Решение #2842332 Экономические

****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья –О.Асатов Апелляцияинстанциясудида маърузачи судья –С.Қувватов Тафтиш инстанция судида маърузачисудья– Ж.Қаххоров ЖИЗЗАХ ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ ТАФТИШИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ Жиззах шаҳри 2025йил25 ноябрь Жиззахвилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатиЖ.Қаххоров раислигида, ҳайъат аъзолариМ.ФаязовваО.Эргашевданиборат таркибда, судья катта ёрдамчисиД.Қурвановнингкотиблигида, ўз хизмат хонасидан даъвогар “PET AGR IL” масъулияти чекланган жамияти вакили **** (**** йил 23 январдаги 11-сонли ишончномага асосан), жавобгар“JIZZAX INDUSTRIAL T ‘QI A” масъулияти чекланган жамияти вакиллари Ў.Акабоев (**** йил 12 сентябрдаги 91-сонли ишончномага асосан), ****қулов (**** йил 15 сентябрдаги 93-сонли ишончномага асосан),Ф.Пўлатов (таъсисчи), “JIZZAX INDUSTRIALТЕХ” масъулияти чекланган жамиятивакили**** (директор) иштирокида,даъвогар “PET AGR IL” масъулияти чекланган жамияти шаклидаги қўшма **** жавобгар “JIZZAX INDUSTRIAL T ‘QI A” масъулияти чекланган жамиятидан 8************ сўм асосий қарз, 1************ сўм **** фоизини ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қабул қилинган Жиззах вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг **** йил 4 декабрдаги қарорига нисбатан жавобгар “JIZZAX INDUSTRIAL T ‘QI A” масъулияти чекланган жамияти томонидан берилган тафтиш шикоятини Жиззах вилоят суди жойлашган бинода ўтказилган очиқ видеоконференцалоқа режимидаги суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: “JIZZAX INDUSTRIAL T ‘QI A” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матндажавобгардеб юритилади) ва “PET AGR IL” масъулияти чекланган жамияти шаклидаги қўшма **** (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) ўртасида **** йил 25 июлда ****-сонли, **** йил 31 мартда 22-сонли ва **** йил 15 августда ****-сонли олди-сотди шартномалари тузилган. Шартноманинг 2.1-бандида шартнома имзолангандан сўнг 10 **** куни ичидажавобгарга **** фоиз миқдорида пул тўланиши шартлиги белгиланган. Шунга кўра, даъвогар томонидан ****-сонли тўлов топшириқномаси орқали 4************ сўм, **** йил 31 мартдаги тўлов топшириқномаси орқали 4************ сўм,жами **** **** сўм жавобгарнинг ****, **** йил 24 августдаги ****-сонли тўлов топшириқномаси орқали 3************ сўм “JIZZAX INDUSTRIAL TЕХ” масъулияти чекланган жамиятининг ҳисоб ****кўчириб берган. Даъвогар судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгарданмаҳсулот етказиб бермаганлиги ****биланундан8************ сўмасосий қарз, 1************ сўм **** фоизи ундиришни сўраган. Жиззах туманлараро иқтисодий судининг **** йил 13 апрелдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризасини қаноатлантириш рад этилган. Жиззах вилоят суди иқтисодий ишлар бўйичасудлов ҳайъатиапелляция инстанциясисудининг **** йил 4 июлдаги қарори билан апелляция шикояти қаноатлантирилиб, биринчи инстанция судининг **** йил 13 апрелдаги ҳал қилув қарори бекор қилиниб, даъвогар фойдасига жавобгардан 2************ сўм қарз, олдиндан тўланган ************ сўм давлат божи ва 68**** сўм почта **** ундирилган ва даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилган. Жиззах вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича тафтиш инстанциясининг **** йил 24 октябрдаги қарори билан апелляция инстанциясининг **** йил 4 июлдаги қарори бекор қилиниб, иш янгидан кўриш учун шу суднинг апелляция инстанциясига юборилган. Жиззах вилоят суди иқтисодий ишлар бўйичасудлов ҳайъати апелляция инстанциясисудининг**** йил 