Решение #2842113 Экономические

4-****-сонлииш Биринчиинстанциясудида ишни кўргансудья**** Апелляцияинстанциясисудида маърузачи судья**** ҚАШҚАДАРЁ ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ Қ АРОРИ Қарши шаҳри ****5 йил 25ноябрь Қашқадарё вилоятсудииқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатиапелляцияинстанциясида раислик қилувчи Ҳ.Турсунов,судьялар **** ва **** иборат таркибда, судьякатта ёрдамчиси **** котиблигида, “Манзана”масъулияти чекланган жамияти вакили ****,адвокати ****(ордерасосида) “Ғузор-нур”хусусий **** вакили ****, “Буюкамирлогисти ”масъулияти чекланган жамияти вакили **** иштирокида,Ғузор туманлараро иқтисодий судининг****йил26августдаги ҳал қилув қарорига нисбатан даъвогар“****”масъулияти чекланган жамияти томонидан берилганапелляцияшикоятини вилоятсудибиносинингсуд**** залида очиқсуд****,видеоконференцалока режимида кўриб чиқиб,қуйидагиларни а н и қ л а д и: “****”масъулияти чекланган жамияти(кейинги матнда даъвогар деб қайд этилади) “G`uz r-nur”хусусий ****(кейинги матнда жавобгар деб қайд этилади)ҳамда“ u uk mir l gisti ”масъулияти чекланган жамияти(кейинги матнда қўшимча жавобгар деб қайд этилади)га нисбатан даъво аризасибиланмурожаат қилиб,жавобгардан****сўм олдиндан тўланган қарзни, ****,60сўмлик йўқолган товарлар қийматини ва****сўмнеустойкаундиришни сўраган. Биринчиинстанциясудининг****йил22сентябрдаги ҳал қилув қарорига асосан даъвогарнинг даъво талабларини қаноатлантиришрадэтилиб,даъвогар томонидан олдиндан тўлаб чиқилгансуд**** ўзининг зиммасида қолдирилган. Мазкур ҳал қилув қарорга нисбатан даъвогарапелляцияшикоятибиланмурожаат қилиб, апелляцияшикоятида ҳал қилув қарорини бекор қилиб,даъво талабларини қаноатлантириш **** янги қарор қабул қилиш сўралган. Бунга асос сифатида, судмоддий ҳуқуқ нормаларини нотўғри қўллаганлиги,жумладан ушбу шартноматранспортэкспидиторлик шартномаси бўлса-да,юк ташиш шартномасининг нормалари қўлланилганлиги,жавобгар томонидан шартнома шартлари лозим **** ****,маҳсулоттезбузиладиган маҳсулотлар турига кирганлиги сабабли қабул қилувчига музга жойланган ҳолда етказилиши кераклиги,бироқ маҳсулот музи эриган ҳолда етказиб берилганлиги,бундан ташқари етказиб берилган юк текшириш ва қабул қилиш жараёнларини амалга оширмасдан,ҳужжатлар расмийлаштирилмаган ҳолда юкни ўз ҳолича ташлаб кетганлиги,бунинг натижасида маҳсулотлар сифати йўқолиб,ишлатишга яроқсиз ҳолатга 2 келганлиги,жавобгар томонидан шартноманинг лозим **** **** тасдиқловчи ҳужжатлар **** этилмаганлиги каби **** келтирилган. Суд**** иштирок этган даъвогар вакиллариапелляцияшикоятидаги **** такрорлаб,жавобгарга юклар ишониб топширилганлигини,бироқ жавобгар ўз **** ****,юкни тегишли жойига олиб бориб топшириш ишларини ****,яъни ҳужжатларни тўлиқ расмийлаштирмасдан кетиб қолганлигини,бунинг натижасида****,60сўмлик маҳсулотларни йўқотганликларини,жавобгар айнан маҳсулотларни жойига олиб бориб топширганлик ҳужжатларни аслини ****этаолмаётганлигини,ушбу маҳсулотлар қабул қилиш ишлари якунлангунга қадар жавобгар кетиб қолмаслиги лозим бўлганлигини,ушбу маҳсулотлар жавобгарга топширилган **** юкни топшириш-қабул қилиш ишлари бўйича ҳеч қандай далолатнома расмийлаштирилмаганлигини маълум қилиб,судданапелляцияшикоятини тўлиқ қаноатлантириб,биринчиинстанциясудининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб даъво талабларини қаноатлантириш **** янги қарор қабул қилишни сўрашди. Суд**** иштирок этган даъвогар вакили ўз тушунтиришида,ўзибиланбоғлиқ,иштирокида тузилиши лозим бўлган ҳужжатларни аслини судга **** этишини,маҳсулотни етказиб берилганлиги ва қабул қилинганлиги ҳолати бўйича даъвогарнинг ҳамкорларибиланбоғлиқ ҳужжатларни нусхасини ҳам **** этганлигини,агарда даъвогар томонидан ушбу ҳужжатларга нисбатан шубҳа бўлса,бемалол аслини ҳамкорларидан олиб солиштириб кўришлари мумкинлигини,судга юкларни тегишли жойга олиб бориб топширганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар