Решение #2842688 Экономические

****-санлы экономикалық ис Исти биринши инстанцияда көрген судья –**** Апелляция инстанциясында баянатшы судья – **** **** РЕСПУБЛИКАСЫ СУДЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ИСЛЕР БОЙЫНША СУДЛАЎ КОЛЛЕГИЯСЫ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСЫНЫҢ ҚАРАРЫ Нөкис қаласы **** жыл24 ноябрь **** Республикасы судының экономикалық ислер бойынша судлаў коллегиясы судья Г.Зарипованыңбасшылығында, коллегия ағзалары****ҳәм **** ибарат қурамда,судья аға жәрдемшиси **** хаткерлигинде, **** фермерлери кеңеси мәмлекетлик емес коммерциялық емес шөлкеми ўәкили – ҳуқық мәсләҳатшысы **** (**** жыл 31 октябрь күнги ****-санлы исеним хат тийкарында), жуўапкер ўәкили – жәмийет юрисконсульты Ғ.Мусурманов (**** жыл 27 август күнги 5-санлы исеним хат тийкарында)лардың қатнасыўында, **** фермерлери кеңеси мәмлекетлик емес коммерциялық емес шөлкеминиң даўагер“ GRO SHO N Y QTEREK”фермер хожалығының мәпинде жуўапкер “ECO TEKS CLUSTER” жуўапкершилиги шекленген жәмийетинен **** жыл ҳасылы ушын 37.****.**** сомүстеме, **** жыл ҳасылы ушын 71.****.****,98 сом үстеме ҳәм 54.****.**** сом пеня өндириўди сораған даўа арзасы бойынша жүритилген экономикалық ис жүзесинен қабыл қылынған Берунийрайонлар аралық экономикалық судының ****5жыл24 сентябрькүнгишешиўши қарарынанаразы болып**** фермерлери кеңеси мәмлекетлик емес коммерциялық емес шөлкеминиң даўагер“ GRO SHO N Y QTEREK”фермер хожалығының мәпиндеберген апелляциялық шағымын, видеоконференциялық байланыс режими арқалыкөрип шығып, төмендегилерди а н ы қ л а д ы: Исте анықланған жағдайларға қарағанда, даўагер “ GRO SHO N Y QTEREK” фермер хожалығы (буннан кейин текстте даўагер депжүритиледи) менен “ECO TEKS CLUSTER” жуўапкершилиги шекленген жәмийети (буннан кейин текстте жуўапкер депжүритиледи)ниң орталарында ****жыл5 январда ****-санлы пахта шийки затын жетистириў бойынша фъючерс шәртнамасы(буннан кейин тексттешәртнама депжүритиледи) дүзилген. Шәртнамаға муўапықдаўагержуўапкерге55гектар жер майданынан ****тонна пахта шийки затын жеткерипбериў миннетлемесин, жуўапкер болса өнимди қабыллап алыў ҳәм **** төлеў миннетлемесин алған. Шәртнаманың 4.5-бәнтиндетуқымлық пахта ушын туқымлықтың өниўшеңлиги 90 пайыздан жоқары болғанда үстеме **** төлеўге келисилген. Шәртнамаға тийкар даўагер тәрепинен жуўапкергежәми ****.****.600 сомлық 48.****кг 2-репродукциялы (R2) 1-сорт, 1-класс пахта 2 шийки өнимижеткерилген. Жеткерилген өним ушынтөлемжуўапкертәрепинен толығы менен әмелге асырылған.Сондай-****, туқымлық пахтаның биринши басқышы ушын жуўапкертәрепинен төлем әмелге асырылған. ****, жуўапкертәрепинендаўагердиңтапсырған туқымлық пахта өниминиң екинши басқышы ушын37.****.**** сом төлеп берилмеген. Соның менен бирге, тәреплер ортасында **** жыл8 январь күнитуқымлық пахтаны сатып алыў ҳәм төлемлерди төлеў **** ****/УП-1санлы шәртнама дүзилген болып, оған тийкардаўагер жуўапкерге жәми****.****.****,96 сомлық29.**** кг 2-репродукция (R2)1-сорт, 1-класс туқымлық пахта шийки өнимитапсырылған. ****,жуўапкер тәрепинен даўагердиң тапсырған туқымлық пахта өниминиңбиринши басқышы ушын 50.****.****,99 сом ҳәмекинши басқышы ушын20.****.****,99сомжәми 71.****.****,98 сомтөлеп берилмеген. Сонлықтан, **** фермерлери кеңеси мәмлекетлик емес коммерциялық емес шөлкеми(буннан кейин тексттеФермерлер кеңесидеп жүритиледи)даўагердиң мәпинде судқа даўа арзасы менен мүрәжат етип, жуўапкерден **** жыл ҳасылы ушын 37.