Решение #2842618 Экономические

****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **************** ****йил 25 ноябрь ***************** раиси, судья ****, судья ёрдамчиси **** котиблигида, даъвогар ***************нинг, жавобгар***************дан****,** сўм асосий қарз,****,**сўм ҳисобланган устама фоиз,****сўм пеня ундириш**** даъво аризаси бўйича ишни даъвогар вакиллари **** (****.**** йилдаги №****-сонли ишончномаларга асосан) иштирокида, суди биносида, очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: даъвогар ***************, судга даъво ариза билан мурожаат қилиб, жавобгар***************дан****,*** сўм асосий қарз,****,**сўм ҳисобланган устама фоиз,****сўм пеняундиришни сўраган. Бугунги суд **** ўтказилиш **** ва жойи тўғрисида жавобгар қонунда белгиланган тартибда хабардор қилинган бўлса-да, унинг вакили иштирок этмади даъво ариза бўйича фикр билдирмади. Бундай ҳолда, суд ишни Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси ****, ****, ****, ****, ****-моддаларига асосан суд **** даъвогар вакилининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб ҳисоблайди. Суд ****, даъвогар вакили даъво ариза бўйича тушунтириш бериб, даъво аризани қаноатлантиришни сўради. Суд ишдаги мавжуд ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, тараф вакилининг судда берган кўрсатмасини тинглаб, қуйидаги асосларга кўра даъво талабларини қисман қаноатлантиришни даъво талабини қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни ҳамда ишни кўриш билан боғлиқ суд **** тарафлар ўртасида мутаносиб равишда **** лозим топади. Иш ҳужжатларидан аниқланишича, тарафлар ўртасида ****.**** йилда МК-15-сонли “Молиявий қарз шартномаси” имзоланган. Мазкур шартномага асосан, 1.1-бандига кўра, Қарз берувчи мавжуд ресурслари доирасида ва мавжуд ваколатлар асосида ушбу шартнома билан кўзда тутилган шартларда Қарз олувчига Томчилатиб суғориш технологиясини жорий этиш **** технология ва асбоб ускуналар сотиб олиш **** йил **** қадар фойдаланиш муддати билан**** сўм доирасида молиявий қарз **** этади.Қарз олувчи эса Қарз берувчига олинган қарз суммасини шартномада белгиланган муддат ва шартларда қайтаради.Шартноманинг 1.2-бандига асосан молиявий қарздан фойдаланганлиги учун фоиз миқдори йиллик 14 фоиз миқдорида белгиланди. Бундан ташқари, шартноманинг 3.2-бандига асосан қарз олувчи олинган қарз суммасини мазкур шартноманинг 1.1-бандига назарда тутилган муддатга қадар Қарзберувчига қайтаради хамда 3.3-бандига асосан Қарз олувчи олинган молиявий қарзни муддатли **** асосида ҳамда ҳисобланган фоизларни **** йил****ралгача иловадаги қайтариш графигига асосан қайтаради. Мазкур шартномага асосан, даъвогар томонидан ўз **** **** жумладан тарафлар ** йилда “топшириш – қабул қилиш тўғрисида” далолатнома тузилган шунингдек ишга илова қилинган “тўлов топшириқномаси”га асосан пул маблағлари ўтказиб берилган. Бироқ, жавобгар шартнома шартларини қисман ****, шартномада белгиланган миқдорда ва **** маҳсулотни етказиб бермаган. Даъвогар томонидан талабнома юборилган.Бироқ жавобгар томонидан мазкур талабнома оқибатсиз қолдирилган. Шундан кейин, даъвогар юқоридаги талаб билан судга даъво ариза билан мурожаат қилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****-моддасида, **** – фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни ****, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳаракатдан ўзини **** **** бўлади, кредитор эса – қарздордан ўзининг **** **** талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади.**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқиши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****-моддасида, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** кераклиги белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****-моддасини биринчи қисмида, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб бериши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****-моддасига асосанҚарз шартномаси бўйича бир тараф(қарз берувчи)иккинчи тарафга(қарз олувчига)пул ёки турга хос аломатлари билан белгиланган бошқа ашёларни мулк қилиб беради,қарз олувчи эса қарз берувчига бир йўла ёки бўлиб-бўлиб,ўшанча суммадаги пулни ёки қарзга олинган ашёларнинг хили,сифати ва миқдорига баравар ашёларни(қарз суммасини)қайтариб бериш **** олади. Қарз шартномаси пул ёки ашёлар топширилган пайтдан бошлаб тузилган ҳисобланади. Шунингдек, ****-моддасига асосан Агар қонунда ёки қарз шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, қарз берувчи (юридик шахс ёки фуқаро) қарз олувчидан қарз суммасига шартномада белгиланган миқдорда ва тартибда фоизлар олиш ҳуқуқига эга бўлади хамда ****-моддасига асосан Қарз олувчи олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз берувчига қайтариши шарт. Тарафлар ўртасидаги ***********, Қарз берувчи молиявий қарз **** сўнг **** молиявий қарз **** сўндирилмаса Қарз олувчитомонидан йиллар давомида топширилган пахта хом ашёсини ҳисобидан шаклланган **** ҳисобидан қарздорликни сўндиришга ****. Даъвогар даъво талабининг асосий қарз яъни****,83 сўмни ундириш талабига, тарафларнинг судда берган кўрсатмалари, ишга илова қилинган шартномалар, хисобфактуралар, тарафлар ўртасида тузилган олиш ва топшириш далолатномаси, мазкур молиявий қарзни ўтказилганлиги **** тўлов топшириқномаси, бундан ташқари асосий қарзни хисоб-китоби бўйича акт- сверка ва бошқа ҳужжатларни ўз исботини топади. Шунга кўра, даъвогарнинг жавобгардан********** сўм асосий қарзни ********* қарз ёки фоизлар суммасининг 0**********фоизидан ошиб кетмаслиги лозим. Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси ****-моддаси биринчи қисмига кўра, қонунчилик ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. Шунингдек, Кодекснинг ****-моддасига кўра, неустойка жарима ёки пеня шаклида бўлади.Кодекснинг ****-моддасига кўра,********а тўғрисидаги келишув ёзма шаклда тузилиши керак. Иш ҳужжатларига кўра, суд даъвогарнинг мазкур пеняни қисман асосли деб ҳисоблайди. Чунки, даъвогар томонидан пеня миқдорини ҳисоблашда асосий қарз ва фоизнинг суммасини умумий қийматининг 10 фоизи яъни****сўм пеня сўралган. Бинобарин, тарафлар ўртасида тузилган шартномада уларнинг келишувига кўра,молиявий қарз ёки фоизнинг ўн фоизидан ошмаган миқдорда ҳисобланиши назарда тутилган.Тарафлар ўртасида тузилган шартномада тарафларнинг **** асосий қарзни қайтариш бўлганлиги шунингдек фоизни қайтариш асосий қарзга ҳисобланганлиги сабабли, пеня миқдори асосий қарзнинг 10 фоизидан ошмаган миқдорда ҳисобланиши лозим эди. Бироқ, суд даъво талаби бўйича пеня ҳисобланганда, пеня миқдори асосий қарзнинг 10 фоизидан ошганлиги сабабли, даъво **************** деб ҳисоблайди. Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик Кодекси ****-моддасида агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётгантарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши кўрсатилган. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 15.06.**** йилдаги ****-сонли “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги Қарорининг 4-бандида Фуқаролик Кодексининг ****-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****. Шунга асосан, қарздорликни ундириш чораларини кўрмаганлигини, жавобгарнинг **** қисман **** инобатга олиб, даъвогарнинг жавобгардан****,** сўмпеняундириш тўғрисидаги талабини қисман, яъни ****,** сўмга қаноатлантиришни қолган қисмларини қаноатлантиришни рад этишни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси 68-моддасига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси ****-моддаси олтинчи қисмига кўра,Суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Шунингдек, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Юқорида қайд этилган ҳолатларга ҳамда моддий ва процессуал қонун нормаларининг талабларига асосланиб суд, даъвогарнинг даъво талабларини қисман қаноатлантиришни, даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни ҳамда ишни кўриш билан боғлиқ суд **** тарафлар ўртасида мутаносиб равишда **** лозим топди. Бинобаринсуд,Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодексининг66, ****, ****,****,****, ****, ****, ****-моддалариниқўллаб, суд ҚАРОРҚИЛАДИ: Даъвогарнинг даъвоси қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар***************дан даъвогар *************** фойдасига****,** сўм асосий қарз,****,**сўм ҳисобланган устама фоиз,****,***сўм пеня ҳамда олдиндан тўланган **** сўм почта **** ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисми қаноатлантириш рад этилсин. Даъвогар ***************дан Республика бюджети фойдасига****,*** сўм давлат божи ундирилсин. Жавобгар***************дан Республика бюджети фойдасига****,*** сўм давлат божи ундирилсин. Ҳалқилувқарориқонуний кучга киргач ижро варақаси берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан бир ойлик муддат ичида Косон туманлараро иқтисодий суди орқали Қашқадарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция, қонуний кучга киргач кассация тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Судья ****