Решение #2842314 Экономические

****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья –О.Асатов Апелляцияинстанциясудида маърузачи судья –И.Умаров Тафтиш инстанция судида маърузачисудья– Ж.Қаххоров ЖИЗЗАХ ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ ТАФТИШИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ Жиззах шаҳри 2025йил25 ноябрь Жиззахвилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатиЖ.Қаххоров раислигида, ҳайъат аъзолариС.Қувватовва А.Тўйчиевданиборат таркибда, судья катта ёрдамчисиД.Қурвановнингкотиблигида, аризачи “O’zb kist n R s ublik si V zirl r M hk m si huzurid gi El ktr n rgi si, n ft m hsul tl ri v g zd n f d l nishni n z r t qilish ins ksi si” вакиллари **** (**** йилдаги ишончномага асосан), **** (**** йил 8 сентябрдаги ишончномага асосан),жавобгар “Qurilish br k r s rvis” масъулияти чекланган жамияти вакиллари **** (раҳбар), **** (**** йил 1 январдаги2-сонли ишончномага асосан),Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил девонининг Жиззах вилоят шўъбаси вакили Ш.Ғайиров (**** йил 4 январдаги И-****-сонли ишончномага асосан) иштирокида,аризачи “O’zb kist n R s ublik si V zirl r M hk m si huzurid gi El ktr n rgi si, n ft m hsul tl ri v g zd n f d l nishni n z r t qilish ins ksi si”нинг жавобгар “Qurilish br k r s rvis” масъулияти чекланган жамиятига нисбатан 13******** сўм молиявий жарима қўллаш ва қўлланилган молиявий жаримани ундириш тўғрисидаги аризаси бўйича юритилган иш юзасидан қабул қилинган Жиззахвилоят суди иқтисодий ишлар бўйичасудлов ҳайъатиапелляция инстанциясининг **** йил15 октябрдаги қарорига нисбатан жавобгар “Qurilish br k r s rvis” масъулияти чекланган жамияти томонидан берилгантафтишшикоятини Жиззах вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати жойлашган бинода ўтказилган очиқ суд **** кўрибчиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: “O’zb kist n R s ublik si V zirl r M hk m si huzurid gi El ktr n rgi si, n ft m hsul tl ri v g zd n f d l nishni n z r t qilish ins ksi si” (бундан буён матнда аризачи деб юритилади) ходимлари томонидан инспекциянинг **** йил 14 майдаги ****-сонли буйруғига асосан “Qurilish br k r s rvis” (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади) масъулияти чекланган жамиятида текширув ўтказилган. Аризачи томонидан жавобгарда электр энергияси ва табиий газни қабул қилиш, узатиш, **** ва истеъмол қилиш, ёнилғи-мойлаш маҳсулотларини қабул қилиш, ****, тарқатиш, ҳисобини юритиш ва улардан оқилонафойдаланиш соҳасидаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатларга амал қилиниши устидан давлат назоратини амалга ошириш давомида жамиятда **** йилнинг ноябрь, декабрь ойлари, **** йилнинг январь, февраль, март, апрель ва май ойининг 15 санасигача (текширув якунига қадар) амалдаги қонунчилик ҳужжатлари билан белгиланган талабларга жавоб бермайдиган техник ҳолат ва тизимнинг элементларидан сертификатлаштирилмаган ҳолда фойдаланганлиги ҳолатлари аниқланган, яъни **** кВли “Уч тепа” подстанциясидан чиқувчи 10 кВ “Марказ” тармоғига уланган 1 дона қуввати **** кВ бўлган трансформатор пунктининг 0,4 кВ томонидаги ССҲ-2 даги чиқувчи кабеллар стандартлаштириш учликларисиз уланганлиги, 0,4 кВ чиқувчи кабеллар учларига ҳимояловчи коммут цион ускуналар ўрнатилмаганлиги, трансформатор пуктининг 0,4 кВ томонидаги кабел симлари навбатдаги лабаратория синовларидан ўтказилмаганлиги аниқланган. Жамиятда **** йилнинг ноябрь, декабрь ойлари ҳамда **** йилнинг январь, февраль, март, апрель ва май ойининг 15 санасигача ностандарт ва сертификатлаштирилмаган трансформатор пунктларида электр энергия истеъмоли жами ****.