Решение #2842126 Экономические

****3-2502/****-сонли иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья**** Апелляция инстанцияси судида маърузачи судья *** СУРХОНДАРЁ ВИЛОЯТСУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** ****5йил25 ноябрь Сурхондарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати ****нинграислигида,судьялар**** ва ****лардан иборатҳайъаттаркибида, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида,даъвогар вакили **** (**** йил11 августдаги ****-сонли ишончнома) важавобгар раҳбари ****лариштирокида,даъвогар ***,“*** ҳамда Сурхондарё вилояти ҳокимлиги ўртасида **** йил 17 июль куни имзоланган****-сон битимни бекор қилиштўғрисидагидаъвоаризасибўйича қабул қилинган **** йил 2 октябрдаги ҳал қилув қарори устидан *** томонидан берилган апелляция шикоятиасосида ишни,Сурхондарё вилоят суди биносида,видеоконференцалоқа режимида,очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: *** (бундан буён матнда даъвогарёки давлат шеригидеб юритилади),***(бундан буён матндахусусий шерикдеб юритилади) ва*** ўртасида **** йил 17 июлда“***” **** -сонли Битим (бундан буён матнда битим деб юритилади ) тузилган. Битимнинг 2-иловасига кўра, хусусий шерикнинг инвестиция **** **** ва **** муддатлари белгиланган бўлиб, унга кўра инвестиция **** жами **** **** сўмни ташкил этиши, шундан **** йил 1 августгача **** сўм, **** йил 1 октябргача **** сўм, **** йил 31 декабргача **** сўм **** қилиши белгиланган. Даъвогарсудга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,жавобгарСариосиё туман ҳокимининг **** йил 3 январдаги ****-сонли қарорига асосан **** ер майдонида **** ўринли нодавлат мактабгача таълим ташкилоти қуриш **** **** учунбитимни бекор қилишни сўраган. Сариосиё туманлараро иқтисодий судининг**** йил 29 августдаги**** билан ишга *** ва *** низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида жалб қилинган. Биринчи инстанциясудининг**** йил 2 октябрдаги**** билан *** унинг ҳуқуқий вориси *** билан алмаштирилган. Сариосиё туманлараро иқтисодий судининг **** йил 2 октябрдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризаси қаноатлантирилиб, *** ва *** ҳамда *** 2 ўртасида **** йил 17 июлда тузилган ****-сонли “Мактабгача таълим соҳасида давлат хусусий шерикчилик тўғрисида”ги Битим муддатидан олдин бекор қилинган. Ҳал қилув қароридан норози бўлган даъвогар судлов ҳайъатига апелляция шикояти билан мурожаат қилиб, шикоятда ***бошлиғи,шўъба мудири, ***бошлиғи,бош мутахассиси иштирокида тузилган **** йил 1 июлдагимониторинг маълумотномасига кўра,жавобгар НТМ томонидан битим бўйича лойиҳа қиймати **** **** сўмни ташкил этиши, амалга оширилган қурилиш ишлари **** жами **** сўмни ташкил этиши, лойиҳанинг умумий қийматига нисбатан амалга оширилган ишлар қиймати **** 35 фоизни ташкил этиши аниқланганлигини,бунданжавобгартомонидан ўз ****уриятлари тўлиқ ****кўриниб турганлигини, битим талабларига кўра,**** томонидан кредит **** кўмак берилиши лозимлиги кўрсатиб ўтилган бўлса-да, Вазирлик томонидан ҳеч қандай кўмак кўрсатилмаганлиги ва бугунги кунгача **** кредит ****,ТИФ «****» ****белгиланган тартибда жалб қилинмаганлигинибаён қилиб,Сариосиётуманлараро иқтисодий судининг **** йил2 октябрдаги ҳал қилув қарорини бекор қилиб,қонуний қарор қабул қилишни сўраган. Судлов ҳайъатининг **** йил 18 ноябрдаги **** биланишгаТИФ «****» ****Сурхондарё вилоят бошқармасидан мутахассис жалб қилинганҳамда мутахассисва жавобгарзиммасига *** (***) томонидан кредит маблағи **** юзасиданТИФ «****» ****Сурхондарё вилоят бошқармасига мурожаат қилинганёкиқилинмаганлиги, агар мурожаат қилинган бўлса, унинг натижаси тўғрисидаги маълумотни, тасдиқловчи ҳужжатларни илова қилган ҳолдасудга**** этиш **** юклатилган. Суд муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинганучинчи шахслар *** ва ***, мутахассис сифатида жалб қилинганТИФ «****» **** суд муҳокамасига ўз вакили иштирокини таъминламади. Судлов ҳайъати, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан кейинги матнларда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддасига асосан ишни