоятида ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъво аризасини кўрмасдан қолдириш сўралган.Бунга асос қилиб,шикоятдапалатараҳбари имзоланган даъво аризасиутомонидан амалга оширилмаганлиги,биринчиинстанция судиҳал қилув қарорида даъвогарнинг мулкига зарар етказилганлигини қонун ҳужжатлари асосида исботлаб берилмаганлиги ва жавобгар томонидан тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд эмаслиги сифатидарадэтганлиги,даъвогар кўчмас мулклари давлат руйхатидан ўтказилганлиги, ****йил мобайнида жавобгар мазкур мулкдан фойдаланиб келаётганлиги ва2ушбу **** давомида олган ёки олиши лозим бўлган барча даромадларни тўлаб бериши керак эканлигини,ушбу давр мобайнида даъвогар кўчмас мулкдан фойдалана олмаганлиги,ушбу ҳолатлар **** этилган ҳужжатлар билан ўз тасдиғини топишини, судтомонидан сайёрсудмуҳокамаси утказилиб, 5тамаъмурий хоналарни тўлиқ бушатиб бермаганлиги ва жавобгар ушбу нотурар жойни бушатиб бериш жараёнида мулкка нисбатан моддий зарар етказилганлигини кўрганлиги,шунингдеккассацияшикоятига берилган ўзгартиришда,жавобгар мулкдан фойдаланганлик ҳолати ўз тасдиғини топганлиги,ижара шартномаси ёки бошқа келишув мавжуд эмаслигини,мулкдан фойдаланганликэкспертизахулосаси мавжудлигини,жавобгар даъвогарнинг мулкдан фойдаланишдаги тадбиркорлик ҳуқуқини бузганлигини ва иш учун аҳамиятли ҳолатлар тўлиқ аниқланмаганлигини кўрсатган. Суд**** иштирок этган даъвогар вакили ўз тушунтиришида, кассацияшикоятидаги **** такрорлаб, кассацияшикояти бўйича ёзма фикрномасини **** этиб,шикоятни қаноатлантиришни сўради. Судмуҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар ва низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс вакилларисуд**** иштирок этишмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси(бундан буён матндаИПКдеб юритилади) ****-моддасинингтўртинчи қисмига кўра, кассацияинстанцияси судинингсуд****судмуҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинган, кассацияшикоятини(протестини)берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди.Шунинг учун судлов ҳайъати ишни жавобгар ва низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс вакилларининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Судлов ҳайъати, тарафлар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни апелляция шикояти билан бирга ўрганиб чиқиб, қуйидагиларга асосан кассация шикоятини қаноатлантиришни рад этиб, ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни, тўланиши лозим бўлган суд **** даъвогардан ундириш лозим деб ҳисоблайди. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасида **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** шартлиги белгиланган. Аниқланишича, кўчмас мулк объектларига бўлган ҳуқуқларни давлат рўйхатидан ўтказиш тўғрисидаги Давлат реестридан берилган кўчирмага кўра, ****уй нотурар бино ва ер майдонлари **** йил 29 декабрда даъвогар номига расмийлаштирилган. Кадастрлар палатаси Сурхондарё вилоят бошқармасининг **** йил 10 декабрда берган хулосасида жавобгар ушбу жойдан 0,70 га **** майдони ва маъмурий бинонинг бешта хонасидан яъни фойдали майдони 95,52 м2 (ер тўла 4 та хона фойдали майдон **** м2)дан фойдаланганлиги сабабли ижара тўловидан келиб чиққан ҳолда **** сўм мулкий зарарни ундиришни сўраган. Шу сабабли, даъвогар томонидан **** сўм мулкий зарарни ундириш юзасидан судга даъво аризаси билан мурожаат қилинган. