Решение #2842287 Экономические

****6-****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанцияда ишни кўргансудья –**** Кассация инстанцияси судида маърузачисудья –**** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСИСУДИНИНГ Қ АР О Р И Бухорошаҳри ****йил 25 ноябрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судьяси **** раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар **** ва **** иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида, Бухоро вилоят **** бўлим прокурори ****,Бухоро вилоят божхона бошқармаси вакиллари ****(**** йил 18 августдаги ****-сонли ишончнома асосида)лар иштирокида,даъвогар **** вилоят божхона бошқармасининг жавобгар “Q ‘rg‘ n dun sit rf сt” масъулияти чекланган жамиятидан ****,**** божхона тўлови ва ****,**** пеняундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қабул қилинган Ромитан туманлараро иқтисодий судининг **** йил 25 августдаги ҳал қилув қарори устидан даъвогарБухоро вилоят божхона бошқармаси томониданберилган кассация шикоятини иш ҳужжатлари билан биргаБухоро вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Бухоро вилоят божхона бошқармаси(бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“Q ‘rg‘ n dun sit rf сt” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан****,**** божхона тўлови ва ****,**** пеняундиришни сўраган. Ромитан туманлараро иқтисодий судининг **** йил 25 августдаги ҳал қилув қарори билан даъво талаби қисман қаноатлантирилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига ****,**** пеня, олдиндан тўланган **** сўм почта **** ундириш белгиланган.Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилган. Даъвогар томонидан мазкур ҳал қилув қарори устидан кассация шикояти берилган.Кассация шикоятида кечиктириб тўланиши шарти билан тўланиши лозим бўлган божхона тўловларни жавобгар томонидан тўланмаганлиги, жавобгарнинг ва суғурталовчи ташкилотнинг **** ҳисоб **** инкассо топшириқномаси қўйилганлиги, суғурта ташкилоти каби жавобгар ҳам бир ҳил **** эга эканлиги **** қилиб кўрсатилиб,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ва даъво талабини тўлиқ қаноатлантириш **** янги қарор қабул қилиш сўралган. Судлов ҳайъатининг **** йил 13 ноябрдаги **** билан иш биринчи инстанция судида иш юритиш қоидалари бўйича кўришга ўтилиб, ишга низо предметига нисбатан **** талаб билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида “DD G n r l insur n ” акциядорлик жамияти суғурта ташкилоти жалб этилган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили кассация шикоятдаги **** такрорлаб ва қувватлаб,биринчи инстанция суди муқаддам чиқарилган суднинг ҳал қилув қарорига асосланганлигини, аммо ушбу суд ҳал қилув қарори билан суғурта ташкилоти “DD G n r l insur n ” акциядорлик жамияти суғурта ташкилотидан ****,**** божхона тўловларни ундириш белгиланганлигини, жавобгар суғурта ташкилоти билан бир хил **** эга эканлигини маълум қилиб, кассацяи шикоятини қаноатлантиришни ва биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартиришни сўради. Жавобгарва учинчи шахссуд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган бўлса-да, суд **** вакил иштирокини таъминламади.Бундай ҳолатда судлов ҳайъати ишни Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддасининг тўртинчи қисмига асосан уларнинг вакили иштирокисиз, ишдаги мавжуд ҳужжатлар асосида кўришни лозим топди. Судлов ҳайъати иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, иш юзасидан маърузачи судьянинг маърузаси вадаъвогарвакилининг тушунтиришлариниҳамда прокурорнинг кассация шикоятини қаноатлантириш ва биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш тўғрисидаги фикриниэшитиб, қуйидагиларга асосан жавобгарнинг кассация шикоятиниқаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартиришни лозим топди. Ишдаги ҳужжатларида аниқланишича,жавобгар билан Хитой Халқ Республикасининг “Sh m n Int rn ti n l .Limit d” ташкилоти ўртасида ташқи савдо импорт шартномаси асосидажавобгар номига3 (уч) дона “Sh m n Х****” русумли юк кўтаргич ва 1 (бир) дона “Lu hi” русумли сомасваль транспорт воситалари ****.05.