← Назад
Решение #2842255 economic_new
Судебный акт
Реквизиты
Стороны
Ссылки на нормативные акты
10
| Ссылка | Название акта | Статья | Часть | Тип |
|---|---|---|---|---|
| ФКнинг | 236 | — | law | |
| ФКнинг | 744 | — | law | |
| ФКнинг | 734 | — | law | |
| ФКнинг | 268 | — | law | |
| ФКнинг | 327 | — | law | |
| ФКнинг | 281 | — | law | |
| ИПКнинг | 66 | — | law | |
| ИПК | 72 | — | law | |
| ИПК | 74 | — | law | |
| ИПКнинг | 118 | — | law |
Текст решения
13 230 символов
4-1901-2503/8964-сонли ин
YЗБEКИСTOН РEСПУБЛИКАСИ НOМИДАН
АЛ ИЛУВ АРOРИ
Tермиз на·ри
2025 йил 25 ноябрь
Термиз туманлараро итисодий суди, судья Б.Абдуллаев раислигида,
судья ëрдамчиси З.Казиеванинг котиблигида, даъвогар вакили А.Фозилов
(07.01.2025 йилдаги 07/02-45-сонли ишончнома асосида) иштирокида,
Үзбекистон
Савдо-саноат
палатаси
Сурхондарë
вилоят
·удудий
бошармасининг даъвогар “Туронбанк” АТБ манфаатида хавобгар - “K r v n
w rk” масъулияти чекланган хамиятига нисбатан кредит ва фоиз
арздорлигини ундириш, ундирувни гаров мулкига аратиш ·аида киритган
даъво аризаси буйича тупланган итисодий ишни уз биносида, очи суд
махлисида куриб чииб, уйидагиларни
а н и ц л а д и:
Үзбекистон Савдо-саноат палатаси Сурхондарë вилоят ·удудий
бошармасининг даъвогар “Туронбанк” АТБ (кейинги уринларда – даъвогар)
нинг манфаатида судга даъво аризаси билан мурохаат илиб, хавобгар
“K r v n w rk” МЧЖ (кейинги уринларда – хавобгар) ·исобидан кредит
шартномаси буйича 300 000 000 сум асосий кредит арзи, 18 233 000 сум
кредит фоизини ундиришни, ундирувни гаров мулкига аратишни ·амда
гаров мулки ·исобланган Термиз ша·ар “Алпомиш” МФЙ., А.Навоий кучаси
41г-уй
манзилида хойлашган “савдо ва маиший хизмат курсатиш дукони
биноси”нинг бошланfич ба·осини белгилашни сураган.
Палата ишни унинг вакили иштирокисиз куришни сураган.
Жавобгар суд махлисининг вати ва хойи ·аида белгиланган тартибда
хабардор илинган булсада, суд махлисида уз вакили иштирокини
таъминламади, судга бунинг сабабини маълум илмади.
Суд, Үзбекистон Республикаси Итисодий процессуал кодексининг
(бундан буëн матнда ИПК деб юритилади) 170-моддасига асосан ишни
уларнинг иштирокисиз куришни лозим деб топди.
Суд махлисида иштирок этган даъвогар вакили даъвони увватлаб,
хавобгар кредит шартномаси буйича уз махбуриятларини лозим дарахада
бахармаганлигини, 300 000 000 сум асосий кредит арзи, 18 233 000 сум
кредит фоизидан арздорлиги мавхудлигини, кредит шартномаси буйича
махбуриятларини мунтазам равишда бахармасдан келаëтганлигини, шу боис
итисодий судга мурохаат илишга махбур булганлигини билдириб, даъво
аризасини тули аноатлантиришни суради.
Суд, даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, ишда тупланган
·уххатларни
атрофлича урганиб чииб, уларга ·ууий ба·о бериб,
уйидагиларга кура, даъво талабларини исман аноатлантиришни лозим деб
·исоблайди.
Иш ·уххатларидан аниланишича, тарафлар уртасида 03.06.2025 йилда
тузилган 3284001233-сонли ва 3284001234-сонли кредит шартномасига
биноан, даъвогар хавобгарга хизмат курсатиш фаолиятини ташкил этиш
масадида савдо ва маиший хизмат курсатиш дукони сотиб олиш масадида
76 ой муддатга, йиллик 22 фоиз устама тулаш шарти билан 300 000 000 сум
кредит маблаfи ахратиш махбуриятини, хавобгар эса олинган кредит
маблаfидан масадли фойдаланган ·олда асосий арз ва унинг фоизларини
тулов хадвалига мувофи белгиланган муддатда айтариш махбуриятини
олган.
