Решение #2842434 Экономические

****-сонлииқтисодий иш Боғот тумани Судья:**** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ ****5йил25 ноябрь Боғоттуманлараро иқтисодий судинингсудьяси ****раислигида, судья ёрдамчиси****нингкотиблигида,Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси **** бошқармасининг даъвогар “****”масъулияти чекланган жамияти манфаатида жавобгар“****”масъулияти чекланган жамиятибилан18.07.**** йилда тузилган ****-сонли шартномани бекор қилиш ва мазкур шартнома бўйичализинг обьектибўлган 1 дона “MAN **** 31.****х4 *** ”русумлибетон қориш агрегатини қайтариш тўғрисидаги даъво аризасини тарафлардан: даъвогар вакили****(07.01.**** йилдаги ****-сонли ишончнома асосида)иштирокидаўз биносидавидеоконференцалоқа режимидагиочиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси (бундан буён матнда Палата деб юритилади)“****” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда даъвогар деб юритилади)манфаатида Боғоттуманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“****” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда жавобгар ёки лизинг олувчи деб юритилади)билан18.07.**** йилда тузилган ****-сонли шартномани бекор қилиш ва мазкур шартнома бўйича лизинг обьекти бўлган 1 дона “MAN **** 31.****х4 BB S22UXU15” русумли, шасси **** № J****, двигатель №6DHA****,**** ВВА давлат **** белгилибетон қориш агрегатини қайтаришнисўраган. Палата даъво аризасида ишни палата вакили иштирокисиз кўриб чиқишни сўраган. Бугунги суд **** ўтказилиш **** ва жойи тўғрисида жавобгар қонунда белгиланган тартибда хабардор қилинган бўлсада, унинг вакили иштирок этмади, даъво ариза юзасидан фикр билдирмади. Бундай ҳолда суд ишни Ўзбекистон Республикаси иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****-моддасига асосан палата ва жавобгар вакилининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб ҳисоблайди. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили тушунтириш бериб, жавобгар қарздорликларни бартараф қилмаганлигини, жавобгар билан келишувга эришилмаганлигини билдириб, даъво аризасини тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд,даъвогар вакилинингтушунтиришларини тинглаб, иш ҳужжатларини ўрганиб, қуйидаги асосга кўра даъвогарнинг даъво талабларинитўлиққаноатлантиришни, суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасига мувофиқ, **** – шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқиши белгиланган. ФК ****-моддасига кўра **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Мазкур ҳолатда тарафлар ўртасидаги **** лизинг шартномасидан келиб чиққан. ФК ****-моддасига кўра, лизинг шартномаси бўйича лизинг берувчи (ижарага берувчи) бир тараф лизинг олувчи (ижарага олувчи) иккинчи тарафнинг топшириғига биноан сотувчи учинчи тараф билан ундан лизинг олувчи учун мол-мулк сотиб олиш **** келишиш **** олади, лизинг олувчи эса бунинг учун лизинг берувчига лизинг тўловларини тўлаш **** олади. ФК ****-моддасига кўра, лизинг тўлови лизинг берувчига лизинг объекти қийматининг лизинг олувчи томонидан қопланишидан, шунингдек лизинг берувчининг фоизли даромадидан иборат бўлади. Иш ҳужжатларидан кўринишича,даъвогар (лизинг берувчи) ва жавобгар (лизинг олувчи) ўртасида **** йил 18 июлда №****-сонли лизинг шартномаси имзоланган. Шартномага асосан, даъвогар томонидан **** йил 13 сентябрдаги топшириш қилиш далолатномаси билан қиймати **** сўм бўлган 1 дона “MAN **** 31.