Решение #2842208 Экономические

4-1601-2504/11494-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанцияда ишни кўрган судья Х.Умаров Кассация инстанциясида маърузачи судья Ш.Тўхтабоев НАМАНГАН ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ Қ А Р О Р И Наманган шаҳри 2025 йил 27 ноябрь Наманган вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати, судья А.Иномов раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар А.Мухиддинов ва Ш.Тўхтабоевдан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси М.Рахимованинг суд мажлиси котиблигида, аризачи Наманган вилояти қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги соҳасида ҳудудий назорат инспекциясининг жавобгар “S BN BE KROR QURILIS ” масъулияти чекланган жамиятига нисбатан Давлатобод тумани, “Янги тонг” МФЙ, 5а-кичик ноҳия кўчаси 65уй ҳудудида жавобгар томонидан ўзига тегишли ҳудудда “Савдо ва маиший хизматга мужассамлашган кўп қаватли турар-жой биноси қурилиши” объектида олиб борилаётган қурилиш-монтаж ишларини тўхтатиш тўғрисидаги даъво аризаси юзасидан қўзғатилган иш бўйича Наманган туманлараро иқтисодий судининг 2025 йил 3 июндаги ҳал қилув қарори устидан “S BN BE KROR QURILIS ” масъулияти чекланган жамияти томонидан берилган кассация шикоятини аризачи вакили Н.Шеригулов (ишончнома асосида), жавобгар жамият раҳбари А.Шамсутдинов ва унинг вакили А.Каримов (ордер асосида)ларнинг иштирокида, судлов ҳайъати биносида, очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Наманган вилояти қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги соҳасида ҳудудий назорат инспекцияси (бундан буён матнда аризачи ёки инспекция деб юритилади) Наманган туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат этиб, “S BN BE KROR QURILIS ” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)га нисбатан Давлатобод тумани, “Янги тонг” МФЙ, 5а-кичик ноҳия кўчаси 65-уй ҳудудида жавобгар томонидан ўзига тегишли ҳудудда “Савдо ва маиший хизматга мужассамлашган кўп қаватли турар-жой биноси қурилиши” объектида олиб борилаётган қурилиш-монтаж ишларини тўхтатишни сўраган. Наманган туманлараро иқтисодий судининг 2025 йил 3 июндаги ҳал қилув қарори билан аризачининг даъво талаблари қаноатлантирилиб, жавобгарнинг Давлатобод тумани, “Янги тонг” МФЙ, 5а-кичик ноҳия кўчаси 65-уй ҳудудидаги “Савдо ва маиший хизматга мужассамлашган кўп қаватли турар-жой биноси қурилиши” объектида олиб борилаётган қурилиш-монтаж 1 ишлари ёзма кўрсатмаларда аниқланган камчиликлар бартараф этилгунга ҳамда тасдиқланган лойиҳадан четга чиқган ҳолда ўзбошимчалик билан қурилган айвонча, 4, 5 ва 6 қаватларда ғишт териш ишлари демонтаж қилингунига қадар тўхтатиб туриш белгиланган. Шунингдек. Жавобгар ҳисобидан аризачи фойдасига тўлнган 37 500 сўм почта хажарати ундирилган. Жавобгар кассация шикояти билан мурожаат қилиб, ҳал қилув қарорини бекор қилиб, қурилиш-монтаж ишларини давом эттиришга рухсат беришни сўраган. Кассация шикоятига асос сифатида, жавобгар томонидан аризачининг ёзма кўрсатмасида қайд этилган камчиликларни бартараф этиб, лойиҳадан четга чиқиб бажарилган ишлари бўйича қайта лойиҳа-смета ҳужжатлари тайёрланиб, кўриб чиқиш учун “Шаҳарсозлик ҳужжатларини экспертиза қилиш Республика маркази” ДМга тақдим қилиниб, экспертизанинг 2025 йил 22 сентябрдаги № 258972-сонли хулосасига кўра аризачининг ёзма кўрсатмасида қайд этилган камчиликлар бартараф этилганлиги, лойиҳа-смета ҳужжатлари келгусида кўриб чиқиш ва тасдиқлашга тавсия этилиши кўрсатилганлиги, шунингдек жавобгарнинг мурожаатига асосан аризачи 2025 йил 6 октябрдаги жавобида қурилиш-монтаж ишларини бошлаш учун объект рўйхатдан ўтказилиб, давом эттиришга рухсат этилганлиги суднинг ҳал қилув