Кредит таъминоти учун хами 125 000 000 сумлик суfурта полиси ва
хавобгарга тегишли Термиз ша·ар “Алпомиш” МФЙ., А.Навоий кучаси 41гуй
манзилида хойлашган умумий майдони 16.28 кв.м дан иборат “савдо ва
маиший хизмат курсатиш дукони биноси” 09.06.2025 йилда нотариал
тасдиланган гаров (ипотека) шартномасига биноан тарафлар уртасидаги
ба·олаш далолатномаси асосида гаровга тадим этилган.
Суд му·окамаси давомида даъвогар вакили хавобгарнинг 17.11.2025
йил ·олатига 200 000 000 сум муддати утган кредит арзи, 17 499 123,29 сум
кредит фоизидан арздорлиги сундирилмаганлигини билдириб, ушбу ·ада
судга маълумотнома тадим этган.
Банк кредит шартномасида назарда тутилган уз махбуриятларини тули
бахарган булсада, хавобгар кредит шартномасида курсатилган кредитни
айтариш хадвалига амал илмасдан, уз махбуриятларини лозим дарахада
бахармаганлиги боис, даъвогар олдида юорида айд этилган арздорлик
юзага келган булиб, бартараф этилмасдан олган.
Жавобгар кредит шартномаси буйича зиммасидаги махбуриятларни
лозим дарахада бахармаганлиги ишдаги ·уххатлар, хусусан банк
маълумотномаси ва суд му·fокамаси давомидаги ·исоб-китоблар билан уз
исботини тули топди.
Даъвогарнинг муддати утган асосий кредит арзи ва унинг фоизларини
тулаб бериш туfрисида хавобгарга юборган 17.09.2025 йилдаги
12/03-2238-сонли талабнома оибатсиз олдирилган.
Шартноманинг 4.2.11-бандида хавобгар кредит ва унга ·исобланган
фоиз туловларини мазкур шартномага ва мазкур шартноманинг ахралмас
исми ·исобланган кредитни айтариш хадвалига асосан белгиланган
тартибда ва муддатда тули айтарилишини таъминлаш ·амда шартнома
буйича уз махбуриятларини лозим дарахада бахариш махбуриятини олган.
Шартноманинг 4.2.26-бандига мувофи, хавобгар даъвогарга мазкур
шартнома буйича узига юклатилган махбуриятлар бахарилмаган ·олларда
етказилган моддий зарар ва ·арахатларни тули оплаб бериш махбурияти
белгиланган.
Шартноманинг 7.2-бандига кура, асосий арзни айтариш муддати
кечиктирилганда, хавобгар шартноманинг 2.3-бандида белгиланган фоиз
ставкасига ушимча равишда йиллик кредит фоиз ставкасининг 1,5 баравари
мидорида фоиз тулаши назарда тутилган.
Шартноманинг 6.9-бандида махбуриятлар бахарилмаганда ундирув
таъминот турларининг айси бирига аратилиши даъвогарнинг танловига
кура белгиланиши, бунда ундирув таъминотнинг бир турига ëки барчасига
аратилиши мумкинлиги белгиланган.
Үзбекистон Республикаси Фуаролик кодекси (бундан буëн матнда –
ФК)нинг 8, 234-моддаларига кура махбуриятлар шартномадан, зиëн етказиш
натихасида ·амда ушбу Кодексда курсатилган боша асослардан келиб
чиади.
ФКнинг 236-моддасида махбуриятлар махбурият шартларига ва онун
·уххатлари талабларига мувофи, бундай шартлар ва талаблар булмаганида
эса иш муомаласи одатларига ëки одатда уйиладиган боша талабларга
мувофи лозим дарахада бахарилиши, 237-моддасига кура махбуриятларни
бахаришдан бир томонлама бош тортишга йул уйилмайди.
ФКнинг 744-моддасига мувофи, кредит шартномаси буйича бир тараф
– банк ëки боша кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (арз
олувчига) шартномада назарда тутилган мидорда ва шартлар асосида пул
маблаfлари (кредит) бериш, арз олувчи эса олинган пул суммасини
айтариш ва унинг учун фоизлар тулаш махбуриятини олади. Агар ушбу
параграфнинг оидаларида бошача тартиб назарда тутилган булмаса ва у
кредит шартномасининг мо·иятидан келиб чимаса, кредит шартномаси
муносабатларига нисбатан арзнинг оидалари улланади.