****-сонли божхона юк декларацияси орқали “эркин муомалага чиқариш” божхона режимига расмийлаштирилган. Товарларни“эркин божхона режими”га расмийлаштирилиши натижасида,Ўзбекистон Республикаси Божхона кодекси (бундан буён матнда БК деб юритилади)нинг ****-моддасига асосан жавобгарга нисбатан товарларни Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб кирганлик учун **** сўм божхона тўлови ҳисобланган. Жавобгар ҳисобланган божхона тўловларни БКнинг ****-моддаси талаблари асосида **** йил 24 майда ****-сонли электрон аризабилан божхона тўловларни тўлашнинг таъминоти сифатида“DD G n r l insur n ” акциядорлик жамияти суғурта ташкилотининг **** йил 23 майдаги****-сонли суғурта полисини илова қилган ҳолда, ҳисобланган божхона тўловларни кечиктиришни сўраган. Божхона органининг қарори билан ҳисобланган божхона тўловларни **** йилнинг 22 сентябрь кунига қадаркечиктириб ёки бўлиб-бўлиб тўлашга рухсат берилган. Даъвогарнинг жавобгарга хизмат кўрсатувчи **** ҳисоб **** **** йил 23 сентябрдаги ****-сонли ва суғурта ташкилотининг **** ҳисоб **** қўйилган **** йил 16 октябрдаги ****-сонли инкассо топшириқномасиқўйилган. Жавобгарнинг даъвогар олдида **** йил 4 декабрь куни ҳолатида ****,**** божхона тўловларидан қарздорлигимавжуд бўлган. Даъвогар жавобгарлар сифатида“Q ‘rg‘ n dun sit rf сt” масъулияти чекланган жамияти ва“DD G n r l insur n ” акциядорлик жамияти суғурта ташкилоти кўрсатган ҳолда жавобгардан ҳисобланган божхона тўловларни ўз **** тўламаганлик учун **** сўм пеня, суғурта ташкилотидан эса ****,**** божхона тўловларни ундириш **** судга даъво аризаси **** этган. Ромитан туманлараро иқтисодий судининг **** йил 25 январдаги ****-сонли ҳал қилув қарори билан даъво талаби қисман қаноатлантирилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига **** сўм пеня ва суғурта ташкилотидан даъвогар фойдасига ****,**** божхона тўлови ундирилган. Инкассо топшириқномалари ижроси лозим **** **** натижасида, даъвогар жавобгарга нисбатан ҳисобланган ****,**** божхона тўловини ундириш **** судга даъво аризаси билан мурожаат қилган. ИПК 74-моддасининг биринчи, иккинчи ва тўртинчи қисмларига кўра, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.Ҳеч қандай далил суд учун олдиндан белгилаб қўйилган кучга эга эмас. ИПК****-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига мувофиқсуд ишни кассация тартибида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлиги ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. Кассация инстанцияси суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шарт. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг иккинчи қисмига мувофиқ, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига асосан **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганидаэса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. БК ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра, божхона тўловларини кечиктириб ёки бўлиб-бўлиб тўлаш имконияти берилган ****, божхона тўловларини кечиктириб ва бўлиб-бўлиб тўлашга имконият берилган охирги тўлаш куни божхона тўловларини тўлаш муддати ҳисобланади. БК ****-моддасига кўра, божхона тўловларини кечиктириб ёки бўлиббўлиб тўлаш имконияти