Решение #2842763 Экономические

****-сонлииқтисодийиш ЎЗБЕКИСТОНРЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛҚИЛУВҚАРОРИ Касби тумани **** йил **** Касби туманлараро иқтисодий судининг судьяси****раислигида, судья ёрдамчиси****ҳаммадиевнинг котиблигида,Ўзбекистон Савдо-саноат палатасининг Қашқадарё вилоят бошқармаси даъвогар “****” масъулияти чекланган жамиятиманфаатида, жавобгар“****”фермер хўжалигидан****сўм асосий қарз ва****сўм пеняундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишнидаъвогар вакили**** (ишончнома асосида) иштирокида, Касби туманлараро иқтисодий суди биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб,қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон Савдо-саноат палатасининг Қашқадарё вилоят бошқармаси(бундан кейин матндапалатадеб юритилади) даъвогар “****” масъулияти чекланган жамияти (бундан кейин матнда даъвогар деб юритилади) манфаатини кўзлаб,Касби туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб,жавобгар“****”фермер хўжалиги (бундан кейин матнда жавобгар деб юритилади)дан****сўм асосий қарз ва****сўм пеняундиришни сўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили даъво талабларини қўллаб-қувватлаб, уни тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Жавобгар вакили белгиланган тартибда суд **** **** ва жойи тўғрисида хабардор этилган бўлса-да, суд **** келмади ва ўз эътирозларини билдирмади. Мазкур ҳолатда суд ишни Ўзбекистон Республикаси Иқтиодий процессуал кодекси (бунданкейинматнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддасига асосан ишни жавобгар иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб ҳисоблайди. Судишда иштирок этган шахсларвакилларининг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо бериб, қуйидаги асосларга кўра даъво талаблариниқисманқаноатлантиришни, ишни кўриш билан боғлиқ суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бунданкейинматнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасида, **** – фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни ****, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳараатдан ўзини **** **** бўлади, кредитор эса – қарздордан ўзининг **** **** талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлиши, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқиши белгиланган. ФКнинг ****-моддасида, **** **** шартларига мувофиқ, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасига кўра,қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради.Қарздор ****лозим **** **** учун ўзига боғлиқ бўлган ҳамма чораларни кўрганлигини исботласа, у айбсиз деб топилади. Ишдаги мавжуд ҳужжатлардан кўринишича, тарафлар ўртасида**** йил 1 июнда“Қишлоқ хўжалик маҳсулотлари етиштирувчиларига механизацияхизматларикўрсатиш бўйича” шартнома тузилган бўлиб,ушбу шартноманинг 1.1 бандигакўра,ушбу шартномага мувофиқ “****” томонидан “Хўжалик”нинг буюртмаси асосида барча механизациялашган ишларни ****, сервис, агротехника ва қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини етиштириш билан боғлиқ бошқа хизматлар кўрсатиш (ишларни ****), моддий-техника ресурслари етказиб бериш**** олган бўлса, шартноманинг 1.2 бандига кўра, “Хўжалик” томонидан эса ушбу хизмат (иш)лар, моддий-техника ресурсларини қабул қилиб олиш ва келишилган нархлар бўйича**** тўлаш **** олган. Даъвогар томонидан жавобгарга тегишли ер майдонда жами****сўмлик ғалла уриш механизация хизмати кўрсатилган бўлиб, мазкур хизматлар учун жавобгар томонидан тўловлар амалга оширилмаганлиги натижасида жавобгарнинг даъвогар олдида****сўм қарздорлиги вужудга келган. Мазкур ҳолат ишдаги мавжуд ҳужжатлар, шартномаҳамда тарафлар ўртасидаўзаро тасдиқланган электронҳисоб-фактура билан ўз исботини топган. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** эвазига хизмат кўрсатиш шартномаси бўйича ижрочи буюртмачининг топшириғи билан ашёвий шаклда бўлмаган хизматни **** (муайян ҳаракатларни қилиш ёки муайян фаолиятни амалга ошириш), буюртмачи эса бу хизмат учун **** тўлаш **** олади. ФКнинг ****-моддаси, биринчи қисмида буюртмачи ўзига кўрсатилган хизматлар **** **** эвазига хизмат кўрсатиш шартномасида кўрсатилган муддатларда ва тартибда тўлаши шартлиги белгилаб қўйилган. Суд юқоридагиларга асосан****сўм асосий қарз ундириш талабини асосли ҳисоблаб, уни қаноатлантиришни лозим деб топади. Шунингдек, даъвогар шартноманинг5.5-банди талабларидан келиб чиққан ҳолда, кўрсатилган хизмат (**** иш)лар учун жавобгар ҳисобидан****сўм пеня ундиришнисўраган. Тарафлар ўртасида тузилганшартноманинг5.5-бандидакўрсатилган хизмат (**** иш)лар, етказиб берилган моддий-техника ресурслари **** ўз **** тўламаганлиги учун ”Хўжалик” “****”га тўлов муддати ўтказиб юуборилган ҳар бир кун учун тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда пеня тўлашибелгиланган. Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси ****-моддаси биринчи қисмига кўра, қонунчилик ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. Шунингдек, Кодекснинг ****-моддасига кўра, неустойка жарима ёки пеня шаклида бўлади.Кодекснинг ****-моддасига кўра, неустойка тўғрисидаги келишув ёзма шаклда тузилиши керак. Иш ҳужжатларига кўра, суд даъвогарнинг мазкур пеняни қисман асосли деб ҳисоблайди. Бироқ, Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик Кодекси ****-моддасида агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши кўрсатилган. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 15.06.**** йилдаги ****-сонли “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги Қарорининг 4-бандида Фуқаролик Кодексининг ****-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****. Шу билан бирга судлар шуни эътиборга олишлари лозимки, неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозим. Шунга асосан, қарздорликни ундириш чораларини кўрмаганлигини, жавобгарнинг моддий-ахволи ҳамда **** қисман **** инобатга олиб, даъвогарнинг жавобгардан****сўм пеня ундириш тўғрисидаги талабини қисман, яъни****сўмга қаноатлантиришни қолган қисмларини қаноатлантиришни рад этишни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддасига асосан, биринчи қисмига асосан суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Ушбу кодексниг олтинчи қисмига кўра, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Бундай ҳолатда суд, даъво талаблариниқисманқаноатлантиришни, жавобгардан даъвогар фойдасига****сўм асосий қарз,****сўм пенява****сўм почта ****, республика бюджетига****,66 сўм давлат божи ундиришни ҳамда даъво талабларининг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишнилозим деб топди. Юкоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****,****,****, ****, ****-моддаларига асосланиб, суд-, қ а р о р қ и л д и: Даъво талаблариқисманқаноатлантирилсин. Жавобгар– “****”фермер хўжалигиҳисобидан: даъвогар - “****” масъулияти чекланган жамиятифойдасига****сўм асосий қарз,****сўм пенява**** сўм почта ****; Республика бюджетига****сўм давлат божи ундирилсин. Даъво талабларининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарори нусхалари тарафларга юборилсин. Ҳал қилув қароридан норози томон у қабул қилинган кундан эътиборан бир ой муддат ичида шу суд орқали Қашқадарё вилоят судининг иқтисодий ишлари бўйича судлов ҳайаътига апелляция тартибида ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****