Решение #2842902 Экономические

****/****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОНРЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛҚИЛУВҚАРОРИ Касби тумани **** йил**** Касби туманлараро иқтисодий судининг судьяси****раислигида, Ўзбекистон Савдо-саноат палатасининг Қашқадарё вилоят бошқармасидаъвогар“****” масъулияти чекланган жамиятинингманфаатида, жавобгар“**** ****” фермер хўжалиги ҳисобидан****сўм асосий қарз ва****сўм пеня ундириштўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни,соддалаштирилган тартибда кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон Савдо-саноат палатасининг Қашқадарё вилоят бошқармаси(бундан кейин матндапалатадеб юритилади) даъвогар “****” масъулияти чекланган жамияти (бундан кейин матнда даъвогар деб юритилади) манфаатини кўзлаб,Касби туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб,жавобгар“**** ****”фермер хўжалиги (бундан кейин матнда жавобгар деб юритилади)дан****сўм асосий қарз ва****сўм пеня ундиришни сўраган. Иш ҳужжатларида даъвогар судга киритган даъво аризаси ва унга илова қилинган ҳужжатларни жавобгарга юборганлиги тўғрисида почта хабарномаси мавжуд. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)****4-моддасинингиккинчиқисмига кўра, жавобгар даъво аризаси юзасидан ёзма фикрини даъво аризасининг кўчирма нусхаси ўзига топширилган пайтдан эътиборан ўн беш кунлик муддатда судга ўзи асосланаётган ҳужжатлар ва далилларни илова қилган ҳолда **** этишга ****.Бироқ, соддалаштирилган тартибда иш кўриш **** тўғрисида хабардор қилинган жавобгар даъво аризаси юзасидан ёзма фикр билан мурожаат қилмади. ИПК ****4-моддасинингтўртинчиқисмига кўра, даъво аризасининг судга юборилиши **** тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар томонидан даъво аризаси юзасидан ёзма фикр **** этилмаганлиги даъво аризасини соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқишга тўсқинлик қилмайди. Шунингдек, мазкур кодекс ****4-моддасинингсаккизинчиқисмига кўра, суд соддалаштирилган иш юритиш тартибидаги ишни суд муҳокамасини ўтказмасдан, тарафларни **** ва уларнинг тушунтиришларини эшитмасдан кўриб чиқади. Суд юқорида баён этилганларга асосан даъво ариза ва унга илова қилинган ҳужжатларни батафсил ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра, даъво талабиниқисманқаноатлантиришни ва ишни кўриш билан боғлиқ суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан кейин матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасида, **** – фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (кредитор) фойдасига муайянҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни ****, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳараатдан ўзини **** **** бўлади, кредитор эса – қарздордан ўзининг **** **** талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлиши, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқиши белгиланган. ФКнинг ****-моддасида, **** **** шартларига мувофиқ, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради.Қарздор **** лозим **** **** учун ўзига боғлиқ бўлган ҳамма чораларни кўрганлигини исботласа, у айбсиз деб топилади. Ишдаги мавжуд ҳужжатлардан кўринишича, тарафлар ўртасида **** йил 1 июнда “Қишлоқ хўжалик маҳсулотлари етиштирувчиларига механизация хизматлари кўрсатиш бўйича” шартнома тузилган бўлиб, ушбу шартноманинг 1.1 бандига кўра, ушбу шартномага мувофиқ “****” томонидан “Хўжалик”нинг буюртмаси асосида барча механизациялашган ишларни ****, сервис, агротехника ва қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини етиштириш билан боғлиқ бошқа хизматлар кўрсатиш (ишларни ****), моддий-техника ресурслари етказиб бериш **** олган бўлса, шартноманинг 1.2 бандига кўра, “Хўжалик” томонидан эса ушбу хизмат (иш)лар, моддий-техника ресурсларини қабул қилиб олиш ва келишилган нархлар бўйича **** тўлаш **** олган. Даъвогар томонидан жавобгарга тегишли ер майдонда жами****сўмлик ғалла уриш механизация хизмати кўрсатилган бўлиб, мазкур хизматлар учун жавобгар томонидан тўловлар амалга оширилмаганлиги натижасида жавобгарнинг даъвогар олдида****сўм қарздорлиги вужудга келган. Мазкур ҳолат ишдаги мавжуд ҳужжатлар, шартнома ҳамда тарафлар ўртасида ўзаро тасдиқланган электрон ҳисоб-фактура билан ўз исботини топган. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** эвазига хизмат кўрсатиш шартномаси бўйича ижрочи буюртмачининг топшириғи билан ашёвий шаклда бўлмаган хизматни **** (муайян ҳаракатларни қилиш ёки муайян фаолиятни амалга ошириш), буюртмачи эса бу хизмат учун **** тўлаш **** олади. ФКнинг ****-моддаси, биринчи қисмида буюртмачи ўзига кўрсатилган хизматлар **** **** эвазига хизмат кўрсатиш шартномасида кўрсатилган муддатларда ва тартибда тўлаши шартлиги белгилаб қўйилган. Суд юқоридагиларга асосан****сўм асосий қарз ундириш талабини асосли ҳисоблаб, уни қаноатлантиришни лозим деб топади. Шунингдек, даъвогар шартноманинг 5.5-банди талабларидан келиб чиққан ҳолда, кўрсатилган хизмат (**** иш)лар учун жавобгар ҳисобидан****сўм пеня ундиришни сўраган. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 5.5-бандида кўрсатилган хизмат (**** иш)лар, етказиб берилган моддий-техника ресурслари **** ўз**** тўламаганлиги учун ”Хўжалик” “****”га тўлов муддати ўтказиб юуборилган ҳар бир кун учун тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда пеня тўлаши белгиланган. Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси ****-моддаси биринчи қисмига кўра, қонунчилик ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. Шунингдек, Кодекснинг ****-моддасига кўра, неустойка жарима ёки пеня шаклида бўлади.Кодекснинг ****-моддасига кўра, неустойка тўғрисидаги келишув ёзма шаклда тузилиши керак. Иш ҳужжатларига кўра, суд даъвогарнинг мазкур пеняни қисман асосли деб ҳисоблайди. Бироқ, Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик Кодекси ****-моддасида агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши кўрсатилган. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 15.06.**** йилдаги ****-сонли “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги Қарорининг 4-бандида Фуқаролик Кодексининг ****моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****. Шу билан бирга судлар шуни эътиборга олишлари лозимки, неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозим. Шунга асосан, қарздорликни ундириш чораларини кўрмаганлигини, жавобгарнинг моддий-ахволи ҳамда **** қисман **** инобатга олиб, даъвогарнинг жавобгардан****сўм пеня ундириш тўғрисидаги талабини қисман, яъни****сўмга қаноатлантиришни қолган қисмларини қаноатлантиришни рад этишни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****моддасига асосан, биринчи қисмига асосан суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Ушбу кодексниг олтинчи қисмига кўра, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Юқорида қайд этилганлардан келиб чиққан ҳолда суд даъвогарнинг даъво талабини қисман қаноатлантиришни, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига ****сўмасосий қарз,****сўм пенява олдиндан тўланган****сўм почта ****, республика бюджетига****сўм давлат божи ундиришни, даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. Бинобарин, Ўзбекистон Республикаси ИПКнинг 72, ****, ****1 - ****5 моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л д и: Даъво талаблари қисманқаноатлантирилсин. Жавобгар“**** ****” фермер хўжалигиҳисобидан даъвогар“****” масъулияти чекланган жамияти фойдасига **** сўмасосий қарз,****сўм пенява 412**** почта **** ундирилсин. Жавобгар“**** ****” фермер хўжалигиҳисобидан республика бюджетига******** сўм давлат божи ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарори тарафларга юборилсин. Соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқилган иш бўйича ҳал қилув қарори, агар тегишли тартибда шикоят (протест) берилмаган бўлса, қабул қилинганидан кейин ўн кун ўтгач қонуний кучга киради. Мазкур ҳал қилув қарори устидан ўн кунлик муддат ичида тегишли тартибида шикоят қилиш (протест келтириш) мумкин. Судья ****