19 ноябрдаги **** билан “JIZZAX INDUSTRIAL TЕХ” масъулияти чекланган жамияти ишга қўшимча жавобгар сифатида жалб қилинган. Жиззах вилоят суди иқтисодий ишлар бўйичасудлов ҳайъати апелляция инстанциясисудининг**** йил 4 декабрдаги қарори билан апелляция шикояти қаноатлантирилиб, биринчи инстанция судининг **** йил 13 апрелдаги ҳал қилув қарори бекор қилиниб, жавобгардан даъвогар фойдасига 2************ сўм асосий қарз, олдиндан тўланган ************ сўм давлат божи, 68**** сўм почта ****, Республика бюджетига 95******** сўм давлат божи, Олий суд депозит **** ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ 82**** сўм суд **** ундирилган. Иш юзасидан қабул қилинган суд ҳужжатлари устидан“JIZZAX INDUSTRIAL T ‘QI A” масъулияти чекланган жамиятитафтиш тартибида шикоят билан мурожаат қилган ва унда Жиззах вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг **** йил 4 декабрдаги қарорини бекор қилиб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўраган. Суд муҳокамасида иштирок этганжавобгар вакилларитафтишшикоятида келтирилган ****ҳамда олдинги суд **** билдирилган фикрларниқўллабқувватлаб, ишдаги мавжуд ҳисоб фактуралартўғрилигини билдиришиб,даъвогар томонидан**** **** сўм пул маблағлариуч томонлама шартномага асосан “JIZZAX INDUSTRIAL TЕХ” масъулияти чекланган жамиятиҳисоб-****ўтказиб берилганлигини,даъво киритулгунга қадар маҳсулот етказиб берилганлигини, давлат божи юқори ҳисобланганлигини, тан олиш ҳати ва кафолат хатининг муддати ўтганлигини маълум қилишиб,тафтиш шикоятини қаноатлантириб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўз кучида қолдиришни сўрашди. Суд **** иштирок этган жавобгар вакили тафтиш шикоятида келтирилган **** эътироз билдириб,жавобгар ва қўшимча жавобгар раҳбарлариқариндош эканлигини, даъво аризаси киритилган **** маҳсулот етказиб берилганидан хабари бўлмаганлигини, бу ҳолат апелляция инстанцияси суди жараёнида маълум бўлганлигини маълум қилиб, тафтиш шикоятини қаноатлантиришни рад этишни сўради. Суд **** иштирок этганқўшимча жавобгар вакили тушунтириш бериб,уч томонлама шартномага асосан ўтказилган пул маблағлари жавобгарнинг қарздорлигини қоплаш **** ўтказилганлигини,жамият чигит ишлаб чиқариш қобилиятига эга эмаслигини, уч томонлама шартномага яна қўшимча келишув тузилишилозимлигини, жамият раҳбарларинингқариндошлик алоқалари масаласи ишга тааллуқли эмаслигинимаълум қилиб, тафтиш шикоятини қаноатлантиришни сўради. Судлов ҳайъати,тарафларвакилларининг тушунтиришларини тинглаб,тафтишшикоятида келтирилган **** иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўра апелляцияинстанциясисудининг ****4йил4 декабрдагиқарориниўзгаришсиз,тафтишшикоятини қаноатлантирмасдан қолдиришнилозим топди. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддаси учинчи қисмига асосан, ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Иш ҳужжатлари ва суд муҳокамасидан аниқланган ҳолатларга кўра, “JIZZAX INDUSTRIAL T ‘QI A” масъулияти чекланган жамияти (Сотувчи) ва “PET AGR IL” масъулияти чекланган жамияти шаклидаги қўшма **** (Харидор) ўртасида **** йил 25 июлда ****-сонли бир кг.