Решение #2843332 Экономические

4-1704-2501/****8-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛҚИЛУВҚАРОРИ Избоскантуман 2025йил21 ноябрь Избоскан туманлараро иқтисодий судининг судья ****қаров раислигида,судья ёрдамчиси****нингкотиблигида,даъвогар вакили ҳуқуқшуноси ****, ****(**** йил 31 январь кунги ****-сонли ишончнома асосида) иштирокида, жавобгар иштирок этмади,даъвогар“Ҳудудий электр тармоқлари”акциядорлик жамиятинингжавобгар “Туячи ишонч чорвачи” фермер хўжалиги ҳисобидан****,32сўмасосий қарздорлик,****сўм пенява****сўм қайта улаш хизматиниундириштўғрисидаги даъво аризаси юзасидан қўзғатилган иқтисодийишни, Избоскан туманлараро иқтисодий судибиносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ “Ҳудудий электр тармоқлари” акциядорлик жамияти (бундан буён матнда “Даъвогар” деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар“Туячи ишонч чорвачи”фермер хўжалиги(бундан буён матнда “Жавобгар” деб юритилади)ҳисобидан****,32сўм асосий қарздорлик,****сўм пеня ва****сўм қайта улаш хизматини ундиришни сўраган. Ишга **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида Андижон вилоят Иқтисодиёт ва молия бошқармаси ҳамда Ғазначилик бошқармаси жалб қилинган. Даъвогар вакили суд **** иштирок этиб,жавобгар томониданқарздорлик қопланмаганлиги сабабли даъво талабини тўлиқ қаноатлантириб беришни сўрашди. Суд ********жавобгаржамият вакилихабардор қилинган, лекин иштирок этмади ва ўз эътирозларини билдирмади. Ишга жалб қилинган учинчи шахслар ишни вакилнинг иштирокисиз кўриб чиқишни сўраб ариза **** этишган. Шу сабабли суд, Ўзбекистон Республикакси Иқтисодий процессуал Кодекси(бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддаси учинчи қисмига асосан, ишни жавобгарва учинчи шахсларвакилларининг иштирокисиз кўришни лозим топди. Суд ишда иштирок этгандаъвогар вакилинингфикрларини тинглаб ҳамда иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, жавобгар томонидан суд кунига қадарли тўловлар амалга оширмаганлиги сабаблиасосий қарздорликнитўлиққаноатлантиришни лозим топди. Аниқланишича, тарафларўртасида юридик шахслар учун электр энергия таъминоти шартнома тузилган,****-сонлиабонент **** берилган. Шартнома шартлари жавобгар томонидан лозим **** **** натижасида**** йил 1октябрьҳолатига етказиб берилган электр энергия учун****,32сўм муддати ўтганқарздорликюзага келган. Зеро,шартноманинг 1.1-бандигаасосан, **** тармоғи орқали электр энергиясини истеъмолчига етказиб бериши, истеъмолчи эса истеъмол қилинган энергия **** тўлаши;3.6-бандигакўра, келгуси ҳисоб-китоб даври бошланишидан олдин, энергиянинг шартномавий миқдори қиймати учун **** фоизлик олдиндан **** тўлаш асосида амалга оширилиши бўйича тарафлар келишилган. Даъвогар томонидан жавобгарга шартнома шартлари лозим **** **** натижасида етказиб берилган электр энергия учун қарздорликни иҳтиёрий равишда тўлаш, агар ушбу сумма тўланмаган **** тармоқдан узиш тўғрисида талабнома**** этган.Лекин жавобгар томонидан талабнома оқибатсиз қолдирган. Маълум бўлишича жавобгар томонидан **** йил1 октябрь кунига қадарли****,32сўмлик электр энергиясини истеъмол қилган.Истеъмол қилинган электр энергия қийматини ўз **** тўламаганлиги сабабли****сўмлик пеня ҳосил бўлган. Суд **** якунлангунга қадарли жавобгар томонидан мавжуд қарздорликни бартараф этмаган, қарздорлик бартараф этилмаганлиги даъвогар вакилининг суд **** берган кўрсатмаси билан ўз тасдиғини топди. Зотан, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик Кодекси (бундан буён матнда матнда “ФК” деб юритилади)****-моддасигакўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб бериши белгиланган. ФКнинг ****-моддасига асосан, энергия таъминоти шартномасига мувофиқ энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга (истеъмолчига) энергия бериб туриш **** олади, абонент эса қабул қилинган энергия **** тўлаш, шунингдек шартномада назарда тутилган энергия истеъмол қилиш тартибига риоя этиш, тасарруфидаги энергетика шохобчаларидан фойдаланиш хавфсизлигини ҳамда ўзи фойдаланадиган энергия истеъмол қилувчи асбоб ва ускуналарнинг созлигини таъминлаш **** олади. ФКнинг ****-моддасигабиноан,агар қонунчиликда ёки энергия билан таъминлаш шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, энергия **** абонент амалда қабул қилган энергия миқдори учун тўланади, бу миқдор ушбу Кодекснинг ****-моддасига мувофиқ аниқланади. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 31 майдаги ****-сон қарори билан тасдиқланган электр энергиясидан фойдаланиш қоидаларига мувофиқ, электр энергияси истеъмолчилари ваҳудудий электр тармоқлари ташкилотлари ўртасида тузиладиган шартномага асосан амалга оширилади. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 3 майдаги ****-сон қарорига асосан, “Фермер хўжаликларининг насос агрегатлари ва суғориш қудуқлари истеъмол қиладиган электр энергияси қийматини қоплаш учун Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджетидан субсидиялар **** тартиби тўғрисида” ишлаб чиқилган Низомнинг 1-бандига кўра,Ушбу Низом насос агрегатлари ва суғориш қудуқларининг электр энергияси истеъмолини ҳисобга олиш ускунасини ўрнатган ва уни белгиланган тартибда туман электр тармоқлари ташкилотидан рўйхатдан ўтказган истеъмолчиларга нисбатан татбиқ этилади. Мазкур Низомнинг 3-бандига кўра,субсидиялар истеъмолчиларга: пахта хом ашёси ва ғалла экинларини мавжуд томчилатиб, ёмғирлатиб ёки дискрет суғориш тизимларидан фойдаланган ҳолда суғоришда истеъмол қилинган электр энергияси қийматининг **** фоизи; пахта ва ғалла майдонларини сувни тежайдиган суғориш технологиясидан фойдаланмаган ҳолда суғоришда истеъмол қилинган электр энергияси қийматининг 50 фоизи миқдорида ****.Истеъмолчиларга субсидия **** бўйича материалларни жамлаш, кўриб чиқиш ҳамда ваколатли органлар ва ташкилотлар билан келишиш “ gr -subsidi а” ЯАТ орқали амалга оширилади. Электр энергиясини етказиб бериш бўйича тузилган шартномалар белгиланган тартибда туманлар электр тармоқлари ташкилотларидан ва ҳудудий Ғазначилик бўлимларидан рўйхатдан ўтказилади. Шунингдек,ЎзбекистонРеспубликасиПрезидентининг Қишлоқ хўжалигида сувни тежайдиган технологияларни жорий этишни янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида **** йил 1 мартдаги ПҚ-****сон Қарорнинг 13-бандига кўра, Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 25 октябрдаги «Қишлоқ хўжалигида сув тежовчи технологияларни жорий этишни рағбатлантириш механизмларини кенгайтириш чоратадбирлари тўғрисида»ги ПҚ-****-сонқароригамувофиқ **** йил 1 январдан: пахта хом ашёси ва бошоқли дон етиштириш учун насос агрегатлари ва суғориш қудуқлари истеъмол қилган электр энергияси қийматини Давлат бюджетидан субсидиялар ҳисобига қоплаш тартиби **** сувни тежайдиган технологияларни жорий этган қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари ишлаб чиқарувчиларига татбиқ этилиши; қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари ишлаб чиқарувчилари томонидан сув хўжалиги ташкилотларининг суғориш қудуқлари ва вертикал **** қудуқларидан қишлоқ хўжалиги экинларини суғориш учун фойдаланишга сувни тежайдиган технологияларни қўллаш шарти билан рухсат этилиши маълумот учун қабул қилинсин деб белгиланган. Суд даъводаги****сўм пеня ундириш талабини муҳокама қилган ҳолдажавобгартомонидан қарздорликларни ўз **** бартараф эта олмаётганлиги ва фаолияти мавсумий бўлганлигисабабли жавобгарҳисобидан****сўм пеня