Решение #2843485 Экономические

****-сонлииш Биринчиинстанциясудида ишни кўргансудьяА.Муқумова Кассация инстанциясида маърузачисудья**** ҚАШҚАДАРЁ ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТ КАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ Қарши шаҳри Қ А Р ОРИ ****5 йил 21 ноябрь Қашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйичакассация инстанциясисудлов хайъати судъя****нинг раислигида, ҳайъат аъзолари судьяларО.Қурбоновва****лардан иборат таркибда, судья катта ёрдамчисиШ.Хўжаёровнинг котиблигида,жавобгар «AL QA YUKSAK TEKSTIL» масъулияти чекланган жамияти томонидан Қарши туманлараро иқтисодийсудининг ****-сонли иқтисодий иши бўйича**** йил 26 февралда қабул қилинган ҳал қилув қарори устидан берилганкассация шикоятиниҚашқадарёвилоят суди биносида очиқ суд****,даъвогар **** вакиллариА.Қосимов, **** (ишончнома асосида)лар (жавобгариштирокисиз)иштирокида кўриб чиқиб, қуйидагиларни А Н И Қ Л А Д И: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Қашқадарё вилоятҳудудийбошқармаси даъвогар АТ«****» (кейинги ўринларда даъвогар деб юритилади)манфаатидасудга даъво аризасибилан мурожаат қилиб, жавобгар«ALOQA YUKSAK TEKSTIL» масъулияти чекланган жамияти (кейиги ўринларда жавобгар деб юритилади) ва қўшимча жавобгар “DINAR TEKSTIL” масъулияти чекланган жамияти (кейинги ўринларда қўшимча жавобгар деб юритилади)га нисбатан******** доллариасосий кредит,**** **** доллари муддатли ва муддати ўтган фоиз қарздорлиги, ******** долларипеняқарздорлиги, жами **** **** доллари қарздорликнисолидар тартибда ундиришни ҳамда ундирувнигаровга қўйилган мол-мулкларга қаратишни сўраган. Биринчи босқич судининг**** йил 26 февралдаги ҳал қилув қарори билан даъво талаби қисманқаноатлантирилиб,жавобгар«ALOQA YUKSAK TEKSTIL» масъулияти чекланган жамияти ҳамда қўшимча жавобгар “DINAR TEKSTIL” масъулияти чекланган жамиятиҳисобидансолидар тартибдадаъвогар АТ«****»фойдасигамуддатли ва муддати ўтган **** **** доллари асосий кредит, ******** долларимуддатли ва муддати ўтган кредит фоизи, ****,18 **** доллари пеня қарздорлиги жами ****,18 **** доллари миқдоридаги қарздорлик ҳамда **** сўм почта ****ундирилиб, ундирувжавобгар«ALOQA YUKSAK TEKSTIL» масъулияти чекланган жамиятига тегишли Қарши шаҳар, Буюк Турон МФЙ, Буюк Турон кўчаси 10Б-уйда жойлашган, умумий майдони ****,52 кв.м., фойдали майдони ****,82 кв.м.бўлган “Мато тўқиш ва ишлаб чиқариш заводи” (кадастр коди18:15:01:02:07:****:****)биносига ҳамда шу жамиятга № А ЕDB**** **** божхона юк декларацияларига асосан тегишли серия **** №****, ****, **** бўлган “LEADSFON SJ3.0C-TA****X28ggx****F” русумли 3 дона **** дастгоҳлари, № А ЕDB**** **** божхона юк декларацияларига асосан тегишли серия **** №****, ****, ****, ****, **** бўлган “LEADSFON SJ3.0C-TA7 32X28ggx****F” русумли 5 дона **** дастгоҳлари, № А ЕDB**** **** божхона юк декларацияларига асосан тегишли серия **** №**** бўлган “LEADSFON SJ3.0C-TA****X28ggx****F” русумли 5 дона **** дастгоҳларигақаратилган. Жавобгар«ALOQA YUKSAK TEKSTIL» масъулияти чекланган жамияти ҳамда қўшимча жавобгар “DINAR TEKSTIL” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан солидар тартибда Республика бюджетига****,76 сўм давлат божива даъвогар АТ «****» ҳисобидан республика бюджетига ****,**** давлат божи ундирилиб, даъвонинг қолган қисмини қаноатлантиришрад этилган. Ушбу ҳал қилув қароридан норози бўлиб, жавобгар«AL QA YUKSAK TEKSTIL» масъулияти чекланган жамияти томониданкассация шикоятиберилган. Бунга асоса сифатида биринчи босқич суди далилларга ҳар томонлама баҳо бермаганлиги, ҳисоб-китобга аниқлик киритилмаганлиги, муддати ўтган қарздорликни ундириш учун судга мурожаат қилмасдан бир **** ўзида жами кредит суммасини ундиришга чиққанлиги баён этилган. Суд **** иштирок этган, **** вакиликассация шикоятини қаноатлантирмасдан биринчи босқич судининг ҳал қилув қарорини ўз кучига қолдиришни сўрашди. Суд **** ССП ва жавобгар иштирок этмади ва ўзининг ишончли вакил иштирокини таъминламади. Ўзбекистон Республикаси иқтисодий процессуал кодексининг ****моддаси 3-бандидакассация инстанциясисудининг суд **** суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинганкассация шикоятини (протестини) берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди, бундан жамият ёки давлат манфаатларини кўзлаб қўзғатилган ишлар бўйича прокурорнинг келмаганлиги мустасно. Бундай ҳолда судлов ҳайъати ССП ва жавобгар вакиллари иштирокисиз ишни кўриб чиқишни лозим топади. Кассациясудлов ҳайъатикассация шикоятиюзасидандаъвогарвакилларининг тушунтиришини тинглаб ва муҳокама қилиб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонуний ваасослантирилганлигини текшириб,кассация шикоятиниқаноатлантирмасдан, Қарши туманлараро иқтисодий суднинг**** йил 26 февралдаги ҳал қилув қарорини ўз кучида қолдиришни лозим деб топди. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддасига асосан Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белиганган. Иш ҳужжатлари ва суд муҳокамаси давомида аниқланган ҳолатларга кўра, тарафлар ўртасида тузилган **** йил 11 мартдаги 10-сонли кредит шартномасига асосан даъвогар жавобгарга Хитой давлатидан **** дастгоҳлари сотиб олиш **** кредит асосий қарзини қайтаришга 1 йил имтиёзли давр билан 4 йил муддатга йиллик 10 фоиз устама **** тўлаш шарти билан шундан Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 16 январдаги “Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва саноат вазирлиги ҳузуридаги кичик бизнес ва тадбиркорликни ривожлантириш агентлиги тўғрисидаги ҳамда тадбиркорлик фаолиятини қўллаб-қувватлаш давлат жамғармаси тўғрисидаги низомларни тасдиқлаш ****”ги ПҚ-28-сон қарорига ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 28 майдаги “Республика ҳудудларида тикув-**** маҳсулотлари ишлаб чиқаришни ташкил этиш ва аҳоли бандлигини таъминлаш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-****-сонли қарорига асосан 5 фоизлик қисмини қоплаш шарти билан **** **** доллари миқдорида кредит **** келишилган. Мазкур кредит шартномасининг 2.1-бандига асосан “Қарздор” “Кредитор” тарафидан **** кредитни **** этилган муддатли **** ёки кредитни қайтариш жадвалига ва/ёки кредит шартномаси шартларида белгиланган муддатларга мувофиқ қайтаради.Охирги қайтариш муддати 10март **** йил деб белгиланган. Тарафлар ўртасида тузилган **** йил 29 апрелдаги кредит шартномасига қўшимча 1-сонли келишувга асосан кредит ва унга ҳисобланган фоизлар бўйича тўлов муддати узайтирилган.Унга кўра, охирги қайтариш муддати **** йил 30 март деб белгиланган. Кредит шартномасини ўз **** **** таъминлаш учун гаров таъминоти сифатида **** йил 22 апрелдаги Гаров шартномасига асосан жавобгарга № А ЕDB**** **** божхона юк декларацияларига асосан тегишли серия **** №****, ****, **** бўлган “LEADSF N SJ3.0 -TA**** 28gg ****F” русумли 3 дона **** дастгоҳлари, № А ЕDB**** **** божхона юк декларацияларига асосан тегишли серия **** №****, ****, ****, ****, **** бўлган “LEADSF N SJ3.0 -TA**** 28gg ****F” русумли 5 дона **** дастгоҳлари, № А ЕDB**** **** божхона юк декларацияларига асосан тегишли серия **** №**** бўлган “LEADSF N SJ3.0 -TA**** 28gg ****F” русумли 5 дона **** дастгоҳлари гаровга қўйилган. Кредит таъминоти сифатида **** йил 13 ноябрдаги Ипотека шартномасига мувофиқ, жавобгарга тегишли умумий майдони ****,52 кв.м., фойдали майдони ****,82 кв.м.бўлган Қарши шаҳар, Буюк Турон МФЙ, Буюк Турон кўчаси 10Б-уйда жойлашган “Мато тўқиш ва ишлаб чиқариш заводи”(кадастр коди 18:15:01:02:07:****:****) ер майдонидан доимий фойдаланиш ҳуқуқи билан бирга гаровга **** этилган. Шунингдек, кредит қайтарилиши таъминоти сифатида **** йил 11 мартдаги Кафиллик шартномасига кўра, қўшимча жавобгар “DINAR TEKSTIL” масъулияти чекланган жамиятининг кафиллиги **** этилган.Кафиллик шартномасининг 3.1-бандида, “Кафил” кредит шартномаси бўйича мазкур шартнома асосида “Қарздор”нинг барча **** **** юзасидан “Кредитор” олдида “Қарздор” билан солидар тартибда жавоб бериш **** ўз зиммасига олиши қайд этилган. Тарафлар томонидан тасдиқланган мулкни баҳолаш далолатномасига асосан гаровга қўйилган мулклар баҳоланган. Даъвогар кредит шартномаси шартларини ****, жавобгарга кредит маблағини тўлиқ **** берган. Лекин, жавобгар кредит ва унга ҳисобланган фоизларни қайтариш жадвали (графиги)ни бузиб, кредит ва унга ҳисобланган фоизидан бўлган қарзини тўламасдан келган. Натижада ушбу низо келиб чиқиб, Палата **** манфаатида кредит қарздорлигини ундириш ва ундирувни гаровдаги мол-мулкка қаратиш **** судга мурожаат қилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддаси, биринчи қисмига кўра кредит шартномаси бўйича бир тараф — **** ёки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади. Мазкур кодекснинг ****-моддасининг биринчи қисмига кўра қарз олувчи олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз берувчига қайтариши шарт. ФКнинг ****-моддаси иккинчи қисмига кўра, агар қарз шартномасида қарзни қисмлаб (бўлиб-бўлиб) қайтариш назарда тутилган бўлса, қарз олувчи қарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатни бузган ****, қарз берувчи қарзнинг қолган барча суммасини тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ****. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг **** йил 22 декабрдаги “Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган **** **** таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли Қарорининг 4-банди, 3-хатбошисида судлар кредит суммаларини муддатидан олдин ундириш тўғрисидаги даъволарни кўришда кредит шартномасини муддатидан олдин бекор қилиш тўғрисидаги талабнинг йўқлиги кредит суммаси ва фоизларни муддатидан олдин ундириш **** талабларни қаноатлантиришни рад этиш учун асос ҳисобланмаслигини эътиборга олишлари лозимлиги **** тушунтириш берилган. «AL QA YUKSAK TEKSTIL» масъулияти чекланган жамиятинингкассация шикоятида келтирган **** билан келишиб бўлмайди. Марказий **** Қашқадарё вилоят бошқармасининг **** йил16 ноябрда берган маълумотномасида«AL QA YUKSAK TEKSTIL» масъулияти чекланган жамиятининг**** олдида **** йил 16 февралҳолатидажами ****.****сўм кредит фоизидан қарзи мавжудлиги қайд этилган. Чунки,мазкур **** тегишли далиллар билан исботлаб берилмаган. Ўз.Р.ИПКнинг 68-моддасига мувофиқ ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддаси биринчи қисми 3-бандига кўра, ҳал қилув қарорида баён қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслиги биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади. Ушбу ҳолатда, ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асослар мавжуд эмас. Баён қилинганларга кўра, жавобгарнинг кассация шикоятида билдирилган **** асоссиз бўлиб, биринчи инстанция суди низо бўйича ариза талабини қаноатлантиришда, моддий ва процессуал қонун нормаларини тўғри қўллаган ҳолда, қонуний суд ҳужжатини қабул қилган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****моддасини биринчи қисмига кўра, суд ишни кассация инстанциясида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлигини ва асослигини текширади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****моддасининг биринчи бандига кўра, кассация инстанцияси суди кассация шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга, кассация шикоятини (протестини) эса қаноатлантирмасдан қолдиришга **** белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****моддасини биринчи қисмига кўра, иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги, суд аниқланган деб ҳисобланган, иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги, ҳал қилув қарорида баён қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслиги, моддий ва (ёки) процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёхуд нотўғри қўлланилганлиги биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлиши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддасига асосан суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Бундай ҳолатда, судлов ҳайъатикассация шикоятиюзасидандаъвогарвакилларининг **** тинглаб, ишдаги ҳужжатларни ўрганиб чиқиб,жавобгар«AL QA YUKSAK TEKSTIL» масъулияти чекланган жамиятинингкассация шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, Қарши туманлараро иқтисодийсудининг**** йил 26 февралдаги ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни,«AL QA YUKSAK TEKSTIL» масъулияти чекланганжамиятиданкассация инстанциясиучун Республика бюджетига96.****.**** сўмдавлат божиундиришни, почта ****и зиммасига қолдиришнилозим топди. Бинобарин, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати Қ А Р О Р Қ И Л А Д И: «AL QA YUKSAK TEKSTIL» масъулияти чекланган жамиятининг кассация шикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Қарши туманлараро иқтисодийсудининг**** йил 26 февралдаги****-сонлииқтисодийиши бўйича қабул қилинган ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. «AL QA YUKSAK TEKSTIL» масъулияти чекланган жамиятиданРеспублика бюджетигакассация инстанциясиучун96.****.**** сўмдавлат божиундирилсин,почта **** зиммасига қолдирилсин. Иш бўйича ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устиданҚашқадарё вилоят судининг иқтисодий судлов хайъатигатафтиштартибида шикоят бериш мумкин. Раислик этувчи: Ҳайъат аъзолари: **** О.Қурбонов ****