**** kВт.ни ташкил этганлиги маълум бўлган. Бу билан истеъмолчининг норматив ҳужжатлар билан белгиланган талабларга жавоб бермайдиган техник ҳолат ва тизимнинг элементларидан сертификатлаштирилмаган ҳолда фойдаланганлигиҳолати ўз тасдиғини топган. Ўзбекистон Республикаси “Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисида”ги Қонуни (бундан буён матнда Қонун деб юритилади)нинг 47-моддасида Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолчилари томонидан сертификатлаштирилмаган энергетика ускуналаридан, энергия таъминоти тармоқлари ва тизимларининг элементларидан фойлаланиш -сертификатлаштирилмаган энергетика ускуналари, энергия таъминоти тармоқлари ва тизимларнинг элементлари ёрдамида сарфланган ёки узатилган энергия қийматининг ўн фоизи миқдорида жарима солишга сабаб бўлиши белгиланган. Аризачи иқтисодий судга ариза билан мурожаат қилиб, жавобгар мазкур жаримани ихтиёрий равишда тўлаб бермаганлигисабаблиунга нисбатан 13******** сўм молиявий жарима қўллашни ҳамда ушбу молиявий жаримани ундиришни сўраган. Биринчи инстанция судининг **** йил 28 августдаги **** билан “ nik jih td n t rtibg s lish g ntligining t nik jih td n t rtibg s lish s h sid n z r t ins ksi si” низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида ишга жалб қилинган. Биринчи инстанция судининг **** йил 8 сентябрдаги ҳал қилув қарори билан аризачининг аризаси қаноатлантирилиб, жавобгар “Qurilish br k r s rvis” масъулияти чекланган жамиятига нисбатан 13******** сўм миқдорида молиявий жарима қўлланилиб, қўлланилган молиявий жарима суммасиаризачиҳисобига ундирилган. Апелляция инстанциясининг **** йил 15 октябрдаги қарори билан биринчи инстанция судининг **** йил 8 сентябрдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз, апелляция шикояти қаноатлантирилмасдан қолдирилган. Иш юзасидан қабул қилинган суд ҳужжатлари устиданжавобгартафтиш тартибида шикоят билан мурожаат қилган ва ундаЖиззахвилоят судииқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатиапелляцияинстанциясининг **** йил15 октябрдаги қароринибекор қилишни ҳамда жамиятга нисбатан қўлланилган молиявий жаримани ноқонуний деб топишнисўраган. Суд муҳокамасида иштирок этганжавобгар вакилларитафтишшикоятида келтирилган **** қўллаб-қувватлаб, апелляция инстанцияси судининг қароридан норози эканликларини,текширишда аниқланган ҳолатлар бартараф этилганлигини, молиявий жаримани қўллашда Вазирлар Маҳкамасининг **** йил 26 февралдаги ****-сон қарорига 1-Илова билан тасдиқланган“Ёқилғиэнергетика ресурсларидан фойдаланишда содир этилган ҳуқуқбузарликлар учун хўжалик юритувчи субъектларга нисбатан ҳуқуқий таъсир чораларини қўллаш тартиби тўғрисида”ги Низомнинг 14-банди талабларига эътибор қаратилмаганлигини,текширувчилар томониданТехник жиҳатдан тартибга солиш агентлигининг хулосаси олинмасдан далолатнома расмийлаштирилганлигини,қонун талабига кўраҳуқуқбузарликбиринчи марта содир этилганбўлса молиявий жарима қўлланилмаслигини,Ўзбекистон Республикасининг ЎРҚ-****-сонли Қонуни 11-моддасига асосан,тадбиркорлик фаолияти субъектларининг давлат органлари, шу жумладан ҳуқуқни муҳофаза қилувчи ва назорат қилувчи органлар, шунингдек **** билан ўзаро муносабатларида тадбиркорлик фаолияти субъекти ҳуқуқларининг устуворлиги принципи амал қилиб, унга мувофиқ қонунчиликда тадбиркорлик фаолиятини амалга ошириш билан боғлиқ ҳолда юзага келадиган барча бартараф этиб бўлмайдиган зиддиятлар ва ноаниқликлар тадбиркорлик фаолияти