вавидеоёзувларни **** этганлигини маълум қилиб,суддан даъвогарнинг даъвосинирадэтиш **** биринчиинстанциясудининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Суд**** иштирок этган қўшимча жавобгар вакили юклар етказиб берилганлиги ҳолатлари бўйича ҳужжатлар **** этилганлигидан келиб чиқиб,қонуний қарор қабул қилишни сўради. Судлов ҳайъати ишда иштирок этган тарафлар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб,иш материаллариниапелляцияшикоятидаги **** асосида ўрганиб,муҳокама қилиб,қуйидагиларга кўра ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз, апелляцияшикоятини эса қаноатлантирмасдан қолдиришни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг15-моддасигаасосан Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси мамлакатнингбутунҳудудида олий юридик кучга эга,тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг55-моддасигакўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли,**** ҳамда холиссудтомонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. 3 Иш ҳужжатларидан васудмуҳокамасидан аниқланишича,даъвогар ва жавобгар ўртасида11.11.****йилда****-сонлиюк ташиш шартномаси имзоланган. Шартномага асосан буюртмачининг буюртмасига асосан ижрочи шартномада кўрсатилган миқдордаги юкларни етказиб бериш,буюртмачи эса тўловларни тўлаш **** олган. Мазкур шартномага асосан буюртмачи****йил18ноябрда****сонлитўлов топшириқномасибиландаъвогар жавобгарга юк ташиш хизмати учун50фоиз****сўмни ҳисоб-**** ўтказган. Даъвогар ваРоссияФедерациясидаги“Арвиай(Рашенвенчур инвестментс)” **** билан № VIN-****-N20-сонли контракттузилган.Ушбуконтрактга биноан етказиб берувчи сотиб олувчига товарларни етказиб бериш,сотиб олувчи эса шартномага асосан тўловларни амалга ошириш **** олган. Даъвогар даъво аризасида ва жавобгарга юборган талабномасида,тарафлар ўртасида****-сонли 11.11.****йилда тузилган юк ташиш шартномасига биноан“G`uz r-nur”хусусий **** томонидан“ u uk mir l gisti ”масъулияти чекланган жамиятига тегишли давлат **** белгиси70М****ААбўлганавтотранспортвоситасига даъвогарга тегишли бўлган жами**** кг “Брокколи”карамини Ўзбекистон республикаси Сурхондарё вилоятиданРоссияФедерациясиМосквашаҳрида жойлашган“Арвиай(Рашенвенчур инвестментс)”****“Софьино” логистикпаркидаги омборхонасига етказиб бериш топширилганлигини,ушбутранспортвоситасига****йил12ноябрда маҳсулот юкланиб,барча зарур бўлган ҳужжатлар расмийлаштирилиб берилганлиги,аммо маҳсулотни белгиланган манзилга топширганлиги **** ҳеч қандай маълумот **** этилмаганлиги,юкни қабул қилувчи ташкилот вакиллари томонидан ушбу юк қабул қилинмаганлигини ва юкнинг кейинги **** **** маълумотлар мавжуд эмаслиги кўрсатилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси(бундан буён матндаФКдеб юритилади)нинг****-моддасибиринчи қисмига кўра, агарташувчи юк ёки **** йўқолиши,кам чиқиши ёки шикастланишида(бузилишида)ўзининг айби йўқлигини исбот қилиб бера олмаса,ташиш учун қабул қилиб олган юк ва****йўқолганлиги,кам чиққанлиги ёки уларга шикаст етказилганлиги(бузилганлиги)учун жавобгар бўлади. Тарафлар ўртасидаги юкларни ташиш **** шартноманинг2.7бандииккинчи хатбошисига кўра,буюртмачига белгиланган муддатда қуйидаги қайд этилган ҳужжатларни асли ёки рангли нусхасини қайтариш керак: – счета; - счета-фактура; - реестра счетов; - товарной накладной соргинальнымиотметками грузополучателя о получении груза; - товарнойтаранспортнойнакладной соргинальнымиотметками грузополучателя о получении груза; -парвильнооформленнойдаверенностигрузополучателя налицо, уполномоченное на приемку груза, ипотписавшеетоварные накладные и товарно-транспортныенакладые; акт выполненных работ. 