**** сўмдан, жами **** кг, қиймати 4************ сўмлик “техник чигит” сотиш тўғрисида олдисотди шартномаси; **** йил 31 мартда **** тонна, нархи **** сўмдан, қиймати4************ сўмлик “пахта чигити (техник)” чигит сотиш юзасидан 22-сонли шартномаси; **** йил 15 августда **** тонна 2******** 2 сўмдан бўлган умумий қиймати 3************ сўмлик “пахта чигити (техник1 сорт)” сотиш тўғрисида ****-сонли шартномалар тузилган ҳамда did .uz электрон тизими орқали ўзаро алмашилган ва электрон тартибда тасдиқланган. Тарафлар ўртасидаги шартномаларинг 1.1-бандида, “Сотувчи” ўзига тегишли товарни “Сотиб олувчи”га мулк қилиб топшириши, “Сотиб олувчи” эса ушбу товарларни қабул қилиши ва **** тўлаш **** олган. Шартноманинг 2.1-бандида шартнома икки томон ўртасида имзолангандан сўнг 10 **** куни ичида “Сотувчи” га **** фоиз миқдорида пул тўланиши шартлиги белгиланган. Жавобгар **** йил 25 июлда **** сонли шартномага асосан қиймати4************ сўмга тенг, **** йил 31 мартда 22-сонли 2-шартномага асосан4************ сўмга тенг ва **** йил 15 августда ****-сонли шартнома бўйича 3************ сўмга тенг жами бўлиб 11************ сўмлик “пахта чигити (техник) 1-сорт” товарларни сотиш **** олган бўлиб, даъвогар эса жавобгарга мазкур шартномада кўрсатиб ўтилган товарлар учун олдиндан **** фоиз аванс сифатида пул маблағини кўчириб бериш **** олган. Шунга кўра, даъвогар дастлабки шартнома бўйича **** йил 27 июлдаги ****-сонли тўлов топшириқномаси орқали4************ сўм, 2-шартнома бўйича **** йил 31 мартдаги тўлов топшириқномаси оқали4************ сўм,жами **** **** сўмжавобгарнинг ҳисоб ****,3-шартнома бўйича **** йил 24 августдаги ****-сонли тўлов топшириқномаси орқали 3************ сўмни“JIZZAX INDUSTRIAL TЕХ” масъулияти чекланган жамиятининг ҳисмоб ****кўчириб берган.Ушбу ҳолат тўлов топшириқномалари билан ўз тасдиғини топган. Жавобгар олинган пул маблағлари эвазига **** йил 31 октябрдаги ****сонли ****-фактурага асосан миқдор бўйича 88.**** кг., қиймати ************ сўмлик, **** йил 30 ноябрдаги ****-сонли ****-фактура бўйича ****.**** кг. қиймати 2************,87сўмлик ҳамда **** йил 31 декабрдаги ****-сонли ****-фактура орқали 35.**** кг, қиймати ************ сўмлик,**** йил6 июндаги ****-сонли **** фактурага асосан **** **** сўмлик, **** йил 3 июлдаги ****-сонли **** фактурага асосан ****,****лик, **** йил 3 июлдаги ****-сонли **** фактурага асосан **** ****,****лик, **** йил 3 июлдаги ****сонли **** фактурага асосан **** ****,****лик,жами8********,7 сўмлик товарларни даъвогарга етказиб берган.Ушбу ҳолат маҳсулот етказиб берилганлиги **** ****-фактуралар билан ўз тасдиғини топган. Аниқланишича, даъвогар, жавобгар ва “JIZZAX INDUSTRIAL TEX” масъулияти чекланган жамияти ўртасида **** йил 15 августда Қарзни бошқа шахсга ўтказиш тўғрисида ****-сонли шартнома тузилган. Ушбу шартномага кўра, дастлабкиқарздор “JIZZAX INDUSTRIAL TEX” масъулияти чекланган жамияти янги қарздор “JIZZAX INDUSTRIAL T ‘QI A” масъулияти чекланган жамиятига ****-сонли шартнома бўйича 3************ сўм қарздорликни тўлаш бўйича **** ўтказишга, кредитор “PET AGR IL” масъулияти чекланган жамиятишаклидаги қўшма **** эса розилик билдиришга келишилган. Шунга кўра,жавобгар даъвогар томонидан унга олдиндан тўланган **** **** сўм учун маҳсулот етказиб бериши ҳамда“JIZZAX INDUSTRIAL TEX” масъулияти чекланган жамиятинингҳисоб **** ўтказиб берилган**** **** сўмни тўлаши лозим бўлган. Жавобгар шартнома шартларидан келиб чиқиб, даъвогаргажами**** ****,7сўмлик товарларни етказиб берган.Жавобгар“JIZZAX INDUSTRIAL TEX” масъулияти чекланган жамиятинингҳисоб **** ўтказиб берилган **** **** сўмнидаъвогарга тўлаш **** инобатга олганда даъвогар олдида2************(жами тўловдан **** **** сўмдан етказиб берилган**** ****,7сўмлик товар**** чегирилади)сўмқарздор ҳисобланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Бироқ, биринчи инстанция суди қайд этилган ҳолатларни, хусусан,даъвогар, жавобгар ва “JIZZAX INDUSTRIAL TEX” масъулияти чекланган жамияти ўртасида **** йил 15 августдақарзни бошқа шахсга ўтказиш тўғрисида ****-сонли шартномани инобатга олмасдан даъво аризасини қаноатлантиришни рад этиш **** нотўғри