субъектининг фойдасига талқин этилишини, зарар ҳисоблаб берилганда тўлаб берилишини,**** туман электр тармоқлари **** ишчилари улаб берганлигини, электрик штати текширишдан кейин яратилганлигини,трансформатор жамият балансида эканлигини, қўлбола уланган кабеллар мавжуд эмаслигинимаълум қилиб, тафтиш шикоятини қаноатлантиришни сўрашди. Суд муҳокамасида иштирок этган даъвогар вакилларитафтиш шикоятида келтирилган **** эътироз билдиришиб,инспекциянинг буйруғига асосан текширув ўтказилганлигини, камчиликлар аниқланганлигини, камчиликлар юзасидан тўпланган ҳужжатлар марказий аппаратга юборилганлигини,жавобгар камчиликларни бартараф этганлиги бўйича жавоб хати берганлигини, бироқ молиявий жарима суммасини ихтиёрий тўламаганлигини,****-сонли Низомдахўжалик юритувчи субъект содир этилган ҳуқуқбузарликдаги айбини тан олган ва молиявий санкциянинг суммасини ихтиёрий тўлаганҳолларда молиявий жарима суд тартибида ундирилмаслиги белгиланганлигини,жавобгар тармоққа зиён етказганлигини, ҳисоблагичгача этиб келган электр энергияси бехуда сарфланганлигини,биринчи камчиликнинг ўзида асосий қоидабузарлик аниқланганлигини, ҳар бир трансформатори бор тадбиркорлик субьекталарининг электрик штати мавжудлигини,далолатнома жавобгар вакилига имзо орқали топширилганлигини маълум қилишиб, тафтиш шикоятини қаноатлантиришни рад этишни сўрашди. Суд муҳокамасида иштирок этганЎзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил девони тушунтириш бериб, аниқланган камчиликларни бартараф этиш бўйича кўрсатма берилганлигини,далолатнома тадбиркорга топширилмаганлигини, зарар миқдори аниқэмаслигини, камчиликларни бартараф этилганлигини, ҳуқуқбузарлик биринчи марта содир этилганлигини инобатга олишни сўради. Судлов ҳайъати,тарафларвакилларининг тушунтиришларини тинглаб,тафтишшикоятида келтирилган **** иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўра судинингбиринчи инстанция судининг**** йил 8 сентябрдаги ҳал қилув қарори ваапелляцияинстанциясисудининг**** йил15 октябрдагиқарориниўзгаришсиз,тафтишшикоятини қаноатлантирмасдан қолдиришнилозим топди. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддаси учинчи қисмига асосан, ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг(бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****-моддасига кўра, ҳуқуқий таъсир чораларини қўллаш тўғрисидаги аризалар билан судларга назорат қилувчи органлар мурожаат этишга ****. Судлов ҳайъатиапелляция инстанцияси судининг қарори билан келишган ҳолдажавобгарнингтафтишшикоятида ва суд **** муҳокамасида келтирилган **** билан келишмайди. Ишдаги мавжуд ҳужжатлардан ва суд муҳокамасида аниқланишича, аризачининг ходимлари томонидан инспекциянинг **** йил 14 майдаги ****-сонли буйруғига асосан жавобгарда электр энергияси ва табиий газни қабул қилиш, узатиш, **** ва истеъмол қилиш, ёнилғимойлаш маҳсулотларини қабул қилиш, ****, тарқатиш, ҳисобини юритиш ва улардан оқилона фойдаланиш соҳасидаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатларга амал қилиниши устидан давлат назоратини амалга ошириш юзасидан текширув ўтказилган. Текширувда қуйидагилар, хусусан жавобгарда электр энергияси ва табиий газни қабул қилиш, узатиш, **** ва истеъмол қилиш, ёнилғимойлаш маҳсулотларини қабул қилиш, ****, тарқатиш, ҳисобини юритиш ва улардан оқилона фойдаланиш соҳасидаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатларга амал қилиниши устидан давлат назоратини амалга ошириш давомида жамиятда **** йилнинг ноябрь, декабрь ойлари, **** йилнинг январь, февраль, март, апрель ва май