4 Шартноманинг2.7-бандимазмунига кўра,****(жавобгар)белгиланган жўнаш жойидан юкни қабул қилиш,юкни кузатиб бориш ва юкни қабул қилувчига топшириш;юкнинг миқдори ва ташқи ҳолатни текшириш, транспортвоситасига юклаш сифатини текшириш;муҳрнинг мавжудлиги ва ҳолатини текшириш;йиғим ва божларни ва бошқа тўловларни, автотранспорт**** олинадиган тўловларни Ўзбекистон Республикаси ва Ҳамдўстлик давлатлари қонунларига асосан тўлаш **** олган. Тарафлар ўртасида****йил13.11.****йилдаги7-сонли**** ишларини топшириш далолатномаси вашукундаги тарафлар томонидан тасдиқлангансчёт-фактурага кўра,жавобгар томонидан давлат ****70М****, ****АА транспортвоситасида юклар ташиш хизматлари(****сўм)**** даъвогар томонидан тасдиқланган. Халқаротовар-транспорт накладной №****-**** (СМ )га кўра,давлат ****70М****, ****АА транспортвоситасида юкларРоссияФедерациясидаги даъвогарбиланкелишилган манзилга“Арвиай(Рашенвенчур инвестментс)”**** омборхонасига****йил24ноябрда топширилган. Аммо,сотиб олувчининг омборидан****йил25ноябрда****-сонли “АКТ приема-передачи товара на складе покупателя”асосида қайтарилган. Бироқ,мазкур актда юкларни қайтаришга асос бўлган ҳолатлар қайд этилмаган. Шартноманинг4.17-бандимазмунига кўра,маҳсулотни бузиб қадоқланиши ва юкларни ташиш пайтида шикастланганлиги аниқланса,ҳайдовчи **** ва юкни қабул қилувчи ёки буюртмачи вакили қабул қилиш далолатномаси тузиши,юкни етказиб берувчи сифатида ҳайдовчи имзолаши кераклиги белгиланган. Ушбуҳолатда,юклар топширилган **** маҳсулотни бузиб қадоқланиши ва юкларни ташиш пайтида шикастланганлиги аниқланганлиги бўйича ҳайдовчи иштирокида далолатнома тузилмаган. Шартноманинг3.14-бандигаасосан буюртмачи сифатсиз қадоқланган, нам,ғижимланган юкларни юкламаслиги,ижрочининг талабига кўра сифатли маҳсулотларбиланалмаштириши кераклиги кўрсатилган. Шартноманинг4.13-бандигакўра,юклангантранспортвоситалари юклаш жойида буюртмачи томонидан ижрочи вакили иштирокида муҳрланиши белгиланган. Тарафларнинг тушунтиришларига кўра,юкларавтотранспортвоситасига юкланиши даъвогар(буюртмачи)томонидан амалга оширилган ва ҳайдовчи иштирокида муҳрланганлигини қайд этишган. Бундан кўринадики,маҳсулотни белгиланган талабда қадоқлаш ва унинг сифатига бевосита буюртмачи(даъвогар)жавобгар эканлиги,жавобгар эса **** юкларни белгиланган манзилга даъвогардан қабул қилиб олган ҳолатда етказиб бериши керак бўлган. Мазкур ҳолатда,жавобгар ҳайдовчиси юкларни****йил24ноябрда шартномада белгиланган манзилга топширган ва топшириш **** юкни етказиб бериш бўйича камчиликлар аниқланиб далолатнома унинг иштирокида тузилмаган. 5 Аксинча бир кундан сўнг****йил25ноябрда юклар сотиб олувчиАО “Торговый дом”томонидан сабаби кўрсатилмасдан қайтарилган. Судлов ҳайъати,биринчиинстанция судииш ҳолатларидан келиб чиқиб,даъвогарнинг даъво талабларини қаноатлантиришнирадэтиш **** асосли хулосага келган деб ҳисоблайди. Жавобгар томонидан даъвогарга тегишли юк21.11.****йил соат02:47 дасавдо **** ҳудудига олиб борилган. Даъвогар томонидан келтирилган даъво аризада ортилган юклар манзилига етказиб берилмаганлигини қайд этилганлиги баён этилган бўлсада,даъвогарнинг мазкур **** асоссиз бўлиб ҳисобланади,чунки,маҳсулот25.11.****йилда қабул қилувчи томонидан қайтариш актига асосан қайтарилган. Шунингдек,даъвогар вакиллари агарда жавобгар ҳайдовчиси юкларни****йил25ноябрда қайтариб олганида,даъвогар томониданкараммаҳсулотимуз билантўлдирилиб,белгиланган тартибда қайта қадоқланиб топшириши мумкинлигини баён қилишган. Мазкур ҳолатда маҳсулотнинг музи айнан****йил24ноябрда юклар топширилаётган **** эриганлиги ҳолати исботлаб берилмаган. Ушбуҳолат жавобгар томонидан юклар манзилига етказиб берилган ва****йил24 ноябрькуни товарлар топширилган куни товарларнинг музи эриганлиги ва сувбиланқопланганлиги **** топшириш ва қабул қилиш далолатномаси тузилмаган. Шунингдек,юклар Ўзбекистон ваРоссиядавлатларининг божхона кўригидан ўтиб,қабул қилувнинг манзилига етказилишида,ушбу маҳсулотларнинг сифати,қадоқланиш ҳамда музи эриб сувбиланқопланганлиги ҳолатлари қайд қилинмаган. Бундан ташқари,мазкур юкларни етказиб берувчига даъвогар томонидан топшириш жараёнида юкларни айнан