Решение #2843516 Экономические

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Фарғона шаҳри 2025 йил 21 ноябрь 4-1501-2502/20755-сонли иш Фарғона туманлараро иқтисодий судининг судьяси С.Махмудова раислигида, судья ёрдамчиси А.Маматхолиқовнинг суд мажлиси котиблигида, Фарғона шаҳар прокурори ёрдамчиси О.Холматов қатнашувида, даъвогар вакили А.Джалолов (ишончномага асосан), жавобгар вакили Н.Кучкорова (ишончномага асосан)лар иштирокида, Ўзбекистон Савдо-ваноат палатаси Фарғона вилоят ҳудудий бошқармасининг палата аъзоси даъвогар «****************» масъулияти чекланган жамияти манфаатида жавобгар **************** ҳисобидан 12 724 961 сўм асосий қарз, 5 080 729 сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризаси буйича қўзғатилган иқтисодий ишни суд биносида, очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: Иш материалларига қараганда, даъвогар «****************» масъулияти чекланган жамияти ва жавобгар **************** ўртасида 2024 йил 19 июнда 46/1-сонли ичимлик сув етказиб бериш тўғрисида шартнома тузилган бўлиб, ушбу шартномага асосан даъвогар жавобгарга туташтирилган тармоқлар орқали шартномада белгиланган миқдор ва муддатларда сув етказиб бериши, жавобгар эса етказиб берилган сув учун белгиланган тўловларни амалга ошириши лозим бўлган. Қайд этилган шартномага кўра, даъвогар томонидан жавобгарга ичимлик суви етказиб бериб келинган, тарафлар ўртасида 2025 йил 31 октябрь ҳолатига тузилган солиштирма далолатномага асосан жавобгарнинг даъвогар олдида қарздорлиги 12 724 961 сўмни ташкил қилган. Ўзбекистон Савдо-ваноат палатаси Фарғона вилоят ҳудудий бошқармасининг палата аъзоси даъвогар «****************» масъулияти чекланган жамияти манфаатида судга даъво ариза тақдим этиб, жавобгар **************** ҳисобидан 12 724 961 сўм асосий қарзни ундиришни, ишни палата вакили иштирокисиз ўтказишни сўраган. Суднинг ажрими билан ишга низо предметига нисбатан мустақил талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахслар сифатида Фарғона вилоят молия ва иқтисодиёт бошқармаси, Ғазначилик бошқармаси жалб қилинган. Прокурор ёрдамчиси суд мажлисида даъво аризаси бўйича фикр билдириб, даъвони қаноатлантиришни сўради. Даъвогар вакили суд мажлисида кўргазма бериб, жавобгар томонидан тўловлар амалга оширилмаганлиги боис ушбу қарздорлик вужудга келганлиги, жавобгар ўз мажбуриятини бажармаганлиги сабабли судга мурожаат қилишга мажбур бўлганликларини билдириб, даъвони қаноатлантиришни сўради. Жавобгар вакили суд мажлисида даъво аризаси бўйича тушунтириш бериб, ҳақиқатдан ҳам қарздорлик мавжудлигини, ташкилот бюджет маблағларидан молиялаштирилганлиги сабабли, вақтида тўловлар амалга оширилмаётганлигини билдириб, қонуний қарор қабул қилишни сўради. Учинчи шахслар вакиллари суд мажлиси вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган. Шу боис, суд ИПК 128, 170-моддаларига мувофиқ ишни учинчи шахслар вакиллари иштирокисиз кўриб чиқишни мумкин деб хулоса қилди. Суд, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришларини тинглаб, иш материалларини ўрганиб чиқиб, далилларни текшириб, қуйидаги асосларга кўра, даъвони қисман қаноатлантиришни лозим деб топди. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 234-моддасида “Мажбурият — фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни бажариш, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳаракатдан ўзини сақлашга мажбур бўлади, кредитор эса — қарздордан ўзининг мажбуриятларини бажаришни талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади. Мажбуриятлар шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади” деб қайд этилган. ФК 236-моддасига кўра мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак. ФК 474-моддасида “Агар қонун ҳужжатларида ёки энергия билан таъминлаш шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, энергия ҳақи абонент амалда қабул қилган энергия миқдори учун тўланади, бу миқдор ушбу Кодекснинг 470-моддасига мувофиқ аниқланади” деб қайд этилган. ФК 470-моддаси 1-қисмида “Энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга энергия таъминоти шартномасида назарда тутилган миқдорда ва тарафлар келишган энергия бериш тартибига амал қилган ҳолда энергия бериши лозим. Энергия билан таъминловчи ташкилот берган ва абонент қабул қилган энергия миқдори ўлчов асбоблари кўрсаткичлари билан аниқланади” деб кўрсатилган. ФК 478-моддасига мувофиқ агар қонун ҳужжатларида, шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса ёки у мажбурият моҳиятидан келиб чиқмаса, туташтирилган тармоқ орқали