ойининг 15 санасига қадар (текширув якунига қадар) амалдаги қонунчилик ҳужжатлари билан белгиланган талабларга жавоб бермайдиган техник ҳолат ва тизимнинг элементларидан сертификатлаштирилмаган ҳолда фойланилганлиги, яъни **** кВли “Уч тепа” подстанциясидан чиқувчи 10 кВ “Марказ” тармоғига уланган бир дона қуввати **** кВа бўлган трансформатор пунктининг 0,4 кВ томонидаги ССҲ-2 даги чиқувчи кабеллар стандартлаштириш учликларисиз уланганлиги, 0,4 кВ чиқувчи кабеллар учларига ҳимояловчи коммутацион ускуналар ўрнатилмаганлиги, трансформатор пуктининг 0,4 кВ томонидаги кабел симлари навбатдаги лабаратория синовларидан ўтказилмаганлиги аниқланиб, бу **** далолатнома расмийлаштирилган. Жавобгарда **** йилнинг ноябрь, декабрь ойлари ҳамда **** йилнинг январь, февраль, март, апрель ва май ойининг 15 санасигача ностандарт ва сертификатлаштирилмаган трансформатор пункларида электр энергия истеъмоли жами - ****.**** кВт.ни ташкил этганлиги аниқланган. Шунингдек, аризачининг жавобгарга нисбатан “Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги ҳуқуқбузарликлар учун молиявий санкция миқдорини белгилаш ****” **** йил 19 май куни қарори қабул қилинган. Ўзбекистон ****ҳкамасининг “Ўзбекистон Республикасида мувофиқлиги тасдиқланиши лозим бўлган мувофиқликни баҳолаш объектлари рўйхатларини тасдиқлаш тўғрисида”ги **** йил 30 январдаги 43-сонли Қарори билан тасдиқланган 4-иловаси “**** тартибда мувофиқлиги баҳоланиши лозим бўлган маҳсулотлар” рўйхатининг 56-бандида электр машиналари ва ускуналари, двигателлар ва генераторлар, электргенераторли қурилмалар ва айланадиган электр ўзгартирувчилар, ўзгарувчан ток электр трансформаторлари сертификатлаштирилиши лозим бўлган маҳсулотлар жумласига кириши қайд этилган. Ўзбекистон Республикаси “Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисида”ги Қонунининг 47-моддасига асосан ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолчилари томонидан сертификатлаштирилмаган энергетика ускуналаридан, энергия таъминоти тармоқлари ва тизимларнинг элементларидан фойдаланиш сертификатлаштирилмаган энергетика ускуналари, энергия таъминоти тармоқлари ва тизимларининг элементлари ёрдамида сарфланган ёки узатилган энергия қийматининг ўн фоизи миқдорида жарима солишга сабаб бўлади. Бундан кўринадики, жавобгарда юқорида қайд этилган Қонуннинг 47-моддасига кўра, ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолчилари томонидан сертификатлаштирилмаган энергетика ускуналаридан, энергия таъминоти тармоқлари ва тизимларнинг элементларидан фойдаланиш ҳолатлари аниқланганлиги боис, унга нисбатан сертификатлаштирилмаган энергетика ускуналари ва тизимнинг элементлари ёрдамида сарфланган ёки узатилган энергия қийматининг ўн фоизи миқдорида жарима солишга асослар мавжуд. Шунингдек, жавобгар аризачи томонидан берилган кўрсатма талабларини **** бўлса-да, Қонуннинг 49-моддаси бешинчи қисмида белгиланган йўл қўйилган ҳуқуқбузарликларни ихтиёрий равишда бартараф этган ва етказилган зарарнинг ўрнини тўлиқ қопланганлигини тасдиқловчи ҳолатларни акс эттирувчи даллилар мавжуд эмас, яъни ҳуқуқбузарлик оқибатида етказилган зарар қопланмаган. Шу боис, Қонун талабига мувофиқ, молиявий санкция қўллашни рад этишга асослар мавжуд эмас. Аризачининг **** йил 19 майдаги “Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергияни самарадорлигини ошириш соҳасидаги ҳуқуқбузарликлар учун молиявий санкция миқдорини белгилаш тўғрисида”ги Қарорига кўра, жавобгарга Қонуннинг 47-моддасига асосан молиявий санкциянинг миқдори 13******** сўм қилиб белгиланган ва ушбу жарима суммасини бир ой ичида ихтиёрий тарзда тўлаш учун муддат берилган. Аммо, жарима суммаси ихтиёрий равишда тўлаб берилмаганлиги сабабли аризачи жавобгарга нисбатан (****.