ФКнинг 734-моддасига асосан, агар онунда ëки арз шартномасида
бошача тартиб назарда тутилган булмаса, арз берувчи (юридик шахс ëки
фуаро) арз олувчидан арз суммасига шартномада белгиланган мидорда ва
тартибда фоизлар олиш ·ууига эга булади. Фоизлар тулаш тартиби ва
муддатлари арз шартномаси билан белгиланади.
ФКнинг 268-моддасига кура, агар шартномада бошача тартиб назарда
тутилган булмаса, гаров талабнинг уни ондириш пайтидаги ·ахмини
таъминлайди, хусусан фоизлар, неустойка, ихрони кечиктириб юбориш
натихасида етказилган зарар туланишини, шунингдек гаровга олувчининг
гаровга уйилган ашëни салашга илган зарур харахатлари ва ундирув
харахатлари туланишини таъминлайди.
ФКнинг 327-моддасига биноан, боша шахсларнинг пул маблаfларини
fайрионуний ушлаб олиш, уларни айтариб беришдан бош тортиш, уларни
тулашни бошача тарзда кечиктириш ëхуд боша шахс ·исобидан асоссиз
олиш ëки хамfариш натихасида улардан фойдаланганлик учун ушбу
маблаfлар суммасига фоиз туланиши керак.
Үзбекистон Республикаси Олий хухалик суди Пленумининг
22.12.2006 йилдаги “Кредит шартномаларидан келиб чиадиган
махбуриятлар бахарилишини таъминлаш туfрисидаги фуаролик онун
·уххатларини уллашнинг айрим масалалари ·аида”ги арорининг 5бандида арз олувчилар (арздорлар)нинг кредитларни айтармаганлик учун
кредит ташкилотлари олдидаги хавобгарлиги доирасини анилашда судлар
арз таркибига кредитнинг ëки унинг бир исмининг суммаси, кредитдан
фойдаланганлик учун фоизлар, кредит шартномасида белгиланган ·ахмда
боша туловлар (комиссиялар) киришидан келиб чиишлари зарурлиги,
кредитдан фойдаланганлик учун фоизлар, кредит ташкилоти томонидан арз
олувчи (арздор) банкнинг пул маблаfларидан амалда фойдаланган бутун
даври учун, ·атто актив (кредит/арз) устирмаслик маомига утказилган
тадирда ·ам, пул махбуриятларини кечиктириш даврини ушган ·олда
·исобланиши мумкинлиги ·аида тушунтириш берилган.
Шунингдек, даъвогар даъво талабида кредит таъминоти учун ипотека
шартномасига биноан гаровга олинган хавобгарга тегишли Термиз ша·ар
“Алпомиш” МФЙ., А.Навоий кучаси 41г-уй манзилида хойлашган умумий
майдони 16.28 кв.м дан иборат “савдо ва маиший хизмат курсатиш дукони
биноси”нинг бозор ба·осини белгилашни сураган.
ФКнинг 281-моддасининг учинчи исмига биноан, гаровга уйилган
мол-мулкнинг кимошди савдосидаги бошланfич сотиш нархи гаровга уювчи
ва гаровга олувчи уртасидаги келишувга асосан белгиланади. Гаровга
уювчи ва гаровга олувчи уртасида мол-мулк нархи буйича
келишмовчиликлар мавхуд булган тадирда, мустаил ба·оловчи ташкилот
халб этилади ва гаровнинг дастлабки иймати бозор ийматидан келиб
чииб белгиланади. Бунда ба·олаш билан боfли барча харахатлар мустаил
ба·оловчи ташкилотни халб илган тараф томонидан опланади.
Биро, суд тарафлар уртасида гаров мулкининг ба·оси буйича
келишмовчиликлари мавхудлигини аниламаганлиги, иш ·уххатларида
гаровга уювчининг гаров мулкининг нархи буйича эътирозини акс
эттирувчи далиллар йулиги сабабли даъвогарнинг ушбу талабини
аноатлантиришни рад этишни лозим топди. Боиси, 29.05.2025 йилдаги
далолатномага мувофи гаров мулки ·исобланган савдо ва маиший хизмат
курсатиш биноси 250 000 000 сумга тарафлар келишувига биноан ба·оланган
булиб,
ипотека
шартномаси
09.06.2025 йилда нотариал тасдиланган. Шунингдек, хавобгарга даъво
аризасининг нусхаси юборилган булиб, суд махлисининг вати ва хойи
·аида белгиланган тартибда хабардор илинган булсада, суд махлисида
иштирок этмади, даъво талабларига нисбатан уз эътирозларини билдирмади.
