Решение #2842307 Экономические

****-сонлииқтисодий иш судья:**** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Боғот тумани ****5йил25 ноябрь Боғоттуманлараро иқтисодий суди, судья****раислигида,судья ёрдамчиси****нинг котиблигида, даъвогарвакили адвокат **** (24.10.**** йилдаги №17-сонлиишончномава ордерасосида), жавобгар вакили **** (01.11.**** йилдаги №****-сонли ишончнома асосида)нингиштирокида, даъвогар«**** **** ****» масъулияти чекланган жамиятинингжавобгар «****» масъулияти чекланган жамиятидан**** сўм асосий қарз, ****сўмпенява адвокат хизмати учунтўланган****сўмзарарни ундириштўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишниБоғоттуманлараро иқтисодий судининг биносидавидеоконференцалоқа режимидабўлиб ўтган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: «**** **** ****» масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади) Боғоттуманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, «****»масъулияти чекланган жамиятидан(бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади)дан**** сўм асосий қарз, ****сўмпенява адвокат хизмати учунтўланган ****сўмзарарни ундиришни сўраган. Суд **** даъвогар вакилитушунтириш бериб,даъвоталабини қўллабқувватлаб,даъвони тўлиққаноатлантириб беришни сўради. Суд **** иштирок этган жавобгар вакили тушунтириш бериб, даъво талабидагиасосий қарз қисмини тан олишини билдириб,пеня ва адвокат хизмати учун тўланган тўловларни ундириш талабини рад қилишни сўради. Суд,тарафларнинг фикрларинитинглаб ҳамдаишдаги ҳужжатларниўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўрадаъвони қисман қаноатлантиришни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 8 ва ****моддаларига асосан **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Тарафлар ўртасида вужудга келган фуқаролик-ҳуқуқий муносабат маҳсулот етказиб бериш шартномасидан келиб чиққан. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****-моддаси асосан, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учунтопшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. Иш ҳужжатларидан аниқланган ҳолатларга кўра, тарафлар ўртасида ****5йил15 мартда2-сонли шартномаимзоланган. Шартноманинг 1.1-бандига кўра, даъвогар (сотувчи) жавобгар (сотиб олувчи)га белгиланган тартибда шартноманинг 1.1-бандида кўрсатилганмаҳсулотни(si m ns дуга) етказиш, жавобгар эсауниқилиболиш**** олган. Шартноманинг4.2-бандига кўра, жавобгармаҳсулот ****маҳсулот етказиб берилганданкейин юзфоиз тўлов қилишибелгиланган. Даъвогар томонидан шартномада назарда тутилган маҳсулот жавобгарга етказиб берилган. Бироқ, етказиб берилган маҳсулот учун жавобгар томонидан тўлов амалга оширилмаган ва натижада жавобгарнинг даъвогар олдида қарздорлиги вужудга келган. Даъвогар томонидан жавобгарга қарз суммасини тўлаши юзасидан юборилган талабнома натижасиз қолдирилган. Шундан кейин, даъвогар судга юқоридаги талаблар билан мурожаат қилган. Ваҳоланки, ФКнинг ****-моддасида, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** кераклиги, ****-моддасида эса қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, жавоб бериши белгиланган. Мазкур қарздорлик суммаси иш ҳужжатларидаги 01.05.**** йилдаги №2-сонлиэлектрон **** фактура, тарафларнинг тушунтиришлари ва ишда мавжуд ҳужжатларбилан ўз тасдиғини топди. Бундай ҳолатда суд даъвогарнинг асосий қарз суммасини ундириш талабини асосли деб ҳисоблаб, даъво талабини асосий қарз ундириш қисмини тўлиқ қаноатлантиришнива суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Даъвогар асосий қарздан ташқари тўлов ўз **** амалга оширилмаганлиги учунЎзбекистон Республикасининг “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги қонунини 32-моддасигаасосан****сўмпеняундириш талабини ҳам қўйган. Ўзбекистон Республикасининг “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги қонунини 32моддасидаетказиб берилган товарлар (ишлар, хизматлар) **** ўз **** тўламаганлик учун сотиб олувчи (буюртмачи) етказиб берувчига ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорида пеня тўлайдидеб кўрсатилган. ФКнинг****-моддага кўра, неустойка жарима ёки пеня шаклида бўлади. Қарздор **** **** кечиктириб юборганида тўлайдиган ва ўтказиб юборилган муддатнинг ҳар бир куни учун **** **** қисмига нисбатан фоиз билан ҳисобланадиган неустойка пеня ҳисобланади. Мазкур ҳолатда, жавобгар томонидан тўловлар ўз **** амалга