Решение #2842874 Экономические

4-1502-2501/11539 -сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Қўқон шаҳри 2025 йил 24 ноябрь Қўқон туманлараро иқтисодий суди, судья Ф.Амановнинг раислигида, судья ёрдамчиси Д.Маматқуловнинг суд мажлиси котиблигида, даъвогар “S YD LI KEL J K S VDO” МЧЖнинг жавобгар “F R KEN G S K K” МЧЖдан 19 800 000 сўм асосий қарз, 2 970 000 сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича юритилган ишни суднинг биносида ўтказилган очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: “SAYDALI KELAJAK SAVDO” МЧЖ (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар “FAR KENAGAS K K” МЧЖ (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан 19 800 000 сўм асосий қарз, 2 970 000 сўм пеня ундиришни сўраган. Даъвогар вакили судга ариза тақдим этиб, жавобгар томонидан 22.11.2025 йилда 19 800 000 сўм асосий қарз тўлиқ бартараф этилганлигини баён этиб, даъвони қолган қисмини тўлиқ қаноатлантириб беришни ва ишни иштирокисиз кўриб чиқишни сўраган. Суд мажлиси вақти ва жойи ҳақида жавобгар белгиланган тартибда хабардор этилган бўлса-да, бироқ ундан вакил суд мажлисига келмади. Шунга кўра суд ишни жавобгар вакилининг иштирокисиз кўришни лозим деб топди. Суд ишдаги тўпланган ҳужжатларни ўрганиб, қуйидагиларга кўра даъвони қисман қаноатлантиришни лозим топди: аниқланишича, даъвогар ва жавобгар ўртасида 2025 йилнинг 28 апрель куни 56-сонли шартнома тузилиб, унга асосан даъвогар 19 800 000 сўмлик “газобетонные блоки” маҳсулотларини жавобгарга етказиб берган. Жавобгар ишдаги мавжуд ҳисоб варақ-фактуралар асосида маҳсулотни қабул қилиб олган. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасида ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда тақиқланмаган барча усуллар билан ҳимоя қилишга ҳақли эканлиги, ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш ҳуқуқи кафолатланиши белгилаб қўйилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг 236-моддасига мувофиқ, мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак. Жавобгарнинг даъвогар олдидаги 19 800 000 сўм миқдорида асосий қарзи тарафлар ўртасида тасдиқланган ҳисоб варақ-фактура ва шартнома билан ўз тасдиғини топган. Даъвогар томонидан судга тақдим этилган маълумотга кўра жавобгар томонидан 2025 йилнинг 22 ноябрь куни 19 800 000 сўм миқдорида асосий қарзи тўлиқ тўланган. Шунга кўра суд даъво талабининг асосий қарз ундириш қисмини қаноатлантиришдан рад этишни лозим деб топади. Даъво аризасида жавобгардан 2 970 000 сўм пеня ундириш талаби ҳам қўйилган. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 3.3-бандига асосан етказиб берилган товарлар (ишлар, хизматлар) ҳақини ўз вақтида тўламаганлик учун сотиб олувчи (буюртмачи) етказиб берувчига ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,1 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорида пеня тўлайди. Демак, даъвогар жавобгардан пеня ундиришга ҳақли ва пеня тўғри ҳисобланган. ФК 326-моддасида белгиланишича, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг мажбуриятини бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ҳақли. Бунда қарздор мажбуриятни қай даражада бажарганлиги, мажбуриятда иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак. Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Суд мазкур ҳуқуқ нормасини қўллаб, тарафлар манфаатларини ҳисобга олиб, даъво аризасида ундириш сўралган пенянинг 600 000 сўмини ундиришни, унинг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118моддаси биринчи қисмида суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларга уларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда юкланиши белгиланган. Юқоридагиларга кўра, суд даъво аризасини қисман қаноатлантиришни, жавобгардан даъвогар фойдасига 600 000 сўм пеня, 412 000 сўм давлат божи ва 41200 сўм почта харажати ундиришни, даъвонинг қолган қисмини қаноатлантиришни рад қилишни, давлат божини жавобгарнинг зиммасига юклашни лозим топади. Баён этилганларга кўра ҳамда Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 176-179-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. Даъвогар “S YD LI KEL J K S VDO” МЧЖ фойдасига жавобгар “F R KEN G S K K” МЧЖ ҳисобидан 600 000 сўм пеня, 412 000 сўм давлат божи ва 41200 сўм почта харажати, жами 1 053 200 сўм ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад қилинсин. Жавобгар “F R KEN G S K K” МЧЖ ҳисобидан: - республика бюджетига 43 400 сўм давлат божи ундирилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан бир ойлик муддатда шу суд орқали Фарғона вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Раислик қилувчи Ф.Аманов