берилганда тўловчи томонидан уларнинг суммаларини тўлаш,кечиктириб тўлаш имконияти берилганда-кечиктириб тўлаш муддати тугайдиган кундан кечиктирмай; бўлиб-бўлиб тўлаш имконияти берилганда-божхона органи томонидан тўловчи билан биргаликда тасдиқланган жадвал бўйича бўлиб-бўлиб тўланадиган суммаларни киритишнинг келишиб олинган кунларидан кечиктирмай амалга оширилади. Кечиктириб ёки бўлиб-бўлиб тўлаш имконияти берилган божхона тўловларининг суммалари тўловчи томонидан ўз **** тўланмаган ****, божхона органлари божхона тўловларини тўлаш бўйича қарздорликнинг бутун суммасини ушбу Кодекснинг47ва 48-боблариданазарда тутилган тартибда депозит, товарлар гарови, **** кафолати, суғурта полиси ёки кафиллик билан таъминланган пул маблағлари ҳисобидан ундириб олиш чораларини кўради. Суғурта полиси билан таъминланган **** тўловчи томонидан ****юзасиданбожхона тўловларининг суммаси ва фоизлар суғурта полисини берган суғурталовчидан божхона органи томонидан сўзсиз тартибда қонунчиликка мувофиқ ундириболиш чоралари кўрилган. БКнинг ****-моддасига кўра, божхона тўловларини тўлаш бўйича **** товар божхона тўловларини тўлаш назарда тутилган божхона режимига жойлаштирилганда, шунингдек ушбу Кодексда назарда тутилган ҳоллардавужудга келиши белгиланган. Мазкур ҳолатда жавобгарнинг ҳисобланган божхона тўловларнини тўлаш **** вужудга келган бўлиб, суғурта ташкилотининг суғурта полиси доирасида **** мавжудлиги, жавобгарнинг божхона тўловларини тўлаш **** озод этилишини истисно этмайди. Бундан ташқари, жавобгарда божхона тўловларни тўлаш **** **** қолган ёки бекор қилинмаган. Аммо, биринчи инстанция суди ишни мазмунан кўриб чиқишдаиш ҳолатларни тўлиқ ўрганмасдан, божхона тўловларни тўлаш **** бўйича жавобгарнинг ҳам **** мавжудлигини инобатга олмасдан,даъвонинг талабинингбожхона тўловларни ундиришталабинирад этиш**** **** хулосага келган. **** **** таъминоти сифатида ҳам суғурта ташкилотининг ҳам жавобгарнингбожхона органи олдида солидар жавобгарлиги мавжуд бўлган. Бу ҳолатда, даъво талабининг****,22сўмбожхона тўловлариниундиришқисмиасосли бўлиб ҳисобланади. Бундан ташқари, даъвогар жавобгарданБКнинг ****-моддасига асосан ****,09сўм миқдорида пеня ҳам ундиришни сўраган. БКнинг ****-моддасида божхона тўловларини тўлаш бўйича қарздорлик ўз **** тўланмаганлиги учун тўловчи томонидан пеня тўланади.Пеня, божхона тўловларини тўлаш бўйича қарздорлик суммасини истисно этганда, уни ундириш бўйича **** чоралар, шунингдек божхона тўғрисидаги қонунчиликни бузганлик учун бошқа жавобгарлик чоралари қўлланилишидан қатъи назар, тўланади. Тўловчининг пеняни тўлаш бўйича **** божхона тўловларини тўлаш бўйича қарздорлик юзага келган кундан эътиборан пайдо бўлади ҳамда божхона тўловлари ва пеняни тўлаш бўйича қарздорлик амалда тўланган кунда тугатилади. Пенянинг фоиз ставкаси уни тўлаш бўйича **** **** ҳар бир календарь кун учун божхона тўловларини тўлаш бўйича қарздорлик суммасининг шу пайтда амалда бўлган Ўзбекистон Республикаси Марказий **** қайта молиялаш ставкасининг уч юздан бирига тенг миқдорида ҳисобланиши кўрсатилган. Иш ҳужжатларидан аниқланишича, жавобгар томонидан божхона тўловларни тўлаш **** **** йилнинг 4 декабрь кунидан **** йилнинг 4 июль кунига қадар кечиктирган. Пеня миқдори жавобгарнинг тўлаш **** вужудга келган кундан бошлаб ҳисобланилиб, кечиктирилган кунга нисбатанбўлган Ўзбекистон Республикаси Марказий **** қайта молиялаш ставкасининг уч юздан бирига тенг миқдоридаҳисобланган. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддаси учинчи қисмига кўра, неустойка билан **** **** талаб таъминланади. Биринчи инстанция суди даъвонинг ушбу талабиниқаноатлантиришда моддий ҳуқуқ нормасини тўғри қўллаб, кечиктирилган кунга нисбатан асосли ҳисобланганлигини инобатга олиб, даъвонингпеняталабинитўлиққаноатлантириш **** асосли тўхтамга келган. ИПК ****-моддаси биринчи қисмининг 1-3-бандларига кўра, иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги, суд аниқланган деб ҳисоблаган, иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги, ҳал қилув қарорида баён этилган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслиги биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади. Қайд этилганларга асосан судлов ҳайъати ишда аниқланган ҳолатлар ва қонун талабидан келиб чиқиб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорининг хулоса қисми“Даъво талаби қисман қаноатлантирилсин” қисми “Даъво талаби тўлиқ қаноатлантирилсин” деб ва“Жавобгар“Q ‘rg‘ n dun sit rf сt” масъулияти чекланган жамиятидан даъвогарБухоро вилоятбожхона бошқармасифойдасига****,**** пеня ва олдиндан тўланган ****сўмпочта ****ундирилсин” қисмини“Жавобгар“Q ‘rg‘ n dun sit rf сt” масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар **** вилоят божхона бошқармаси фойдасига ****,**** божхона тўловлари ва ****,**** пеня ҳамда олдиндан тўланган **** сўм почта **** ундирилсин”деб ўзгартиришнилозим топди. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Ушбу модданинг тўққизинчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ва тафтиш тартибидаги шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъати, суд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб, жавобгарнинг кассация шикоятиқаноатлантирилганлигибоис,суд **** қайта ****,жавобгардан биринчи инстанция суди учун республика бюджетига****,40сўм давлат божива кассация инстанция суди учун республика бюджетига ****,**** давлат божиундиришни,жавобгардан даъвогар фойдасига кассация инстанция суди учун **** сўм почта **** ундиришнилозим топди. Юқоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг****, ****, ****-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қарорқилади: Бухоро вилоят божхона бошқармасининг кассация шикоятиқаноатлантирилсин. Ромитан туманлараро иқтисодий судининг **** йил25 августдаги ҳал қилув қарори ўзгартирилсин. Ҳал қилув қарори хулоса қисмининг“Даъво талаби қисман қаноатлантирилсин” қисми “Даъво талаби тўлиқ қаноатлантирилсин”деб ва“Жавобгар“Q ‘rg‘ n dun sit rf сt” масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар **** вилоят божхона бошқармаси фойдасига ****,**** пеня ва олдиндан тўланган **** сўм почта **** ундирилсин” қисмини“Жавобгар“Q ‘rg‘ n dun sit rf сt” масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар **** вилоят божхона бошқармаси фойдасига ****,**** божхона тўловлари ва ****,**** пеня ҳамда олдиндан тўланган **** сўм почта **** ундирилсин”дебўзгартирилсин. Суд **** қайта ****. Жавобгар“Q ‘rg‘ n dun sit rf сt” масъулияти чекланган жамиятиданкассация инстанция суди учун республика бюджетига****,20сўм давлат божи ундирилсин. Жавобгар“Q ‘rg‘ n dun sit rf сt” масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар **** вилоят божхона бошқармаси фойдасигакассация инстанция суди учун**** сўм почта **** ундирилсин. Жавобгар“Q ‘rg‘ n dun sit rf сt” масъулияти чекланган жамиятиданбиринчи инстанция суди учун республика бюджетига****,40сўм давлат божи ундирилсин. Мазкур қарор асосида ижро **** берилсин. Ромитан туманлараро иқтисодий судининг **** йил25 августдаги ҳал қилув қарори бўйича ундириш бекор қилинсин. Қарор қабул қилинган пайтдан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан бир йил муддатда биринчи инстанция суди орқали Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи ҳайъат аъзолари **** **** ****