оширилмаганлиги сабабли, суд даъво талабинингпеня ундириш қисмини асосли деб ҳисоблайди. Бироқ, суд Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 4-бандида келтирилган тушунтиришларни инобатга олиб ҳамда ФКнинг ****-моддасига мувофиқ **** иштирок қилувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, қарздор томонидан **** ****, пеня ундирилиши жавобгарнинг мулкий аҳволига таъсир қилиш **** эътиборга олиб, талаб қилинган пеняни****сўмга қаноатлантиришни, қолган қисмини эса қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. Шунингдек, даъвогар жавобгар ҳисобиданадвокат хизмати учунтўланган ****сўм зарарниундиришни сўраган. ФКнинг 14-моддасига кўра, агар қонун ёки шартномада зарарни камроқ миқдорда тўлаш назарда тутилмаган бўлса, ҳуқуқи бузилган шахс ўзига етказилган зарарнинг тўла қопланишини талаб қилиши мумкин. Зарар деганда, ҳуқуқи бузилган шахснинг бузилган ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган ****, унинг мол-мулки йўқолиши ёки шикастланиши (**** зарар), шунингдек бу шахс ўз ҳуқуқлари бузилмаганида одатдаги фуқаролик муомаласи шароитида олиши мумкин бўлган, лекин ололмай қолган даромадлари (бой берилган фойда) тушунилади. Агар ҳуқуқни бузган шахс бунинг натижасида даромад олган бўлса, ҳуқуқи бузилган шахс бошқа зарар билан бир қаторда бой берилган фойда бундай даромаддан кам бўлмаган миқдорда тўланишини талаб қилишга ****. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 19-банди биринчи қисмига кўра, зарарни қоплаш билан боғлиқ низоларни ҳал этишда судлар шуни назарда тутишлари лозимки, зарарга шартнома **** **** ёки лозим **** **** муносабати билан тарафнинг қилганх****, мол-мулк йўқолиши ёки шикастланиши, шунингдек агар иккинчи тараф шартнома **** **** тараф олиши мумкин бўлган, лекин унинг ололмай қолган даромадлари, ҳуқуқи бузилган шахснинг ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган **** ҳам киради (ЎзР ФК 14моддасининг иккинчи қисми).Бундай **** зарурийлиги ва уларнинг тахминий миқдори асослантирилган ҳисоб-китоб, товар, иш, хизматкўрсатишдаги камчиликларни бартараф этиш учун кетадиган **** сметаси (калькуляция) сифатидаги далиллар, **** бузганлик учун жавобгарлик **** белгиловчи шартнома ва бошқалар билан тасдиқланган бўлиши керак. Даъвогар ****5йил24 октябрдаюридик хизмат кўрсатиш тўғрисида“RIGH W Y” адвокатлик бюросибилан51сонлишартномаимзолаганвамазкур шартномага асосан 24.10.**** йилдаги21сонли тўлов топшириқномаси билан****сўм пул маблағиниадвокат хизмати учун тўлаган. Шу сабабли, суд даъвогарнинг адвокат хизмати учун тўланган ****сўм зарарни ундириш тўғрисидаги даъво талабини асосли деб ҳисоблаб, унитўлиққаноатлантиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68-моддасига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан белгиланган давлат божи ставкаларига кўра мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи ундирилади, кичик тадбиркорлик субъектлари амалга оширадиган тадбиркорлик фаолияти доирасида судларга мурожаат қилиш чоғида ушбу ставканинг 50 фоизи миқдорида давлат божи тўлайди. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддасига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади Баён этилганларга асосан суд, даъвогарнинг даъвосини қисман қаноатлантиришни, жавобгардан даъвогар фойдасига****сўм асосий қарз,****сўм пеня, адвокат хизмати учун****сўмзарар, даъво **** этишда олдиндан тўланган**** сўм давлат божива****сўм почта ****ундиришни ҳамдажавобгарданЎзбекистон Республикаси Олий суди депозит ҳисоб-**** **** сўм видеоконференцалоқа **** ундиришнилозим топади. Юқоридагилардан келиб чиқиб ҳамда Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л а д и: Даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар«****» масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар«**** *» масъулияти чекланган жамиятининг фойдасига****сўм асосий қарз,****сўм пеня, адвокат хизмати учун****сўм зарар,**** сўм давлат божи ва****сўм почта **** ундирилсин. Даъво талабларининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар«****» масъулияти чекланган жамиятидан Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозит ҳисоб-**** **** сўм видеоконференцалоқа **** ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига шу суд орқали бир ой ичида апелляция тартибида, ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****