музи эримаган ҳолатда топширилганлигини тасдиқловчи далиллар ҳам мавжуд эмас. Судлов ҳайъатида ишни кўриб чиқиш жараёнида,жавобгар томонидан **** этилганвидеовафототасмалардан кўринишича ҳам маҳсулот манзилга етказилганлиги ўз исботини топади. ФКнинг****-моддасибиринчи қисмига кўра,юк ташиш шартномаси бўйича юк ташувчи юк жўнатувчи томонидан ўзига ишониб топширилган юкни белгиланган манзилга етказиб бериш ва уни олишга ваколат берилган шахсга(олувчига)топшириш,юк жўнатувчи эса юкни ташиб берганлик учун белгиланган **** тўлаш **** олади. Мазкур қонун талабига асосан юк ташувчи юк жўнатувчи томонидан ўзига ишониб топширилган юкни белгиланган манзилга етказиб беришибиланунинг **** тамомланган ҳисобланишини англатади. Ушбуҳолатда,даъвогарнингапелляцияшикоятида келтирган **** асоссиз бўлиб ҳисобланади. ИПК 68-моддасинингбиринчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаб ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. 6 ИПКнинг74-моддасигамувофиқсуддалилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб,уларнисуд**** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама,тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўзичкиишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги,**** ва ишончлилиги нуқтаиназаридан,далилларнинг йиғиндиси эса етарлилиги нуқтаи-назаридан баҳоланиши лозим.Агартекшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, уишончли деб тан олинади. ИПКнинг****-моддасигаасосансуд**** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. ИПКнинг****-моддасибиринчи ва иккинчи қисмига мувофиқсудишниапелляцияинстанциясида кўриш чоғида биринчиинстанция судиҳал қилув қарорининг қонунийлигини ва асослилигини текширади.Судянги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин.Апелляцияинстанциясинингсудибиринчиинстанциясудининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шарт. ИПК ****-моддасинингбиринчи қисмига кўра ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун биринчиинстанциясудининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги, суданиқланган деб ҳисоблаган,иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги,ҳал қилув қарорида баён қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслиги ҳамда моддий ва(ёки)процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёхуд нотўғри қўлланилганлиги асос бўлади.Қайд этилганларга кўра,биринчиинстанциясудининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асослар мавжуд эмас. Судлов ҳайъати биринчиинстанциясудининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз, апелляцияшикоятини эса қаноатлантирмасдан қолдиришни,жавобгар томониданапелляцияшикояти учун олдиндан тўланган****,21сўм давлат божи ва****сўмпочта**** инобатга олиб,ўзининг зиммасида қолдиришни,иш видеоконференцалока режимида кўрилганлиги боис, Олий суддепозитига даъвогардан****сўмсуд**** ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга кўра,Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг15, 55-моддасиҳамда Иқтисодий процессуал кодексининг68, 74, ****, ****, ****моддаларигаасосланиб,судлов ҳайъати қ а р о р қ и л д и: “****”масъулияти чекланган жамияти томонидан келтирилганапелляцияшикоятини қаноатлантиришрадэтилсин. Ғузор туманлараро иқтисодий судининг****йил22сентябрдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. “****”масъулияти чекланган жамияти томониданапелляцияшикояти учун олдиндан тўланган****.21сўм давлат божи ва****сўмпочта**** инобатга олиниб,ўзининг зиммасида қолдирилсин. 7 “****”масъулияти чекланган жамияти ҳисобиданОлий суддепозитига****сўмсуд**** ундирилсин. Ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган **** бошлаб қонуний кучга киради. Мазкур қарордан норози томон Касби туманлараро иқтисодийсудиорқали Қашқадарё вилоятсудииқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят(протест)бериши мумкин. раислик қилувчи Ҳ.Турсунов ҳайъат аъзолари **** Н.****