уларнинг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Суд **** иштирок этганжавобгар вакилиапелляция шикоятини қувватлаб, ундаги **** такрорлаб,инвестиция объектига жуда кўп маблағ сарфлаганлигини, кредит олиш учунТИФ“****” **** кўп борамурожаат қилганлигини, аввалига ресурс йўқ деб айтганлигини, ўша пайтдагаровга қўйишга хусусий клиникаси ва транспорт воситаларини гаровга қўймоқчи бўлганлигини,кейинчалик гаров етарли эмас деб айтганлигини, кредит **** **** қурилиш ишларини **** якунлаб, боғчани ишга туширган бўлишини, **** қилинган мурожаатларни тасдиқловчи далилларни ҳамда кредит учун тўпланган ҳужжатларни **** ололмаганлигинибилдириб,апелляция шикоятини қаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок этгандаъвогарвакилиапелляция шикоятига эътироз билдириб,жавобгарга имтиёзли кредит ****, лекин ўзининг айби билан кредит ўз **** олинмаганлигини, жавобгаргаўззиммасига олган инвестиция **** **** бўйичабир неча бор имкониятвамуддатберилганлигини,лекин орадан 7 йил ўтаётган бўлса-да, инвестиция **** тўлиқ ****, келишувбитимиучун Вазирликка ишончли таклифлар киритмаганлигисабабликелишувга эришиб 3 бўлмаслигини билдириб,апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Судлов ҳайъати, тарафларвакилларинингтушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, қуйидагиларга асосан ҳал қилув қарориниўзгаришсиз, апелляция шикоятини эса қаноатлантирмасданқолдиришнилозим деб ҳисоблайди. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ суд ишни апелляция инстанциясида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлигини ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасининг иккинчи ва учинчи қисмларига мувофиқ, ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади.Ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Иш ҳужжатларидан аниқланишича,Сариосиё туман ҳокимининг **** йил 3 январдаги ****-сонли Қарори билан фуқаро **** маҳалласи ҳудудидан 50 ўринли нодавлат мактабгача таълим муасасаси қуриш учун **** кв.м.ер майдони **** берилган. Давлат шериги,хусусий шериква *** ўртасида **** йил 17 июлда ***нинг ****-сонли Қарори билан**** ер майдонида давлат-хусусий шерикчилиги асосида нодавлат мактабгача таълим муассасаси қуриш учун“**” ****-сонли Битим(бундан буён матнда битим деб юритилади)тузилган. Битимнинг 4.1 бандида, мазкур битим имзоланган пайтдан бошлаб кучга киради ва 30 йил давомида, яъни **** йилгача амал қилади деб белгиланган. Битимнинг 2-иловасига кўра, хусусий шерикнинг инвестиция **** **** ва **** муддатлари белгиланган бўлиб, унга кўраинвестиция **** жами **** **** сўмни ташкил этиши, шундан**** **** сўми қурилиш ишларига, **** сўми жиҳозлашга,**** йил 1 августгача **** сўм (қурилиш ишларига), **** йил 1 октябргача**** сўм (**** сўмиқурилиш ишларига, **** сўми жиҳозлашучун), **** йил 31 декабргача **** сўм(******** сўмиқурилиш ишларига, **** сўми жиҳозлаш учун) **** қилиши белгиланган. Сариосиё туман ҳокомининг **** йил 29 июндаги Қ-****-сонли Қарори билан *** ҳудудидаги фуқаро *** томонидан қурилган ****, ****-литерларда 16 хонали, фойдали майдони ****,82 кв.метр, қурилиш ости майдони ****,2 кв.метр бўлган “**** ёшлари” нодавлат мактабгача таълим муассасаси биносига нисбатан мулк ҳуқуқи тан олиниб, **** кв.метр ер майдони рўйхатдан ўтказилиши белгиланган. Бироқ, ***бошлиғи,шўъба мудири, ***бошлиғи,бош мутахассиси иштирокида тузилган **** йил 1 июлдагимониторинг маълумотномасига кўра,хусусий шериктомониданмониторинг куни ҳолатига бетон ишлари **** фоиз, ғишт териш ишлари 90 фоиз, оралиқ том ёпма ишлари 90 фоиз ****, умумий қурилиш ишлари **** 4 35 фоизни ташкил этиши,ТИФ“****” **** томонидан кредит ****, бино бир қаватли бўлиб, том қисми ёпилганлиги, бинонинг ички ва ташқи қисми қумсувоқ қилинганлиги, тадбиркор ўзига тегишли маблағни сарфлаганлиги, қурилиш ишлари давом эттирилаётганлиги, **** томонидан тадбиркор **** этган гаров таъминоти етарли эмас деб топилганлиги ҳамда ушбу ҳудудда боғча ташкил этилса,кредит қайтарилиши хавф остида қолиши тўғрисида хулоса қилинганлиги аниқланган. Шундан сўнг, даъвогар жавобгарга**** йил 4 июлдаги ****-сонли ва 14 июлда ****-сонли таклиф хатларибилан мурожаат қилиб,**** **** ҳамда лойиҳани ишга тушириш муддатларини аниқ кўрсатган ҳолда 15 кун ичидаМактабгача ва мактаб таълими вазирлигигаҳисобот **** этиши талаб қилинган.