қарорини бекор қилишга асос бўлиши ҳақида важлар келтирилган. Суд мажлисида жавобгар жамият раҳбари кассация шикоятида келтирилган важларни қўллаб-қувватлаб, ҳақиқатда кўп қаватли турар-жойни қуришда аризачининг кўрсатмасида кўрсатилган камчиликлар мавжуд бўлганлигини, 2025 йил 22 сентябрда “Шаҳарсозлик ҳужжатларини экспертиза қилиш Республика маркази” ДМнинг Сирдарё вилояти бошқармаси томонидан экспертиза хулосаси олинганлигини, унга кўра лойиҳа-смета ҳужжатларида ўзгартириш қилиниб, уни келгусида кўриб чиқиш ва тасдиқлаш тавсия этилганлигини, аризачининг 2025 йил 6 октябрдаги қурилиш-монтаж ишларини бошлаш учун объект рўйхатдан ўтказилганлиги ҳақида кўчирма олинганлигини, шунингдек аризачининг 2025 йил 22 октябрдаги 4-02-1556-сонли хатига биноан жавобгарга Давлатобод тумани, “Янги тонг” МФЙ, 5а-кичик ноҳия, 65-уй ҳудудидаги “Савдо ва маиший хизматга мужассамлашган кўп қаватли турар-жой биноси қурилиши” объектида қурилиш-монтаж ишларини давом эттиришга рухсат берилганлигини маълум қилиб, кассация шикоятини қаноатлантиришни ҳамда биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни сўради. Суд муҳокамасида аризачи вакили судга даъво аризаси киритилган вақтда жавобгар томонидан олиб борилаётган қурилиш-монтаж ишларида камчиликлар мавжуд бўлганлигини, бу ҳақида кўрсатмалар берилганлигини, бироқ бартараф этилмагандан сўнг судга даъво аризаси киритилганлигини, суднинг ҳал қилув қарори билан объектда ишлар демонтаж қилингунга қадар тўхтатиш белгиланганлигини, бироқ жавобгар “Шаҳарсозлик ҳужжатларини экспертиза қилиш Республика маркази” ДМнинг Сирдарё вилояти бошқармаси томонидан экспертиза хулосаси олинганлигини, шу боис аризачи томонидан жавобгарга Давлатобод тумани, “Янги тонг” МФЙ, 5а-кичик ноҳия, 65-уй ҳудудидаги “Савдо ва маиший хизматга мужассамлашган кўп 2 қаватли турар-жой биноси қурилиши” объектида қурилиш-монтаж ишларини давом эттиришга рухсат берилганлигини билдириб, қонуний қарор қабул қилишни сўради. Судлов ҳайъати, ишда иштирок этувчи шахслар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб, иш ҳужжатларини ўрганиб, қуйидагиларга кўра кассация шикоятини қаноатлантирмасликни, ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасининг биринчи қисмига кўра, ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда тақиқланмаган барча усуллар билан ҳимоя қилишга ҳақли. Ушбу модданинг учинчи қисмига мувофиқ, ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, мустақил ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) 299-моддасининг биринчи қисмига кўра, суд ишни кассация тартибида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлиги ва асослилигини текширади. Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. Иш ҳужжатларидан аниқланишича, аризачи томонидан жавобгар қурилиш ишларини амалга ошираётган объектда 2025 йилнинг ўтган даврида 5 маротаба давлат назорати тизими орқали текширувлар ўтказилган. Ўрганиш давомида лойиҳада кўп қаватли турар жой биносини ташқи айвончалари очиқ металл панжара берилган бўлиб, амалда айвонча ости монолит темир бетон консул чиқарилган ҳолатда сопол ғишт териб ёпиқ айвонча бажарилиб тасдиқланган лойиҳа талаби бузилганлиги, қурилиш майдони вақтинчалик ҳимоя тўсиқлари билан ўралмаганлиги, фуқаро муҳофазаси талаблари бажарилмаганлиги, лойиҳавий турар-жой биноси ғишт териш ишларида сифатсиз сопол ғиштлардан фойдаланилганлиги, лойиҳа талаби бўйича М75 маркали стандарт ғишт териш белгиланган бўлса-да, 4 қаватдан бошлаб амалда бўшлиқлик ғишт териш ишлари амалга оширилганлиги, ички назоратчи электрон тизимда назорат ишларини олиб бормаганлиги, муаллифлик назорати электрон тизимда назорат ишларини олиб бормаганлиги, техник назоратчи электрон тизимда назорат ишларини олиб бормаганлиги, қурилишда қўлланилган материал ва конструкцияларни кириш назоратидан ўтказилмаганлиги аниқланган. Бу билан жавобгар томонидан қурилиш ишларини амалга оширишда лойиҳалаш, шаҳарсозлик тўғрисидаги қонунлар, шаҳарсозлик меъёрлари ва қоидалари талаблари бузилган. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 17 апрелдаги 214-сонли қарори билан тасдиқланган “Ўзбекистон Республикаси Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги соҳасида ҳудудий назорат қилиш инспекциялари тўғрисида”ги Низомнинг 10-бандида, лойиҳа ҳужжатлари бўйича қурилишмонтаж ишларининг амалга оширилишда ва қурилиш-монтаж ишлари тугалланган объектларнинг фойдаланишга қабул қилинишида шаҳарсозлик 3 тўғрисидаги қонунлар, шаҳарсозлик меъёрлари, қоидалари ва стандартларга риоя қилиниши, қурилиш соҳасида техник жиҳатдан тартибга солишга доир норматив ҳужжатлар талабларига риоя этилиши бўйича давлат назоратини амалга ошириш қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги соҳасида ҳудудий назорат қилиш инспекцияларининг асосий вазифаси эканлиги белгиланган. Шу боис аризачи томонидан жавобгарга қурилиш низоми ва қоидалари талабларининг бажарилишида аниқланган камчиликларни бартараф қилиш бўйича 10 та ёзма кўрсатма юборилган. Жавобгар ёзма кўрсатмаларда аниқланган камчиликларни бартараф қилмай қурилиш-монтаж ишларини давом эттирганлиги учун аризачи судга ариза билан мурожаат қилиб, қурилиш ишларини вақтинча тўхтатишни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Шаҳарсозлик кодекси 27-моддаси иккинчи қисмининг тўртинчи хатбошисида, Ўзбекистон Республикаси Қурилиш ва уйжой коммунал хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги соҳасида назорат қилиш инспекцияси ҳамда унинг ҳудудий инспекциялари қонун ҳужжатларида назарда тутилган қурилиш соҳасида рухсат бериш тартиб-таомилларига риоя қилинмаган ва аниқланган ҳуқуқбузарликларни бартараф этиш бўйича камида иккита кўрсатма бажарилмаган ҳолларда қурилиш-монтаж ишларини тўхтатиб туради ва демонтаж ишларини олиб бориш тўғрисидаги даъво билан судга мурожаат қилиши белгиланган. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Президенти “Қурилиш-монтаж ишлари сифатини тубдан яхшилаш ва қурилишни назорат қилиш тизимини такомиллаштириш чоралари тўғрисида” 2020 йил 5 февралдаги ПҚ-4586-сонли қарорининг 2-бандида, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги соҳасида назорат қилиш инспекцияси ва ҳудудий инспекцияларга давлат қурилиш назоратини амалга ошириш доирасида қонун ҳужжатларида назарда тутилган қурилиш соҳасидаги рухсат бериш тартибтаомилларига риоя қилинмаган ҳамда аниқланган ҳуқуқбузарликларни бартараф этиш бўйича кўрсатма бажарилмаган тақдирда қурилиш-монтаж ишларини тўхтатиб қўйиш ва демонтаж (буздириш) ишларини амалга ошириш тўғрисидаги даъво билан судга мурожаат қилиш ҳуқуқи берилган. Жавобгар томонидан қурилиш соҳасидаги қонун ҳужжатлари ҳамда шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари талаблари бузилганлиги, аризачининг талаби асосли эканлиги ишдаги ёзма кўрсатмалар, фотосуратлар, маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги баённома, мутахассис хулосаси ва бошқа ҳужжатлар билан ўз тасдиғини топганлиги сабабли суд аризани қаноатлантириш лозим деб ҳисоблайди. ИПК 217-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, фаолиятни тўхтатиб туриш ҳуқуқий таъсир чораси ҳисобланади. ИПК 222-моддаси учинчи қисмининг 4-бандида, ҳуқуқий таъсир чорасини қўллаш тўғрисида билдирилган талаб (ушбу ҳолатда фаолиятни тўхтатиб туриш тўғрисидаги талаб) қаноатлантирилган тақдирда, суд ҳал 4 қилув қарорининг хулоса қисмида фаолият чекланадиган, тўхтатиб