тўхтамга келган. Апелляция инстанцияси суди эса, жавобгар“JIZZAX INDUSTRIAL TEX” масъулияти чекланган жамиятинингҳисоб **** ўтказиб берилган**** **** сўмни даъвогарга тўлаш **** олганлигини инобатга олиб, ҳал қилув қарорини бекор қилган ва“JIZZAX INDUSTRIAL TEX” масъулияти чекланган жамиятининг қарзини жавобгар тўлашни ўз зиммасига олгинлигини инобатга олиб,жавобгардан даъвогар фойдасига2************сўм асосий қарзни ундириш **** қонуний тўхтамга келган. Шунингдек,даъвогар даъво аризасида ФКнинг ****-моддасига асосан1************ сўм,ишниапелляция инстанциясисудида кўриш жараёнида эса,************сўм **** фоизини ундиришни сўраган. Даъвогар ушбу талабини исботлаб бермаганлиги сабабли апелляция инстанцияси суди даъвогарнинг жавобгардан **** фоизи ундириш **** талабини қаноатлантиришни рад этиш **** қонуний тўхтамга келган. Жавобгар вакилларининг жавобгарнинг даъвогар олдида қарзи мавжуд эмаслиги,даъвогар, жавобгар ва “JIZZAX INDUSTRIAL TEX” масъулияти чекланган жамияти ўртасида **** йил 15 августдатузилган қарзни бошқа шахсга ўтказиш тўғрисида ****-сонли шартномасига асосан жавобгарнинг қарзиниJIZZAX INDUSTRIAL TEX” масъулияти чекланган жамиятиолганлиги **** **** келтиришди. Аниқланишича,даъвогар, жавобгар ва “JIZZAX INDUSTRIAL TEX” масъулияти чекланган жамияти ўртасида **** йил 15 августдатузилган қарзни бошқа шахсга ўтказиш тўғрисида ****-сонли шартномасидан фарқли равишда худди шундай санада тузилган жавобгар вакиллари **** этган шартномага кўрадастлабкиқарздор “JIZZAX INDUSTRIAL T ‘QI A” масъулияти чекланган жамияти, янги қарздор “JIZZAX INDUSTRIAL TEX” масъулияти чекланган жамиятига ****-сонли шартнома бўйича 3************ сўм қарздорликни тўлаш бўйича **** ўтказишга, кредитор “PET AGR IL” масъулиятичекланган жамияти шаклидаги қўшма ****эса розилик билдиришга келишилган. ФКнинг ****-моддасига кўра, суд шартнома шартларини шарҳлашда ундаги сўз ва ибораларнинг асл маъносини эътиборга олади.Шартноманинг шарти аниқ бўлмаса, унинг асл маъноси уни бошқа шартларга ва бутун шартноманинг маъносига **** йўли билан аниқланади. Агар ушбу модданинг биринчи қисмида баён этилган қоидалар шартноманинг мазмунини аниқлаш имконини бермаса, тарафларнинг **** умумий хоҳиш-иродаси шартноманинг **** ҳисобга олган ҳолда аниқланиши керак.Бунда барча тегишли ҳолатлар, шу жумладан шартнома тузиш олдидан олиб борилган музокаралар ва ёзишмалар, тарафларнинг ўзаро муносабатларида қарор топган амалиёт, иш муомаласи одатлари, тарафларнинг кейинчалик ўзларини қандай тутганлиги эътиборга олинади. Ушбу шартноманинг мазмуни ҳам ишнинг **** ҳолатларига тўғри келмайди.Чунки,3************ сўмдаъвогар томонидан жавобгарга эмас, балки“JIZZAX INDUSTRIAL TEX” масъулияти чекланган жамиятигатўлов топшириқномаси билан ўтказилган.Мазкур ҳолатдадастлабки қарздор жавобгар эмас, балки“JIZZAX INDUSTRIAL TEX” масъулияти чекланган жамиятиҳисобланади. Бундан ташқари, жавобгарнинг даъвогарга берган кафолат хатларида ҳам қарздорликни тан олиши ва **** йил 1 декабрга қадар тўлашини маълум қилган.Шу сабабли судлов ҳайъати шартномани шарҳлаб,тарафларнинг **** умумий хоҳиш-иродаси шартноманинг **** ҳисобга олган ҳолдажавобгарнинг ушбу **** билан келишмайди. ИПК ****7-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига биноан ишни тафтиш тартибида кўрадиган суд тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини, қарорни ўзгаришсиз қолдиришга ****. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра,суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Ушбу модда талаби бўйича қаноатлантирилган даъво талаби бўйича суд **** жавобгардан, қаноатлантириш рад қилинган суд **** дъвогардан ундирилиши лозим. Бироқ, апелляция инстанцияси суди суд **** **** хатоликка йўл қўйган.