ундиришни, қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. Зеро, шартноманинг 3.12-бандида, тўловнинг муддати ўтган ҳар бир куни учун истеъмолчи тўлов муддати ўтган сумманинг 0,1 фоиз миқдорида, электр энергиясини махсус тартибда етказиб бериладиган **** учун эса 0,2 фоиз миқдорида пеня ҳисобланиши, бунда пенянинг умумуий миқдори муддати ўтган тўловнинг 50 фоизидан ошмаслиги қайд этилган. ФКнинг ****-моддасига асосан, неустойка тўлаш тарафларнинг келишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қатъи назар, кредитор қонунда белгиланган неустойка (қонуний неустойка)ни тўлашни талаб қилишга ****.Қонуний неустойканинг миқдори, агар қонун ****, тарафларнинг келишуви билан кўпайтирилиши мумкин. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорини 4-бандида, ФКнинг****-моддасигамувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****. Суд даъво талабидаги қайта улаш хизматини ундириш талабини муҳокама қилган ҳолда ушбу талабини ҳам асосли деб ҳисоблайди ва тўлиқ ундиришни лозим топади. Чунки, даъвогар томонидан истеъмолчини тармоқдан узиш тўғрисида далолатнома тузилган ва тармоқдан узилган ҳолда кейинчалик тармоққа қайта улаб берилган.Тармоқдан узилганлиги **** этилган далолатномаси ва қайта уланганлиги **** этилган счёт-фактура билан ўз тасдиғини топди. Зеро, Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Электр энергияси ва табиий газ етказиб бериш ҳамда истеъмол қилиш соҳасида тўлов интизомини янада мустаҳкамлаш, шунингдек, ижро иши юритиш тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» **** йил 29 майдаги ПФ****-сон Фармонининг 8-бандига кўра,электр ва газ тармоқларидан илгари узиб қўйилган шахсларни қайта улашда истеъмолчи — жисмоний шахслардан базавий ҳисоблаш миқдорининг 2 баравари миқдорида, истеъмолчи — юридик шахслардан базавий ҳисоблаш миқдорининг 10 баравари миқдорида тўлов қайта улашни амалга оширган ташкилот ҳисобига маблағларни ўтказиш орқали ундирилади. Суд, ишни кўриб чиқиш билан боғлиқ суд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб, суд ****жавобгарҳисобидан ундиришнилозим топди. Чунки,ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра,суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади, олтинчи қисмига асосан,агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликдабелгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. ЎзбекистонРеспубликасининг Давлат божи тўғрисидаги қонунида кўрсатилган талаблар бўйичамулкий тусдаги даъво аризаларидан - даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, лекин базавий ҳисоблаш миқдорининг бир баробаридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи ундирилади. Суд юқоридагиларни инобатга олиб,жавобгар ҳисобидан Республика бюджетига ****,06сўмдавлат божинива даъвогар фойдасига****сўм почта **** ундиришни лозим топди. Баён этилганларгава Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик Кодексининг****,****, ****, ****-моддаларига, Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****-моддаларига асосланиб, суд ҚАРОР ҚИЛАДИ: Даъво талабиқисманқаноатлантирилсин. Жавобгар“Туячи ишонч чорвачи”фермер хўжалигиҳисобидан;даъвогарҲудудий электр тармоқлари акциядорлик жамияти фойдасига****,32сўм асосий қарздорлик,****сўм пеня,****сўм қайта улаш хизматива ****сўм почта ****ундирилсин. Даъвони қолган қисми қаноатлантириш рад этилсин. “Туячи ишонч чорвачи”фермер хўжалигиҳисобидан; Республика бюджетига ****,06сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори бир ой ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан у қабул қилинган кундан бошлаб бир ойлик муддат ичидашусуд орқали Андижон вилоятсудига апелляция тартибида шикоят қилиниши(протест келтириш)мумкин. Раислик этувчи, судья ****қаров