****х4 BB” русумли, шасси **** № NS2M 6ZZ4HJ****, двигатель №6DHA**** бетон қориш агрегатижавобгаргатопширилган. Шартноманинг3.7-бандида, лизинг тўловлари техникани топшириш-қабул қилиш далолатномаси имзоланган ойнинг кейинги ойдан бошлаб жавобгар “Лизинг олувчи” томонидан ушбу шартноманинг **** қисми ҳисобланган 1Аиловага асосан ҳар уч ойлик лизинг даври учун фоиз ҳисобланишини ҳисобга олган ҳолда ва ойлик тўлов жадвали (графиги)да белгиланган муддат ва миқдорларда амалга оширилишибелгиланган. Бироқ, жавобгар томонидан ўз **** лозим **** ****, лизинг тўловлари жадвалида белгиланган тартибларда ва муддатларда лизинг тўловлари амалга оширилмаган. Шартноманинг4.5.1-бандида даъвогарнинг ҳуқуқлари белгиланган бўлиб, унга кўра жавобгар “Лизинг олувчи” томонидан асосий қарз ва фоиз тўловлари ушбу шартнома ва унинг тўлов жадвали асосида тўланмаганда кечиктирилган тўлов суммасининг 0,1 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 10 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда пеня тўлашни талаб қилиш ва ушбу суммани ундириб олиш.Тўлов икки мартадан ортиқ кечиктирилганда “лизинг объекти” учун қанча сумма тўланганидан қатьий назар (тўлов умумий суммасининг 3/2 қисмидан ошганда ҳам) мазкур шартномани бекор қилиб, “лизинг объекти”ни қайтариб олиш ҳуқуқига эга эканлиги белгиланган. Бироқ, жавобгар томонидан лизинг тўловлари тўлов графиги бўйича амалга оширилмаган ва натижада **** йил 1 октябрь ҳолатига жавобгарнинг даъвогар олдида **** сўм қарздорлиги вужудга келган. Шартнома **** жиддий равишда бузилганлиги сабабли, даъвогар жавобгарга ****5йил3 сентябрда №6-сонли талабнома юбориб,қарздорликлар тўлиқ тўлаб берилишиёки30кун ичида шартномани бекор қилиблизинг объектини қайтаришни сўраган, даъвогарнинг талабномасижавобгартомониданоқибатсиз қолдирилган. Шундан сўнг даъвогарюқоридаги даъво талаби билан судга мурожаат қилгагн. Суд қуйидагиларга асосан даъвогарнинг даъвосини асосли деб ҳисоблайди. ФКнинг ****-моддасигакўра,агар ушбу Кодексда, бошқа қонунларда ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, шартнома тарафларнинг келишувига мувофиқ ўзгартирилиши ва бекор қилиниши мумкин. Тарафлардан бирининг талаби билан шартнома суд томонидан **** қуйидаги ҳолларда ўзгартирилиши ёки бекор қилиниши мумкин: 1) иккинчи тараф шартномани жиддий равишда бузса; 2) ушбу Кодекс, бошқа қонунлар ва шартномада назарда тутилган ўзга ҳолларда. Тарафлардан бирининг шартномани бузиши иккинчи тарафга у шартнома тузишда умид қилишга **** бўлган нарсадан кўп **** маҳрум бўладиган қилиб зарар етказиши шартномани жиддий бузиш ҳисобланади. Бир тараф шартномани **** тўла ёки қисман бош тортиб, қонун ёҳуд тарафларнинг келишувида бунга йўл қўйилса, шартнома тегишлича бекор қилинган ёки ўзгартирилган ҳисобланади. Олий хўжалик суди Пленумининг 18.12.**** йилдаги “Хўжалик шартномаларини тузиш, ўзгартириш ва бекор қилишни тартибга солувчи фуқаролик қонун ҳужжатлари нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги****-сонлиқарори 18-бандига кўра,ФК ****-моддасининг иккинчи қисмида белгиланганки, бир тараф шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** таклифга иккинчи тарафдан рад жавоби олганидан кейингина ёки таклифда кўрсатилган ёхуд қонунда ёинки шартномада белгиланган муддатда, бундай муддат бўлмаганида эса — ўттиз кунлик муддатда жавоб олмаганидан кейин шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** талабни судга **** этиши мумкин.Бунда ўттиз кунлик муддат таклиф олинган пайтдан, агар таклиф олинган муддат номаълум бўлса, иккинчи тараф шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** таклифни олиши учун нормал зарур бўлган **** ўтган пайтдан бошлаб ҳисобланади. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг қарори, 27.11.**** йилдаги ****-сонли “Лизинг муносабатларини тартибга солувчи қонунчилик нормаларини иқтисодий судлар томонидан қўлланилишининг айрим масалалари ****”ги қарорининг 6-бандига кўра, ФК ****-моддасининг тўртинчи қисмига ва Қонун 11-моддаси биринчи қисмининг бешинчи хатбошисига кўра лизинг олувчи ўз **** жиддий равишда бузган ****, агар лизинг шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, лизинг берувчи **** лизинг тўловларини тезлаштиришни ёки гаровнарсасини ундириш учун назарда тутилган тартибда ундирувни лизинг объектига қаратган ва зарарни ундирган ҳолда шартномани бекор қилишни талаб қилиш ҳуқуқига эга. Мазкур Пленум қарори 8.1-бандига кўра, судларга тушунтирилсинки, лизинг объектини қайтариш тўғрисидаги даъво талаби қаноатлантирилганда, давлат божи қайтарилган лизинг объектининг баҳосидан келиб чиққан ҳолда ҳисобланади. Юқоридагиларга асосан суд, жавобгарнинг лизинг тўловларини ўз **** тўламаганлигидан иборат ҳаракатларини лизинг шартномасини жиддий тарзда бузиш деб ҳисоблайди. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68-моддасига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддасига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан белгиланган давлат божи ставкаларига кўра, мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ базавий ҳисоблаш миқдорининг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда, номулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан базавий ҳисоблаш миқдорининг 10 баравари миқдорида давлат божи ундирилиши белгиланган. Қайд этилганларга кўра, суд даъвогарнинг даъво талабларинитўлиққаноатлантиришни,18.07.**** йилда тузилган ****-сонли шартномани бекор қилишни ва мазкур шартнома бўйича лизинг обьекти бўлган 1 дона “MAN **** 31.****х4 BB S22UXU15” русумли, шасси **** № NS2M 6ZZ4HJ****, двигатель №6DHA****, **** ВВА давлат **** белгили бетон қориш агрегатини даъвогарга қайтаришни, жавобгардан даъвогар фойдасига даъво **** этишда тўланган **** сўм почта **** ундиришни, жавобгардан республика бюджетига **** сўм (****+****) давлат божива Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозит ҳисоб **** ишни видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ **** сўм суд **** ундиришни лозим топади. Бинобарин, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 66,72,****,****,****,****,****,****-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л д и: Даъво аризаси тўлиққаноатлантирилсин. Даъвогар“****” масъулияти чекланган жамияти важавобгар“****” масъулияти чекланган жамияти ўртасида 18.07.**** йилда тузилган ****-сонли лизинг шартномаси бекор қилинсин. Жавобгар“****” масъулияти чекланган жамиятидан 1 дона “MAN **** 31.****х4 BB S22UXU15” русумли, шасси **** № NS2M 6ZZ4HJ****, двигатель №6DHA****, **** ВВА давлат **** белгили бетон қориш агрегати “****” масъулияти чекланган жамиятига қайтарилсин. Жавобгар“****” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан: - даъвогар “****” масъулияти чекланган жамиятига **** сўм почта ****; -республика бюджетига **** сўм давлат божи; -Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозит ҳисоб **** ишни видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ **** сўм суд **** ундирилсин. Ҳал қилув қарорининг кўчирма нусхаси тарафларга юборилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига шу суд орқали бир ой ичида апелляция тартибида, ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****