Шунингдек,белгиланган муддат ичида ҳисоботлар **** этилмаган **** битимни бир томонлама бекор қилиш юзасидан қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда судга мурожаат қилиши **** огоҳлантирилган. Ушбу таклиф хатларига жавобгар томонидан муносабат билдирилмаган ва белгиланган муддатларда ҳисобот **** қилинмаган.Шунингдек, битимни бекор қилиш бўйича розилик берилмаган. Шу сабабли,даъвогар даъво аризасида қуйилган талаб билан судга мурожаат қилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг****-моддасига кўра, битимлар деб фуқаролар ва юридик шахсларнинг фуқаролик ҳуқуқ ва бурчларини белгилаш, ўзгартириш ёки бекор қилишга қаратилган ҳаракатларига айтилади,****-моддасининг биринчи қисмига кўра, битимлар бир тарафлама, икки тарафлама ёки кўп тарафлама (шартномалар) бўлиши мумкин, учинчи қисмига кўра, ш[СПиТ: 1.**** ҳуқуқи.Битимлар- Икки томонлама битим] артнома тузиш учуникки тараф (икки тарафлама битим) ёки уч ёхуд ундан кўп тараф (кўп тарафлама битим) келишиб хоҳиш билдирган бўлиши керак. ФКнинг****-моддасига кўра, **** - фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни ****, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳаракатдан ўзини **** **** бўлади, кредитор эса - қарздордан ўзининг **** **** талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади.**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Хусусий шерикбитимга асосан ўз зиммасига олган **** қисман, 35 фоизга ****, битимнинг иловасида белгиланган муддатда ва миқдорда инвестиция киритмаган ва бугунги кунга қадар **** ўринли мактабгача таълим муассасасини барпо этиш **** ****. ФК ****-моддасинингбиринчи қисмига кўра, тарафлардан бирининг талаби билан шартнома суд томонидан **** қуйидаги ҳолларда ўзгартирилиши ёки бекор қилиниши мумкин: 1) иккинчи тараф шартномани жиддий равишда бузса; 2) ушбу Кодекс, бошқа қонунлар ва шартномада назарда тутилган ўзга ҳолларда. 5 ФК ****-моддасининг учинчи қисмига кўра,тарафлардан бирининг шартномани бузиши иккинчи тарафга у шартнома тузишда умид қилишга **** бўлган нарсадан кўп **** маҳрум бўладиган қилиб зарар етказиши шартномани жиддий бузиш ҳисобланади. Инвестиция **** 7 йил давомида тўлиқ **** ҳолатижавобгартомониданбитим шартларинижиддий бузиш ҳисобланади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, шартнома қандай шаклда тузилган бўлса, уни ўзгартириш ёки бекор қилиш тўғрисидаги келишув ҳам шундай шаклда тузилади, башарти қонунчиликдан, шартнома ёки иш муомаласи одатларидан бошқача тартиб келиб чиқмаса. Битимнинг 5.3.4 бандида, битим шартлари хусусий шерик томонидан бузилган ****, аниқланган камчиликлар Давлат шериги томонидан кўрсатилган муддатда бартараф этилмаса, хусусий шерикни 15 кун олдин огоҳлантирган ҳолда битимни бир томонлама бекор қилиш ҳуқуқи белгиланган. ФК ****-моддасинингиккинчиқисмига кўра,бир тараф шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** таклифга иккинчи тарафдан рад жавоби олганидан кейингина ёки таклифда кўрсатилган ёхуд қонунда ёинки шартномада белгиланган муддатда, бундай муддат бўлмаганида эса-ўттиз кунлик муддатда жавоб олмаганидан кейин, шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** талабни судга **** этиши мумкин. Бу ****, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 18 декабрдаги “Хўжалик шартномаларини тузиш, ўзгартириш ва бекор қилишни тартибга солувчи фуқаролик қонун ҳужжатлари нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги қарорининг 18-бандида ҳам тушунтириш берилган. Жавобгарбитим бўйича ўз ****тўлиқ ва ўз ******** иш ҳужжатлари ҳамда суд **** тарафларвакилларининг берган тушунтиришларига асосан ўз исботини топган. Шу сабабли,биринчи инстанция суди даъвони қаноатлантиришни рад этиш****асосли, қонуний ватўғри тўхтамга келган. Судлов ҳайъати апелляция шикоятидагиДавлат шеригининг**** томонидан кредит **** кўмак берилиши лозимлиги кўрсатиб ўтилган бўлса-да, Вазирлик томонидан ҳеч қандай кўмак кўрсатилмаганлиги ва бугунги кунгача **** кредит ****,ТИФ «****» ****белгиланган тартибда жалб қилинмаганлиги**** билан келишмайди. Чунки,битимнинг 5.4.1 бандигаасосан давлат шеригихусусий шерикка солиқ имтиёзлари ва қонун ҳужжатларида назарда тутилган бошқа преференцияларидан фойдаланиш бўйича кўмаклашиш **** олган. *** томонидан **** йил 29 майдаги ****-сонли хат билан жавобгарга мурожаат қилиниб, лойиҳасини молиялаштириш учун Молия вазирлигидан **** ****, млн.