**** кВт х 10 фоиз = 13.****,2 кВт х **** сўм=) 13******** сўм молиявий жаримани қўллашни ва уни ундириш тўғрисидаги ариза билан судга мурожаат этган. Қонуннинг 49-моддаси биринчи қисмига биноан, энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги ҳуқуқбузарликлар учун молиявий санкциялар суд тартибида қўлланилади, бундан хўжалик юритувчи субъект содир этилган ҳуқуқбузарликдаги айбини тан олган ва молиявий санкциянинг суммасини ихтиёрий тарзда тўлаган ҳоллар мустасно. Юқорида қайд этилган Низомнинг 28-бандида ваколатли органнинг қарори асосида қўлланилган молиявий санкциялар бир ой муддатда тўлаб берилмаган ****, молиявий санкциялар ваколатли орган томонидан суд тартибида ундирилиши белгилаб қўйилган. Биринчи инстанция суди аризачининг 13******** сўм молиявий жарима қўллаш ва уни ундириш тўғрисидаги ариза талабларини асосли деб ҳисоблаб, жавобгарга нисбатан шу сумма миқдорида молиявий жарима қўллаш ва уни аризачининг фойдасига ундириш тўғрисидақонуний тўхтамга келган. Ўз навбатидаапелляция инстанцияси томонидан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарориниасосли равишдаўзгаришсиз қолдирган. ИПК ****7-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига биноан ишни тафтиш тартибида кўрадиган суд тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини, қарорни ўзгаришсиз қолдиришга ****. Жавобгар томонидан ишни апелляция инстанциясида кўриш учун****сонли тўлов топшириқномаси орқали **** сўм давлат божи, тафтиш инстанциясида кўриш учун****-сонли тўлов топшириқномаси орқали **** сўм тўланганлиги маълум бўлди. Ўзбекистон Республикаси “Давлат божи тўғрисида”ги ҚонунинингДавлат божи ставкаларининг миқдорларига кўра, иқтисодий судларгаапелляция, кассация ва тафтиш тартибида берилган шикоятлари учунбиринчи инстанция судида кўриб чиқиш учун аризалар берилганда тўланадиган ставканинг 50 фоизимиқдорида давлат божи тўланиши белгиланган. Баён этилганларга асосланиб, судлов ҳайъати биринчи инстанция судининг **** йил 8 сентябрдаги ҳал қилув қарориваапелляцияинстанция судининг ****5йил15 октябрдагиқарорини ўзгаришсиз, тафтиш шикоятини қаноатлантирмасдан қолдиришни,олдиндан тўлангансуд **** жавобгар зиммасида қолдиришни,жавобгар томонидан ортиқча тўланган апелляция инстанция учун тўланган **** сўмнинг 50 фоизини (**** сўм), тафтиш инстанцияси учун тўланган **** сўмнинг 50 фоизини (**** сўм), жами **** + ****=**** сўмни қайтаришнилозимтопди. Юқоридагиларга кўра,Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодийпроцессуал кодексининг****, ****, ****4, ****6, ****7ва****9-моддаларини қўллаб, судлов ҳайьати қа р о рқи лад и: Жиззах туманлараро иқтисодийсудининг **** йил 8 сентябрдаги ҳал қилув қарориваЖиззахвилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляцияинстанциясининг****5йил15 октябрдаги қарори ўзгаришсиз,жавобгар “Qurilish br k r s rvis” масъулияти чекланган жамиятинингтафтиш шикояти қаноатлантирилмасдан қолдирилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. “Qurilish br k r s rvis” масъулияти чекланган жамиятига ортиқча тўланган **** сўм давлат божини қайтариш тўғрисида маълумотнома берилсин. Мазкур қарор устидан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичида Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят (протест) берилиши мумкин. Раислик қилувчи Ж.Қаххоров ҳайъат аъзолари С.Қувватов А.Тўйчиев