Хусусан,жавобгардан даъвогар фойдасига асосий қарз билан бирга **** сўм давлат божи ундирган.Ишни биринчи инстанция суди кўриш билан боғлиқ қаноатлантирилган даъво талаби (2************сўм асосий қарзнингиккифоизи) учун жавобгардан **** сўм, қаноатлантириш рад қилинган даъво талаби (**** **** сўм) учун даъвогардан **** сўм давлат божи ундириш, ишни апелляция инстанцияси судида кўриш билан боғлиқжавобгардан **** сўм (**** сўмнинг эллик фоизи), даъвогардан **** сўм (**** сўмнинг эллик фоизи) миқдорда давлат божи ундириш, умумий ишни биринчива апелляцияинстанциясисудларида кўриш билан боғлиқ даъвогардан **** сўм, жавобгардан **** сўм давлат божи ундириш лозим бўлади.Даъвогар биринчи ва апелляция инстанциялари учун жами **** сўм олдиндан давлат божи тўлаганлигини инобатга олиб, **** сўмини ўзининг зиммасида қолдириш, олдиндан тўланган **** сўм давлат божини жавобгардан даъвогар фойдасига ундириш, ишни тафтиш инстанцияси судида кўриш билан боғлиқдавлат божини жавобгардан ундириш лозим. Баён этилганларга асосланиб, судлов ҳайъати апелляцияинстанция судининг ****5йил15 октябрдагиқарорини ўзгаришсиз, тафтиш шикоятини қаноатлантирмасдан қолдиришни,суд **** қайта ****,жавобгардан даъвогар фойдасига2************сўм асосий қарз,олдиндан тўланган **** сўм давлат божини, **** сўм почта **** ундиришни, олдиндан тўланган**** сўм давлат божини даъвогар зиммасида қолдиришни,жавобгарданишни тафтиш инстанциясида кўриш билан боғлиқ**** сўм давлат божини Республика бюджетига,ишни видеоконференалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ**** сўмсуд **** Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозит ****ундиришни,суд **** қайта ****,Жиззах вилоят суди иқтисодийишлар бўйичаапелляция инстанциясининг **** йил 4 декабрдаги қарориюзасидан ундирувни бекор қилишни лозимтопди. Юқоридагиларга кўра,Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодийпроцессуал кодексининг****, ****, ****4, ****6, ****7ва****9-моддаларини қўллаб, судлов ҳайьати қа р о рқи лад и: Жиззахвилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляцияинстанциясининг****4йил4 декабрдаги қарори ўзгаришсиз,“JIZZAX INDUSTRIAL T ‘QI A”масъулияти чекланган жамиятинингтафтиш шикояти қаноатлантирилмасдан қолдирилсин. “JIZZAX INDUSTRIAL T ‘QI A” масъулияти чекланган жамиятиданишни тафтиш инстанцияси судида кўриш билан боғлиқ**** сўм давлат божи Республика бюджетига,ишни видеоконференалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ**** сўмсуд **** Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозит ****ундирилсинва бу **** ижро варақалари берилсин. Суд **** қайта ****.Жиззах вилоят суди иқтисодий ишлар бўйичаапелляция инстанциясининг **** йил 4 декабрдаги қарорибилан“JIZZAX INDUSTRIAL T ‘QI A” масъулияти чекланган жамиятидан “PET AGR IL” масъулияти чекланган жамиятифойдасига 2************ сўм асосий қарз, олдиндан тўланган ************ сўм давлат божи, 68**** сўм почта ****ундириш **** ваРеспублика бюджетига 95******** сўм давлат божиундириш **** ижро **** бўйича ундирув бекор қилинсин. “JIZZAX INDUSTRIAL T ‘QI A” масъулияти чекланган жамиятидан “PET AGR IL” масъулияти чекланган жамиятифойдасига 2************ сўм асосий қарз, олдиндан тўланган****сўм давлат божи, 68**** сўм почта ****ундириш **** ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Мазкур қарор устидан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичида Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят (протест) берилиши мумкин. Раислик қилувчи Ж.Қаххоров ҳайъат аъзолари М.Фаязов О.Эргашев