****.**** сом үстеме, **** жыл ҳасылы ушын 71.****.****,98 сом үстеме ҳәм 54.****.**** сом пеня өндириўди сораған. Судтың **** жыл8 сентябрькүнги уйғарыўыменен“URUG’CHILIKNI RIVOJL NTIRISH RK ZI” мәмлекетлик шөлкеми **** Республикасы басқармасы (буннан кейин тексттеүшинши шахсдеп жүритиледи)иске даўаның предметине қарата ғәрезсиз талаплар менен арыз қылмайтуғын үшинши шахс сыпатындатартылған. Биринши инстанциясы судының **** жыл24 сентябрькүнги шешиўши қарары менен даўа арза қанаатландырыўсыз қалдырылған. Шешиўши қарарға наразы болып Фермерлер кеңеси апелляциятәртибинде шағым берген.Шағымында шешиўши қарарды бийкар етип, жаңа қарар қабыл қылыўды сораған.Оған тийкар сыпатында,**** жыл 8 январь күнги ****/УП-1-санлышәртнамадатөлемлер қандай тәртипте ҳәм үлеслерде есап-китап қылыныў шәртлери анықластырылмағанлығын,биринши инстанция суды тәрепинен Өзбекстан ****ң **** жыл 2 январь күнги 2-санлы қарары менен тастыйықланған Реже талаплары итибарға алынбағанлығынкелтирген. Суд мәжилисинде қатнасқанФермерлер кеңесиўәкилиапелляциялық шағымында келтирген ўәжлерди қоллап-қуўатлап,буннан тысқары даўагердиң тапсырған туқымлық шигити сатылғанлығын, бул фермер хожалықларға туқымлық шигит жеткерип бериў **** есапбети-фактуралар менен тастыйықланатуғынлығын, **** жыл ҳасылы ушын туқымлық шигит тапсырыў **** шәртнама нызамсыз екенлигин, басым астында дүздирилгенлигинбилдирип,шағымын қанаатландырыўды сорады. Суд мәжилисинде қатнасқан жуўапкерўәкилиапелляциялық шағымда билдирген ўәжлерди тийкарсыз деп есаплап, даўагерден**** жыл 3 пахтаҳасылынанқабыллап алынған туқымшылық пахта өниминен алынған туқымлық шигит қайта исленбегенлигин ҳәм сертификатластырылмағанлығын, ал **** жыл пахтаҳасылынан қабыллап алынған туқымшылық пахта өними тек ғана **** ушын қабылланғанлығын ҳәмде **** жыл 8 январда дүзилген шәртнамаға тийкар биринши ҳәм екинши басқыш үстеме пуллары туқымлық шигит сатылғаннан соң төлеп берилетуғынлығы **** келисилгенлигин, даўагерден қабыллап алынған туқымлық шигит бүгинги күнге шекем сатылмағанлығын билдирип, шешиўши қарарды өзгериссиз қалдырыўды сорады. Суд мәжилисинде қатнасқан үшинши шахс ўәкилижуўапкер тәрепинен усынылған есабатында**** жыл пахтаҳасылынан қабыл қылып алынған пахтаның 1ҳәм2-әўладынан жәми ****,6 тонна екенлиги, соннан жәми 71,9 тонна шигит таярланғанлығы,**** бул шигит дәриленбеген ҳәм техник шигитке өткерилгенлиги, **** жылҳасылынан қабыл қылып алынған пахтаның 1ҳәм 2-әўладынан жәми****,4тонна екенлиги, соннан жәми ****,2 тонна шигит дәриленбегенлиги ҳәмде бүгинги күнде жуўапкерде **** атырғанлығыкөрсетилгенлигинбилдирди. Даўагер суд мәжилисиниң **** ҳәм орны **** хабардар қылынған болса да суд мәжилисине келмеди, суд мәжилисине ўәкилиниң қатнасыўын тәмийинлемеди. Өзбекстан Республикасы Экономикалық процессуаллық кодекси (буннан кейин текстте ЭПК деп жүритиледи)ниң ****-статьясының төртинши бөлимине муўапық, апелляция инстанция судының суд мәжилисине суд додалаўын өткериў **** ҳәм орны **** тийисли тәризде хабардар қылынған апелляциялық арзаны (протестти) берген шахстың ҳәм исте қатнасыўшы басқа шахслардың келмегенлиги исти олардың қатнасыўысыз көриўге тосқынлық қылмайды.