Решение #2842664 Экономические

****2-2501/****-сонлииқтисодийиш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** ****5йил 24 ноябрь Когон туманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида,****котиблигида,даъвогар“Сурхондарё **** йўлларга буюртмачи хизмати” давлат муассасасининг жавобгар “ROMITAN TRANS YO`L QURILISH” масъулияти чекланган жамиятидан56.****.****сўм асосий қарздорлик,28.****.****сўм пеня ундириштўғрисидаги даъвоаризаси бўйича қўзғатилган ишни ўз биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “Сурхондарё **** йўлларга буюртмачи хизмати” давлат муассасаси (бундан буён матнда даъвогар ёки **** деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“ROMITAN TRANS YO`L QURILISH” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда жавобгарёки ****деб юритилади)дан56.****.**** сўм асосий қарздорлик, 28.****.**** сўм пеня ундиришни сўраган. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган тарафлар, вакил иштирокини таъминлашмади.Бироқ, суд муҳокамасига қадар **** вакили томонидан ишни ўзининг иштирокисиз кўриб чиқиш **** ёзма илтимоснома **** этилган.Шу сабабли суд, ишни Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****, ****-моддаларига асосан уларнинг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,қуйидагиларга асосандаъвониқисманқаноатлантиришнивақолган қисмини радқилишнилозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича,тарафларўртасида **** йил 1 августдаги КАРШ-01-сонли Сурхондарё вилояти Сариосиё тумани Карш аҳоли пунктига олиб борувчи йўлни жорий таъмирлашга доир пудрат шартномаси(бундан буён матнда шартнома деб юритилади) тузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигаасосаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. ФК****-моддасининг иккинчи қисмида**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқиши белгилаб қўйилган. Шартноманинг 2-бандига кўра, пудратчи (****) мазкур шартнома шартларига лойиха-смета ва экспертиза хулосасига келишилган муддатларга асосан Сурхондарё вилояти Сариосиё тумани Карш аҳоли пунктига олиб борувчи йўлни жорий таъмирлаш ишларини **** **** олади, буюртмачи 2 (даъвогар) эса пудратчига қурилиш ишларини **** учун заруршароитлар яратиш, уларниқабул қилиш ва тўловни амалга ошириш **** олади. Шартноманинг3-бандигамувофиқпудратчи томонидан **** танлов натижасида аниқланган ва танлов комиссиясининг қарори (28.07.**** йилдаги№****)билан тасдиқланган баённомага асосан барча солиқлар, йиғимлар, ҚҚС ва **** ўз ичига олган ҳолда жорий нархларда3.****.****.****сўмни ташкил этади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига асосан пудрат шартномаси бўйича бир тараф (пудратчи) иккинчи тараф (буюртмачи)нинг топшириғига биноан маълум бир ишни **** ва унинг натижасини буюртмачига белгиланган муддатда топшириш **** олади, буюртмачи эса иш натижасини қабул қилиб олиш ва бунинг учун **** тўлаш **** олади.Агар қонунчиликда ёхуд тарафлар келишувида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, ишни **** учун пудратчи таваккал қилади. Шартноманинг 12-бандига асосан қурилишнинг давом этиш **** ишлар бошланган кундан эътиборан **** кунни ташкил этади (**** графигига асосан). Шартноманинг 14 ва 16-бандларига кўра,буюртмачи пудратчига шартнома бўйича ишлар умумий қийматининг 30 % миқдорида аванс ўтказади. Буюртмачи ва пудратчи ҳар ойда **** ишларини “Маълумотнома-ҳисобфактура”га асосан молиялаштирилади.Жорий молиялаштириш **** ишлар сифати текширилгандан кейин,берилган авансни ҳисобга олган ҳолда, ишларни **** ва молиялаштириш жадвалларига мувофиқ объектнинг умумий шартномавий жорий қийматнинг 70 %гача доирасида амалга оширилади. Тарафлар ўртасида тузилган 17.02.**** йилдаги №Карш-01 дс 1-сонли ўзгартириш киритиш битимига асосан шартномага ўзгартириш киритилиб,объектнинг умумий қурилиш қиймати 3.****.****.**** сўм этиб белгиланган. **** томонидан**** йил 7 декабрь ҳолатига **** йиллар мобайнида****нинг ҳисоб ****га 3.