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасининг биринчи қисмига асосан ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга **** эканлиги, иккинчи қисмига кўра ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланиши, учинчи қисмига кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Биринчи инстанция суди томонидан даъвогар даъво талабида мулкий зарарни ундиришни сўраган бўлса-да, уни қонун ҳужжатлари асосида исботлаб бера олмаганлиги, жавобгар томонидан даъвогарнинг мулкига зарар етказилганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд эмаслиги сабабли суд даъво талабини даъвогар томонидан **** этилган ҳужжатлар асосида қаноатлантириб бўлмайди деган хулоса билан жавобгардан **** сўм мулкий зарарни ундириш талабини асоссиз деб ҳисоблаб, даъвони қаноатлантиришни рад этиш **** асосли хулосага келган. Судлов ҳайъати даъвогарнинг кассация шикояти ва унга келтирилган ўзгаритиришда қайд этиб ўтилган **** қўшилмайди. Сурхондарё вилояти ҳокимлиги, ****муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси ва жавобгар ўртасида **** йил 26 августда “Маиший чиқиндилар билан боғлиқ ишларни амалга ошириш соҳасида хизматларни кўрсатишга давлат-хусусий шериклик тўғрисида” 35-сонли Битим (бундан буён матнда Битим деб юритилади) расмийлаштирилган. Битимнинг 2-бўлими а-бандида давлат шериги (Сурхондарё вилояти ҳокимлиги) томонидан туман (шаҳар) худудини маиший чиқиндилар билан боғлиқ ишларни амалга ошириш соҳасида хизмат кўрсатиш учун хусусий шерикка 10 йил муддатга (1-иловага мувофиқ) бириктириш назарда тутилган. Жавобгар мазкур Битимнинг 2-иловасида назарда тутилган тутилган тартибда унга фойдаланишга топшириладиган давлат мулкининг руйхати бўйича Сариосиё ****мулк беғараз шаклда фойдаланиш учун берилган. ФКнинг 14-моддасида иккинчи қисмида, Зарар деганда, ҳуқуқи бузилган шахснинг бузилган ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган ****, унинг мол-мулки йўқолиши ёки шикастланиши (**** зарар), шунингдек бу шахс ўз ҳуқуқлари бузилмаганида одатдаги фуқаролик муомаласи шароитида олиши мумкин бўлган, лекин ололмай қолган даромадлари (бой берилган фойда) тушунилади. ФКнинг ****-моддаси тўртинчи қисмида, зарар етказган шахс, агар зарар ўз айби билан етказилмаганини исботласа, зарарни тўлашдан озод қилиниши назарда тутилган. Бундан ташқари, кўчмас мулк объектларига бўлган ҳуқуқларни давлат рўйхатидан ўтказиш тўғрисидаги Давлат реестридан берилган кўчирмада **** йил 29 декабрда даъвогар номига расмийлаштирилган бўлсада, жавобгарга мазкур мулкий **** бушатиш юзасидан **** йил 15 августда огоҳлантириш хати билан мурожаат қилган. Ўз навбатида, жавобгар томонидан бошқа хўжалик юритувчи субъект (“****” ****) билан **** йил 14 августда ****,4 м.кв кўчмас мулкни ижарага олиш шартномаси расмийлаштирилган. ФКнинг 9-моддаси учинчи қисмида, фуқаролик ҳуқуқларини амалга ошириш бошқа шахсларнинг ҳуқуқларини ҳамда қонун билан қўриқланадиган манфаатларини бузмаслиги шарт.Фуқаролик ҳуқуқий муносабатлари иштирокчиларининг ҳалол, оқилона ва адолат билан ҳаракат қилиши назарда тутилиши, тўртинчи қисмида, фуқаролар ва юридик шахслар ўз ҳуқуқларини амалга оширишда жамиятнинг маънавий тамойиллари ва ахлоқий нормаларини ҳурмат қилишлари, тадбиркорлар эса - иш одоби қоидаларига ҳам риоя этишлари кераклиги, бешинчи қисмида эса, фуқаролар ва юридик шахсларнинг бошқа шахсга зарар етказишга, бошқача шаклларда ҳуқуқни суиистеъмол қилишга, шунингдек ҳуқуқни унинг **** зид тарзда амалга оширишга қаратилган ҳаракатларига йўл қўйилмаслиги қайд этилган. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” ****-сонли қарорининг 19-бандида зарарни қоплаш билан боғлиқ низоларни ҳал этишда судлар шуни назарда тутишлари лозимки, зарарга шартнома **** **** ёки лозим **** **** муносабати билан тарафнинг қилган ****, мол-мулк йўқолиши ёки шикастланиши, шунингдек агар иккинчи тараф шартнома **** **** тараф олиши мумкин бўлган, лекин унинг ололмай қолган даромадлари, ҳуқуқи бузилган шахснинг ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган **** ҳам киради (ФК 14-моддасининг иккинчи қисми).