Решение #2843554 Экономические

4-1704-2501/1****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛҚИЛУВҚАРОРИ Избоскан тумани ****5йил21 ноябрь Избоскан туманлараро иқтисодий суди,судьяси****қаровнинг раислигида,судья ёрдамчиси****нинг котиблигида,даъвогар вакили ҳуқуқшуноси****(**** йил 20 май кунги 420/****-сонли ишончнома асосида)важавобгаржамият раҳбари****(шахсини тасдиқловчи хужжат асосида)лариштирокида,даъвогарчет эл капитали иштирокидаги“****” акциядорлик тижорат ****нингжавобгар “X ji v utuql ri” масъулияти чекланган жамиятиҳисобидан муддати ўтган****сўмкредит танидан, ****муддат ўтган фоиз қарздорлиги,**** сўмҳисобланган пеняниундириштўғрисидаги даъво аризаси юзасидан қўзғатилган иқтисодий ишни, Избоскан туманлараро иқтисодий суди биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни А Н И Қ Л А Д И: Чет эл капитали иштирокидаги “****” акциядорлик тижорат **** (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризасибилан мурожаат қилиб,“X ji v utuql ri” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)ҳисобиданмуддати ўтганмуддати ўтган****сўм кредит танидан, ****муддат ўтган фоиз қарздорлиги,****ҳисобланган пеняниундиришни сўраган. Даъвогар вакили суд **** иштирок этиб, жавобгарга **** кредит қарздорлиги юзасидан муддати ўтган кредит қарздорлигинитўламаганлиги сабаблисудга даъво аризаси билан мурожаат қилинганлигини, суд **** якунига қадарлиҳамтўловлар амалга оширилмаганлигини билдириб,даъвонитўлиққаноатлантириб беришни сўради. Жавобгаржамият раҳбари суд **** иштирокэтиб, қарздорлиги мавжудлигини,туман мактабгача таълим муассасаларга аутсорсинг хизматини кўрсатиб келганлигини, бюджетдан ўз **** маблағлар **** сабабли кредит қарздорлигини ўз **** бартараф эта олмаганлигини билдириб, иқтисодий ахволини инобатга олиб, пеняни камайтириб беришни сўради. Суд иш хужжатлари ва **** этилган хужжатларни ўрганиб чиқиб, тарафлар томонидан билдирилган фикрларни инобатга олиб, қуйидаги асосларга кўра, даъвони қисман қаноатлантиришни лозим топди. Даъво ариза ва унга илова қилинган ҳужжатларда баён қилинишича, даъвогар билан жавобгар ўртасида2023йил 27 сентябрькуни ****-сонликредит шартномаси (бундан буён матнда шартнома” деб юритилади) тузилган. Мазкур кредит шартномасининг шартлари бўйича, даъвогар томонидан27**** сўммиқдорида,36оймуддатга, йиллик30фоиз устама тўлаш шарти билан жавобгарга кредит маблағлари ****, жавобгарэсакредит тани ва фоизларини тўлов жадвалига асосан ўз **** тўлаб бориш **** ўз зиммасига олган. Кредит шартномасида кредит маблағлари ва фоизлари тўланиб борилиш муддатлари **** келишилган бўлса-да, жавобгар ушбу тўлов муддатларини бузиб, кредит шартномаси бўйича ўз **** ****. Бунинг натижасида****5йил3 ноябрькуниҳолатига жавобгарнингмуддати ўтган****сўм кредит танидан, ****сўммуддат ўтган фоизидан қарздорлиги ҳосил бўлган, ўз **** тўланмаганлиги сабабли****пеня ҳисобланган. Таъкидлаш жоизки, жавобгар кредит олганидан буён90кунортиқ муддат давомидатўловларни кечиктирган, қолаверсакредит таниданҳар ойда8 миллон сўм атрофида тўловларни амалга ошириш керак бўлсада,**** сўмкредит танидан,**** сўмфоизидан қарздорлигини тўламасдан келган.Ўз **** тўловларни амалга оширмаганлиги натижасида****сўмпеня ҳам ҳосил бўлган. Даъвогар ****5йилоктябрьойида жавобгарга муддати ўтган кредит тани ва фоизларидан бўлган қарздорликни тўлашни, акс ҳолда кредит қарздорлигини муддатидан олдин қайтариш, кредит шартномасини муддатидан олдин бекор қилиш **** судга даъво ариза билан мурожаат қилиш **** талабнома юборилган.