****.****.**** сўмлик пул маблағлариўтказибберилган бўлса-да, бироқ жавобгар томонидан**** йиллар мобайнида электрон ****-фактураларга асосан жами 3.****.****.**** сўмлик ишлар ****иб, даъвогарга топширилган.Натижада даъвогар олдида 56.****.**** сўмлик **** ишлар ҳисобидан қарздорлик вужудга келган. Шартнома бўйича зиммасига олган **** **** йил 1 августга қадар тўлиқ **** **** **** **** йил 24 июлдаги №****-сонли талабномаси **** томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шу сабабли даъвогар судга жавобгарга нисбатан даъво аризасида кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. ФКнинг ****-моддасига асосан **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса – иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Жавобгарнингмавжудқарзи ишматериалларидагишартнома,талабнома, тўлов топшириқномалари,электрон****-фактуралар,солиштирма далолатномабилан тасдиқланади. 3 Маълум бўлишича, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг ҳам жавобгар томонидан қарздорлик тўлаб берилмаган.Шу сабабли суд, даъвонингасосий қарздорликниундириш****талабиниқаноатлантиришнилозимтопади. Бундан ташқари, даъво аризасида жавобгарданшартномага асосан28.****.****сўм миқдоридапеня ундириш талаби билдирилган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан қонунчилик ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. Шартнома 60-бандининг биринчи қисмига асосанпудратчи объектни ўз **** ишга тушириш бўйича ўз **** бузганлиги учун буюртмачига муддати ўтказиб юборилган ҳар бир куни учун **** **** қисмининг 0,5% миқдорида пеня тўлайди, бироқ бунда пенянинг умумий суммаси объектшартномавий жорий қийматининг 50%дан ошмаслиги лозим. Даъвогар томонидан пеня суммаси**** ****муддати кечиктирилган****кун учун (****3йил7 декабрдан **** йил 1 октябрга қадар)28.****.****сўм миқдоридаҳисобланган.Ушбу ҳолатда даъвонинг пеня ундириш **** талаби асосли бўлиб ҳисобланади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, қарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига асосан агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****сонли қарори 4-бандининг биринчи ва иккинчи қисмларида, ФКнинг ****моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини эътиборга олишлари тўғрисида судларга тушунтириш берилган. Суд, тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблигини, тарафларнинг мулкий аҳволини, ўз навбатида **** **** ҳам жавобгар томонидан кечиктирилганлигини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборгаолиб, даъвонинг пеня ундириш тўғрисидаги талабини қисман,яъни15.****.**** сўмга қаноатлантиришни,қолган қисмини рад қилишни лозим топади. ИПК****-моддасининг биринчи ва олтинчи қисмларида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига 4 мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозимлигиқайд этилган. Суд,даъво қисман қаноатлантирилганлигисабабли суд **** жавобгарнинг зиммасига юклашни ва ундан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.****сўм почта ****, шунингдек Республика бюджетига 1.****.****,**** давлат божиундиришни лозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамда ИПКнинг ****,****,****,****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъвогар “Сурхондарё **** йўлларга буюртмачи хизмати” давлат муассасасинингдаъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар“ROMITAN TRANS YO`L QURILISH” масъулияти чекланган жамиятидандаъвогар“Сурхондарё **** йўлларга буюртмачи хизмати” давлат муассасаси фойдасига56.****.****сўм асосий қарздорлик,15.****.****сўм пеняҳамдаолдиндан тўланган41.****сўм почта ****ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар“ROMITAN TRANS YO`L QURILISH” масъулияти чекланган жамиятидан Республика бюджетига 1.****.****,**** давлат божиундирилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро ****лариберилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****