Бундай **** зарурийлиги ва уларнинг тахминий миқдори асослантирилган ҳисоб-китоб, товар, иш, хизмат кўрсатишдаги камчиликларни бартараф этиш учун кетадиган **** сметаси (калькуляция) сифатидаги далиллар, **** бузганлик учун жавобгарлик **** белгиловчи шартнома ва бошқалар билан тасдиқланган бўлиши кераклиги **** тушунтириш берилган. Бундан ташқари, кассация шикоятида даъвогар томонидан даъво аризасини палата бошлиғининг ўринбосари ****томонидан имзоланмаганлиги сабабли даъво аризасини кўрмасдан қолдириши лозимлиги **** **** ҳам инобатга олмасликни лозим топади. Чунки, вилоят палата бошлиғи ******** йил ****ҳайъатига **** этган билдиришномасида **** йил 18 апрель кунида киритилган ****-сонли даъво аризасидаги имзо у томонидан имзоланганлигини билдирган. Судлов ҳайъати юқорида қайд этилган ҳолатларни инобатга олиб, **** йил ****ҳуқуқларини бузмаганида одатдаги фуқаролик муомаласи шароитида олиши мумкин бўлган, лекин ололмай қолган даромадлари, жавобгарнинг мулкий зарар етказилганлиги ёки айнан жавобгарнинг ҳаракат ёки ҳаракатсизлиги билан етказилганлигини исботлаб бера олмади. Зеро, ФКнинг ****-моддасида агар кредитор қасддан ёки эҳтиётсизлик туфайли **** **** мумкин бўлмаслиги юз беришига ёки **** туфайли етказилган зарар миқдорининг кўпайишига кўмаклашган бўлса, шунингдек кредитор **** **** етказилган зарарни камайтириш чораларини қасддан ёки эҳтиётсизлик туфайли кўрмаган бўлса, суд ишнинг ҳолатларига қараб тўланадиган **** миқдорини камайтиришга ёки кредиторга **** тўлашни батамом рад этишга **** эканлиги қайд этилган. Баён қилинганлардан кўринадики, кассация шикоятида билдирилган **** асоссиз бўлиб, биринчи инстанцияси суди моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллаган ҳолда, ҳал қилув қарори қабул қилган. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ суд ишни кассация тартибида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлиги ва асослилигини текширади.Судянги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги, суд аниқланган деб ҳисоблаган, иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги, ҳал қилув қарорида баён қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслиги ҳамда моддий ва (ёки) процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёхуд нотўғри қўлланилганлиги биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади. Мазкур ҳолатда бундай асослар мавжуд эмас. ИПК ****-моддасибиринчи қисмининг1бандигабиноанкассацияинстанциясисуди кассацияшикоятини(протестини)кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Баён қилинганларга асосан судлов ҳайъатикассацияшикоятини қаноатлантиришнирадэтишни,биринчи инстанцияси судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. ИПК ****-моддасинингбиринчи ва тўққизинчи қисмига асосан ишникассацияинстанциясида кўриш учун олдиндан тўланган****сўмпочта**** даъвогар зиммасида қолдирилади.Даъвогарданреспубликабюджетига ишникассацияинстанциясида кўриш учун****сўм давлат божи,Ўзбекистон Республикаси Олийсудидепозитига****сўм видеоконференцалоқа **** ҳам ундирилади.Юқоридагиларга асосан ва Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг****, ****, ****-моддалариниқўллаб,судлов ҳайъати қ а р о р қ и л а д и: “**** **** **** **** **** ****”хусусий ****кассацияшикоятини қаноатлантиришрадэтилсин. Денов туманлараро иқтисодий судининг****қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Кассация инстанцияси учун Республика бюджетига даъвогар ******** ҳисобидан **** **** сўм давлат божи ундирилсин. Даъвогар “****хусусий **** ҳисобидан Ўзбекистон Республикаси Олий суди ҳисобига ишни кассация инстанциясида видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ **** сўм суд **** ундирилсин. Қарор юзасидан ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Мазкур қарор устидан биринчиинстанциясудининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан бошлаб бир йил муддат ичида Денов туманлараро иқтисодийсудиорқали Сурхондарё вилоят судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши(протесткелтирилиши)мумкин. Раислик ******** ****в ҳайъат аъзолари