Сонлықтан, судлаў коллегиясы исти оныңўәкилиниң қатнасыўысыз көрип шығыўды лазым тапты. Судлаў коллегиясыисте қатнасыўшышахслар ўәкиллериниң көрсетпелерин тыңлап,ис бойынша топланған ҳүжжетлерди үйренип шығып, төмендегилерге тийкар шешиўши қарарды өзгериссиз қалдырыўды лазым тапты. Өзбекстан Республикасы Пуқаралық кодекси(буннан кейин текстте ПК депжүритиледи)ниң ****-статьясының биринши бөлимине муўапық, контрактация шәртнамасына муўапық аўыл хожалығы өнимин жетистириўши аўыл хожалығы өнимин қайта ислеў яки сатыў ушын бундай өнимди сатып алатуғын шахсқа –таярлаўшыға шәртлесилген мүддетте тапсырыў (тапсырып турыў) миннетлемесин алады, таярлаўшы болса бул өнимди қабыл қылып алыў (қабыл қылып турыў) оның **** шәртлесилген мүддетте белгиленген баҳада төлеў (төлеп турыў) миннетлемесин алады. ПК ****-статьясының биринши бөлимине тийкар,сатып алыўшы товар **** усы Кодекстиң ****-статьясына тийкар белгиленген баҳада төлеўи,сондай-**** нызамшылық, алды-сатты шәртамасы яки әдетте қойылатуғын талапларға муўапық төлемди әмелге асырыў ушын зәрүр болған 4 ҳәрекетлерди өз есабынан орынлаўы лазым. ПК ****-статьясының биринши ҳәм үшинши бөлимлерине тийкар шәртнаманы орынлағанлық ушын тәреплердиң келисими менен белгиленген баҳада **** төленеди. Шәртнама дүзилгеннен кейин баҳаны өзгертиўге нызамшылық яки шәртнамада нәзерде тутылған жағдайларда ҳәм шәртлерде жол қойылады. Биринши инстанция суды даўа талабын қанаатландырыўсыз қалдырыў **** дурыс шешимге келген. Себеби,Өзбекстан ****ң **** жыл 2 январь күнги 2-санлы “Республика **** пахта-тоқымашылық ислеп шығарыўлары ҳәм кластерлери мекемелерине берилген майданларда туқымлық пахта шийки өнимин жетистириўди қаржыландырыў тәртиби **** Режени тастыйықлаў ****” қарарына тийкар ислеп шығарылған Реже (буннанкейинги текстте Реже деп жүритиледи)ниң 3-бабы 16-бәнди “б” киши бәнди биринши ҳәмде екинши хатбасышында биринши басқышта тапсырылған туқымлық пахта шийки өними ушын есапланған үстемениң 50 пайызы муғдарында пахта-тоқымашылық ислеп шығарыўлары қурамына кириўши туқымшылық хожалықларына пахта шийки өнимин тапсырған **** төлениўи ҳәмде екинши басқышта туқымлық шигит егилгеннен (сатылғаннан) кейин үстемениң қалған 50 пайыз бөлеги **** пайыз деп есапланып, соннан 10 пайызы пахта тоқымашылық ислеп шығарыў ыхтиярында қалдырылады, 40 пайызы олардың қурамына кириўши туқымлық фермер хожалықлары ыхтиярында қалдырылыўы белгиленген. Соның менен бирге, үшинши шахстәрепинен судлаў коллегиясына усынылған **** жыл 21 ноябрь күнги ****-санлы мағлыўматнамасына көре, **** жыл пахтаҳасылынан тийкарғы фондқа қабыл қылып алынған пахтаның Султан сорты 1-әўладынан 52,8 тонна, 2-әўладынан 82,8 тонна жәми ****,6 тонна екенлиги, соннан күтилип атырған туқымлық шигит муғдары R1-әўладынан 28 тонна,R2-әўладынан 43,9 тонна жәми 71,9 тонна шигит таярланғанлығы, **** бул шигит дәриленбеген ҳәм техник шигитке өткерилгенлигин, **** жылҳасылынан захира фондына қабыл қылып алынған пахтаның Султан сорты 1-әўладынан 64,5 тонна, 2-әўладынан ****,9 тонна жәми ****,4 тонна екенлиги, соннан 1-әўладынан 33,1 тонна, 2-әўладынан 88,7 тонна жәми ****,2 тонна шигит дәриленбегенлиги ҳәмде бүгинги күнде жуўапкерде **** атырған. Сондай-****, тәреплер ортасында **** жыл8 январь күнгидүзилген****/УП-1-санлы шәртнаманың3-бәнтине тийкар хожалыққа төленетуғын биринши ҳәм екинши басқыштағы үстеме пуллары туқымлық шигит сатылғаннан кейин төленетуғынлығы белгиленген. Даўагер тәрепинен жуўапкерге тапсырылған **** ҳәм **** жыллардағы пахтаҳасылының туқымлық пахта өнимлеринен алынған туқымлық шигитлер сатылмағанлығы истеги ҳүжжетлер менен тастыйықланады. Бул жағдайда,даўагерден қабыл қылынған **** жыл пахтаҳасылынан алынғантуқымлық шигити ушын есапланған екинши басқыш төлеминҳәмде 5 **** жылпахтаҳасылынан алынған туқымлық шигити ушын есапланған биринши ҳәм екинши басқыш төлеминтөлеў миннетлемеси, туқымлық шигит сатылмағанлығы себепли,жуўапкерде жүзеге келмеген есапланады. Соның менен бирге, биринши инстанция суды даўагердаўа арзасындағы жуўапкерден54.