сўм миқдоридаги ресурс маблағлари талаб этиб олинмасдан қолаётганлиги, жорий йилнинг 20 июнига қадар тўлиқ ўзлаштириши зарурлиги тўғрисида огоҳлантирилган ва маблағлар кўрсатилган муддатда ўзлаштирилмаган ****, ушбу маблағлар огоҳлантиришсиз махсус **** қайтарилиши маълум қилинган. Бироқ, битимда даъвогарга **** кредит олинишига кўмаклашиш **** тўғридан-тўғри юклатилмаган. 6 Бундан ташқари, ушбу низоТИФ «****» ****нинг ҳуқуқ ва манфаатларига таъсир қилмайди.Шу сабабли, уни ишга жалб қилиш зарурати мавжуд эмас. Шунингдек, судлов ҳайъати апелляция шикоятидагижавобгар томониданўз ****ларитўлиқ ******** биланҳам келишмайди. Чунки, жавобгар битим бўйича35 фоиз, яъни**** сўмлик қурилиш ишларини ўз маблағлари ҳисобидан **** эмас, балки**** фоиз миқдорида инвестиция киритиш, яъни**** **** сўмга мактабгача таълим муассасасини барпо этиш **** ўз зиммасига олган. ИПКнинг68-моддаси биринчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак, учинчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган далилларни ишда иштирок этувчи бошқа шахслар олдида, агар ушбу Кодексда бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, суд **** бошлангунига қадар ёки суд белгилаган муддат доирасида очиб бериши лозим. Жавобгар даъвогарнинг кредит **** кўмаклашиш **** борлигини, Молия вазирлиги томонидан **** маблағларни олиш учун **** мурожаат қилинганлигини тасдиқловчи далиллар судлов ҳайъатига **** этилмади ва шикоятдаги **** исботлаб берилмади. Бундай ҳолатда, судлов ҳайъати жавобгарнинг апелляция шикоятидаги ****асоссиз деб ҳисоблайди. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги, суд аниқланган деб ҳисоблаган, иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги, ҳал қилув қарорида баён қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслиги ҳамда моддий ва (ёки) процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёхуд нотўғриқўлланилганлиги биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади. Ҳал қилув қароридабундай асослар мавжуд эмас.Шу сабабли,жавобгарапелляция шикояти асоссиз ҳисобланади. ИПК****-моддасибиринчиқисмининг 1-бандига кўра,апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмигакўра,суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади, тўққизинчи қисмигакўра,ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ва тафтиш шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Юқоридагиларни инобатга олиб, судлов ҳайъати биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз, апелляция шикоятини қаноатлантирмасдан қолдиришни, апелляция инстанцияси учун олдиндан тўланган давлат божи ва почта ****жавобгарнингзиммасида қолдиришни, ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ суд **** жавобгардан ундиришни лозим деб топди. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****,****, ****-моддаларини 7 қўллаб, судлов ҳайъати Қ А Р О Р Қ И Л Д И: Сариосиётуманлараро иқтисодий судининг **** йил2 октябрдагиҳал қилув қарори ўзгаришсиз,*** апелляция шикояти қаноатлантирилмасдан қолдирилсин. Апелляция инстанцияси учун олдиндан тўланган******** сўм давлат божи ва **** сўм почта ****“**зиммасида қолдирилсин. Жавобгар ***ҳисобидан Олий суд депозитига **** сўм суд **** ундирилсин. Мазкур қарорнинг учинчи қисми бўйича ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Мазкур қарордан норози тараф ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил муддат ичидаСариосиётуманлараро иқтисодий суди орқали Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят (прокурор протест) бериши мумкин. Раислик қилувчи *** ҳайъат аъзолари **** ***