газ, нефть ва нефть маҳсулотлари, сув ва бошқа товарлар билан таъминлаш муносабатларига нисбатан ушбу параграф қоидалари қўлланади. Иш ҳужжатларига кўра, даъвогар томонидан жавобгарга фойдаланилган ичимлик суви ва қабул қилинган оқова тармоғи учун 21.10.2025 йил ҳолатига 12 724 961 сўм қарздорликни ташкил қилган. Шу боис, суд даъвогарнинг жавобгардан 12 724 961 сўм асосий қарз ундириш талабини асосли деб, уни қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди. Бундан ташқари, даъвогар жавобгар томонидан мажбуриятлар ўз вақтида бажарилмасдан тўлов муддати кечиктирилганлиги учун 5 080 729 сўм пеня сўраган. Пеня ҳисоб-китоби даъво аризасига илова қилинган. ФК 333-моддасининг биринчи қисмига кўра, қарздор айби бўлган тақдирда мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Шартноманинг кўра, ҳар бир кечиктирилган куни учун юридик шахслар 0,4 фоиз миқдорида, бироқ шартнома баҳосининг 50 фоизидан ошмаган миқдорда пеня тўлаши белгиланган. Мазкур ҳолатда, жавобгар томонидан тўловлар ўз вақтида амалга оширилмаганлиги сабабли, суд даъво талабининг пеня ундириш қисмини ҳам асосли деб ҳисоблайди. Бироқ, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 15.06.2007 йилдаги “Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида”ги 163-сонли Қарорининг 4-бандида келтирилган тушунтиришлар ҳамда ФКнинг 326-моддасига мувофиқ суд мажбуриятда иштирок қилувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, қарздор томонидан мажбуриятларни бажарилиши, пеня ундирилиши жавобгарнинг мулкий аҳволига таъсир қилиш даражасини эътиборга олиб, талаб қилинган пеняни 800 000 сўмгача камайтиришни, пенянинг қолган қисмини эса қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118-моддаси биринчи қисмига кўра, суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади деб белгиланган. Қайд этилганларга кўра суд даъвони қисман қаноатлантириб, даъвогар «****************» масъулияти чекланган жамияти фойдасига жавобгар Фарғона шаҳар 2-сонли спорт мактаби ҳисобидан 12 724 961 сўм асосий қарз, 800 000 сўм пеня, 41 200 сўм почта харажати ундиришни, даъвонинг қолган қисмини қаноатлантиришни рад қилишни, жавобгардан 412 000 сўм давлат божини Республика бюджетига ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосан, суд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 66-68, 118, 176-180, 186-188-моддаларини қўллаб, ҚАРОР ҚИЛДИ: Даьво қисман қаноатлантирилсин. Даъвогар «****************» масъулияти чекланган жамияти фойдасига жавобгар **************** ҳисобидан 12 724 961 сўм асосий қарз, 800 000 сўм пеня ва 41 200 сўм почта харажати ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад қилинсин. Жавобгар **************** ҳисобидан 412 000 сўм давлат божи Республика бюджетига ундирилсин. Ишда иштирок этувчи шахслар бир ойлик муддат ичида суднинг ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Фарғона вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протест) келтиришга ҳақли. Раислик этувчи: С.Махмудова ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ (хулоса қисми) Фарғона шаҳри 2025 йил 21 ноябрь 4-1501-2502/20755-сонли иш Фарғона туманлараро иқтисодий судининг судьяси С.Махмудова раислигида, судья ёрдамчиси А.Маматхолиқовнинг суд мажлиси котиблигида, Фарғона шаҳар прокурори ёрдамчиси О.Холматов қатнашувида, даъвогар вакили А.Джалолов (ишончномага асосан), жавобгар вакили Н.Кучкорова (ишончномага асосан)лар иштирокида, Ўзбекистон Савдо-ваноат палатаси Фарғона вилоят ҳудудий бошқармасининг палата аъзоси даъвогар «****************» масъулияти чекланган жамияти манфаатида жавобгар **************** ҳисобидан 12 724 961 сўм асосий қарз, 5 080 729 сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризаси буйича қўзғатилган иқтисодий ишни суд биносида, очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, суд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 66-68, 118, 176-180, 186-188моддаларини қўллаб, ҚАРОР ҚИЛДИ: Даьво қисман қаноатлантирилсин. Даъвогар «****************» масъулияти чекланган жамияти фойдасига жавобгар **************** ҳисобидан 12 724 961 сўм асосий қарз, 800 000 сўм пеня ва 41 200 сўм почта харажати ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад қилинсин. Жавобгар **************** ҳисобидан 412 000 сўм давлат божи Республика бюджетига ундирилсин. Ишда иштирок этувчи шахслар бир ойлик муддат ичида суднинг ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Фарғона вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протест) келтиришга ҳақли. Раислик этувчи: С.Махмудова