****.****сом пеня өндириўи сорағанталабын қанаатландырыўсыз қалдырыў **** дурыс **** келген.Себеби,даўаның тийкарғы қарызын өндириўди сораған талабы тийкарсызболғанлықтан, даўаның пеня өндириўди сораған талабы датийкарсызесапланып, даўаның бул талабы да қанаатландырыўсыз қалдырыўға жатады. Судлаў коллегиясы, Фермерлер кеңесиниң апелляциялық шағымындаҳәм суд мәжилисиндекелтирген ўәжлери менен келисе алмайды.Себеби,Өзбекстан ****ң 2019жыл2 январдағы 2-санлықарары менен тастыйықланған Режегетийкардаўагерге **** жылдың ҳасылынанбиринши басқышта 94.****.**** сомүстеметөленген, ал екинши басқышта төлениўи керек 50 пайыз бөлеги туқымлық шигит сатылмағанлығы себепли төленбеген.**** жыл ҳасылынан тапсырылған туқымлық шигити болсатәреплер ортасында дүзилген шәртнамаға тийкаржуўапкерге**** ушын тапсырылған.Шәртнамаға муўапықтөлемлер туқымлық шигит сатылғанынан соңәмелге асырылыўыбелгиленген. Бул шәртнамабүгинги күнденызамлы күшинде болып, бийкар етилмеген яки суд тәрепинен **** емес деп табылмаған. Даўагер тәрепинен тапсырылған туқымлық шигит сатылмағанлығы үшинши шахстың берген мағлыўматы, жуўапкердиң үшинши шахсқа тапсырған есабатлары менен тастыйықланады.Даўагердиң судқа усынғанфермер хожалықларға туқымлық шигит тарқатылғанлығы **** есапбети-фактуралар даўагердиң тапсырған туқымлық шигитисатылғанлығынтастыйықлаўшы ҳүжжет болып есапланбайды. ЭПК****-статьясы биринши бөлиминиң 1-бәнтине тийкар,апелляция инстанциясы суды апелляциялық шағымды (протестти) көриў нәтийжелери бойынша шешиўши қарарын өзгериссиз қалдырыўға ****. Жоқарыдағыларға тийкарланып, апелляция инстанция суды биринши инстанция судының шешиўши қарарын өзгериссиз, апелляциялық шағымды қанаатландырыўсыз қалдырыўды,даўагер Өзбекстан Республикасы Президентиниң **** жыл 10 октябрь күнги “Фермер, дийқан хожалықлары ҳәм **** жер ийелери искерлигин және де **** бойынша шөлкемлестирилген **** ****” ғы ПҚ-****-санлы қарарының 3-бәнтине тийкар мәмлекетлик **** төлеминен азат етилгенлиги себепли исти көриў нәтийжеси менен даўагерден мәмлекетлик **** өндирмеўди, төленген41.200 сом почта қәрежетин даўагердиң мойнында қалдырыўды, суд мәжилиси видеоконференциялық байланыс режиминде көрип шығылғанлығы ушын даўагерден Өзбекстан Республикасы Жоқарғы суды депозитине ****.**** сом суд қәрежетин өндириўдилазым табады. Өзбекстан Республикасы Экономикалық процессуаллық кодексиниң****,****, ****-статьяларын қоллап, апелляция инстанциясы 6 суды қ а р а р е т т и: Берунийрайонлар аралық экономикалық судының **** жыл 24сентябрькүнгишешиўши қарары өзгериссиз, апелляциялық шағым қанаатландырыўсыз қалдырылсын. Даўагер“ GRO SHO N Y QTEREK”фермер хожалығы тәрепинен апелляциялық шағымы ушын төлеген 41.**** сом почта қәрежети оның мойнында қалдырылсын. Даўагер“ GRO SHO N Y QTEREK”фермер хожалығынан Өзбекстан Республикасы Жоқарғы суды депозитине ****.**** сом суд қәрежети өндирилсин. Қарарға тийкар орынлаў хат берилсин. Қарар қабыл етилген күннен баслап нызамлы күшине киреди. Қарарға наразы тәреп қарар үстинен **** Республикасы судына ревизия тәртибинде шағым етиўге (протест келтириўге) ****. Басшылық етиўши: **** коллегия ағзалары: **** ****