ИПКнинг 66-моддасига асосан иш буйича далиллар ушбу Кодексда ва
боша онунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар ·аидаги
маълумотлар булиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг
талаблари ва эътирозларини асословчи ·олатлар, шунингдек низони туfри
·ал илиш учун а·амиятга эга булган боша ·олатлар мавхудлигини ëки
мавхуд эмаслигини анилайди. Бундай маълумотлар ëзма ва ашëвий
далиллар, экспертларнинг хулосалари, мутахассисларнинг масла·атлари
(тушунтиришлари), гуво·ларнинг курсатувлари, ишда иштирок этувчи
шахсларнинг тушунтиришлари билан аниланади.
ИПК 72-моддасига кура онунчиликка мувофи муайян далиллар билан
тасдиланиши керак булган иш ·олатлари боша далиллар билан
тасдиланиши мумкин эмас.
ИПК 74-моддасига кура агар текшириш натихасида далилнинг
·аиатга туfри келиши аниланса, у ишончли деб тан олинади.
ИПКнинг 118-моддасига мувофи суд харахатлари ишда иштирок
этувчи шахсларнинг аноатлантирилган даъво талаблари мидорига
мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.
Үзбекистон Республикасининг “Давлат бохи туfрисида”ги онунига
мувофи тасдиланган давлат бохи ставкаларига кура итисодий судларга
бериладиган мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво ба·осининг 2
фоизи мидорида, биро базавий ·исоблаш мидорининг 1 бараваридан кам
булмаган мидорда давлат бохи туланиши керак.
Суд, юоридагиларни инобатга олиб, даъвогарнинг даъво талабини
исман аноатлантириб, хавобгардан даъвогар фойдасига 300 000 000 сум
асосий кредит арзи, 18 233 000 сум кредит фоизини ундиришни, ундирувни
гаров таъминоти ·исобланган ·амда хавобгарга тегишли Термиз ша·ар
“Алпомиш” МФЙ., А.Навоий кучаси 41г-уй манзилида хойлашган умумий
майдони 16.28 кв.м дан иборат “савдо ва маиший хизмат курсатиш дукони
биноси”га аратишни, даъво талабининг олган исмини аноатлантиришни рад
этишни лозим топди.
Суд, ИПКнинг 118-моддасига асосан иш буйича суд ·арахатларини
му·окама илиб, хавобгардан республика бюдхети ·амда суд ·окимияти
органларини ривохлантириш хамfармасига 6 364 660 сум давлат бохини,
даъвогар фойдасига иш учун олдиндан туланган 41 200 сум почта харахатини
ундириш ·аида тухтамга келди.
Суд, Үзбекистон Республикаси Итисодий процессуал кодексининг
118, 176-180, 186-моддаларини уллаб,
царор
ц и л д и:
Даъво талаби исман аноатлантирилсин.
Даъвогар “Туронбанк” АТБ фойдасига хавобгар “K r v n w rk”
масъулияти чекланган хамияти ·исобидан:
- 300 000 000 сум асосий кредит арзи, 18 233 000 сум кредит фоизи
·амда иш учун олдиндан туланган 41 200 сум почта харахати;
- республика бюдхети
·амда
суд ·окимияти
органларини
ривохлантириш хамfармасига 6 364 660 сум давлат бохи ундирилсин.
Ундирув гаров мулки ·исобланган ·амда хавобгар “K r v n w rk”
масъулияти чекланган хамиятига тегишли Термиз ша·ар “Алпомиш” МФЙ.,
А.Навоий кучаси 41г-уй манзилида хойлашган умумий майдони 16.28 кв.м
дан иборат “савдо ва маиший хизмат курсатиш дукони биноси”га
аратилсин.
Даъво талабининг олган исмини аноатлантириш рад этилсин.
Мазкур ·ал илув арори бир ой муддат утиб онуний кучга киради.
ал илув арори онуний кучга киргач ихро вараалари берилсин.
ал илув ароридан норози тарафлар арор абул илинган кундан
эътиборан бир ой ичида ушбу суд орали апелляция тартибида шикоят
(протест) беришлари ëки ушбу муддатда апелляция шикояти (протест
берилмаса), олти ойлик муддатда касация шикояти (протест) беришлари
мумкин.
Судья
Б.Абдуллаев