туриладиган ва тақиқланадиган муддат кўрсатилиши кераклиги қайд этилган. Судлов ҳайъати, биринчи инстанция суди юқорида қайд этилганларга асосланган ҳолда жавобгарнинг Давлатобод тумани, Янги тонг МФЙ, 5-а кичик ноҳия кўчаси, 65-уй ҳудудида “Савдо ва маиший хизматга мужассамлашган кўп қаватли турар-жой биносини қуриш” объектида олиб бораётган қурилиш-монтаж ишларини ёзма кўрсатмаларда аниқланган камчиликлар бартараф этилгунига ҳамда тасдиқланган лойиҳадан четга чиққан ҳолда ўзбошимчалик билан қурилган айвонча, 4, 5 ва 6 қаватларда ғишт териш ишлари демонтаж қилингунига қадар тўхтатишни лозим топиб, тўғри тўхтамга келган. Судлов ҳайъати жавобгарнинг кассация шикоятида ва суд муҳокамасида келтирган важлари билан келишмайди ва қуйидагиларга кўра асоссиз деб ҳисоблайди: - гарчи, лойиҳадан четга чиқиб бажарилган ишлари бўйича қайта лойиҳа-смета ҳужжатлари тайёрланиб, кўриб чиқиш учун “Шаҳарсозлик ҳужжатларини экспертиза қилиш Республика маркази” ДМга тақдим қилиниб, экспертизанинг 2025 йил 22 сентябрдаги № 258972-сонли хулосасига кўра аризачининг ёзма кўрсатмасида қайд этилган камчиликлар бартараф этилганлиги, лойиҳа-смета ҳужжатлари келгусида кўриб чиқиш ва тасдиқлашга тавсия этилиши кўрсатилганлиги, шунингдек жавобгарнинг мурожаатига асосан аризачи 2025 йил 6 октябрдаги жавобида қурилишмонтаж ишларини бошлаш учун объект рўйхатдан ўтказилиб, давом эттиришга рухсат этилганлиги қайд этилса-да, ваҳоланки биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорни қабул қилган вақтда жавобгар томонидан лойиҳасмета ҳужжатидан четга чиқиш ҳолати мавжуд бўлганлигини, буни жавобгарнинг ўзи ҳам тасдиқлаганлигини, кейинчалик 2025 йил 22 сентябрда экспертиза хулосаси олиниб, аризачи томонидан 2025 йил 6 октябрда қурилиш-монтаж ишларини бошлаш учун объект рўйхатдан ўтказилиб, давом эттиришга рухсат этилганлиги ҳамда аризачининг 2025 йил 22 октябрдаги 4-02-1556-сонли хатига биноан жавобгарга объектда қурилиш-монтаж ишларини давом эттиришга рухсат берилганлиги аниқланди. Мазкур биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорни бекор қилишга асос бўлмайди. ИПК 302-моддасининг биринчи қисмида, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асослар келтирилган бўлиб, мазкур ҳолатда бундай асослар мавжуд эмас. ИПК 301-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига мувофиқ, кассация инстанцияси суди кассация шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ҳақли. ИПК 118-моддасининг биринчи қисмига кўра, суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига биноан, ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ва тафтиш шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд харажатлари ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ тақсимланади. 5 Юқорида қайд этилганларга кўра, судлов ҳайъати жавобгарнинг кассация шикоятини қаноатлантиришсиз, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни, у томонидан тўланган 41 200 сўм почта харажатини инобатга олиб, унинг зиммасида қолдиришни лозим топади. Баён этилганларга асосан, ИПКнинг 118, 297, 299, 301 ва 303-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қарор қ и л д и: Наманган туманлараро иқтисодий судининг 2025 йил 3 июндаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. “S BN BE KROR QURILIS ” масъулияти чекланган жамияти томонидан тўланган 41 200 сўм почта харажатини инобатга олиб, унинг зиммасида қолдирилсин. Кассация шикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичида ҳал қилув қарорини қабул қилган суд орқали Наманган вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиш (протест келтириш) мумкин. Ҳайъат раиси А.Иномов Ҳайъат аъзолари А.Мухиддинов Ш.Тўхтабоев 6