Талабнома оқибатсиз қолдирилганидан сўнг судга даъво ариза билан мурожаат қилинган. Зеро, тарафлар ўртасида тузилган кредит шартномасининг6.2.1бандигакўра,**** кредит ва унга ҳисобланган фоизларни мазкур шартноманинг **** қисми сифатида илова қилинган қайтариш жадвалида белгиланган муддатда тўлаб боришбелгиланган. Мазкур шартноманинг12.4-бандида **** ҳуқуқи кўрсатилган бўлиб,ушбу банднингj-хатбошисида, кредит ва унга ҳисобланган фоизларни шартнома ва қўшимча шартномада белгиланган муддатдан 30 кун ва ундан ортиқ муддатга кечиктирса,k-хатбошисида, кредит ва унга ҳисобланган фоизларни мунтазам равишдакечиктириб тўланиши, яъни ўн икки ой давомида тўлов жадвалини уч ва ундан ортиқ маротаба бузса **** кредит маблағларини қайтариб олишҳуқуқи мавжудлиги кўрсатилган. Шартноманинг8.4-бандига биноан, қарз олувчи кредит тўловларини ўз **** тўламаган ҳамда улар юзасидан муддати ўтган қарзлар юзага келган ҳолларда тўлов кечиктирилган ҳар бир кун учун **** муддати ўтган кредит танига нисбатан 0,2 фоиз миқдорида, муддати ўтган кредит фоизига нисбатан 0,2 фоиз миқдорида пеня тўлайди. Суд, даъво талабидаги пеня ундириш талабини муҳокама қилган ҳолда гарчанд пеня тўғри ва асосли ҳисобланган бўлсада, жавобгарнинг иқтисодий ахволини инобатга олиб,пенянинг ****сўмқисмини қаноатлантиришни, қолган қисмини эса қаноатлантиришни рад этишнилозим топди. Зеро, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда “ФК” деб юритилади)нинг****-моддасигакўра, кредит шартномаси бўйича бир тараф — **** ёки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади. ФКнинг 734-моддасигаасосан,агар қонунда ёки қарз шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, қарз берувчи (юридик шахс ёки фуқаро) қарз олувчидан қарз суммасига шартномада белгиланган миқдорда ва тартибда фоизлар олиш ҳуқуқига эга бўлади. ФКнинг 736-моддасигабиноан,қарз олувчи олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз берувчига қайтариши шарт. ЎзбекистонРеспубликаси Олий суди пленумининг,ЎзбекистонРеспубликасиОлий хўжалик суди пленумининг**** йил 22 декабрдаги ****-сонли “Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган **** **** таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги Қарорининг 3-бандига кўра,**** ёки бошқа кредит ташкилоти ва қарз олувчи ўртасида кредит шартномасидан келиб чиқадиган ҳуқуқий муносабат кредит ташкилотининг кейинчалик, келишилган муддатларда, кредит бериш (кредит линиясини очиш) **** ва қарз олувчининг олинган кредитни қайтариш ва у бўйича фоизларни тўлаш **** ўз ичига олади. ФКнинг ****-моддасигакўра,неустойка тўлаш тарафларнинг келишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қатъи назар, кредитор қонунда белгиланган неустойка (қонуний неустойка)ни тўлашни талаб қилишга ****. ФКнинг ****-моддасига асосан, суд қарздор томонидан ****-нинг **** ****, **** иштирок қилувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли қарори2-бандида шартномада жарима ёки пеня шаклида белгиланадиган неустойка тарафлар томонидан қабул қилинган **** **** таъминлаш усулларидан бири ҳисобланади.Судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шартлиги **** тушунтириш берилган. Суд, ишни кўриб чиқиш билан боғлиқ суд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб, суд **** жавобгар ҳисобидан ундиришни лозим топди. Чунки, ИПК ****-моддаси биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади, олтинчи қисмига асосан Агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд ****-нинг камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. ЎзбекистонРеспубликасининг “Давлат божи тўғрисида”ги қонунида,мулкий тусдаги даъво аризаларидан - даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, лекин базавий ҳисоблаш миқдорининг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи ундирилади деб қайд этилган. Юқоридагиларга мувофиқ суд, Республика бюджетигажавобгар ҳисобидан****,84сўмдавлат божи, даъвогар фойдасига****сўм почта **** ундиришни лозим топди. Бинобарин суд, Ўзбекистон Республикаси ФКнинг 734, 736, ****моддаларини, ИПК ****,****,****, ****-моддасини қўллаб, ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъво талабиқисманқаноатлантирилсин. Жавобгар“X ji v utuql ri” масъулияти чекланган жамиятиҳисобидан: Чет эл капитали иштирокидаги “****” акциядорлик тижорат **** фойдасига**** йил3 ноябрькуни ҳолатигамуддати ўтган кредит танидан бўлган**** сўмқарздорлик, ****сўммуддат ўтган фоиз қарздорлик,****ҳисобланган пенява****сўм почта ****ундирилсин. Даъвони қолган қисми қаноатлантириш рад этилсин. “X ji v utuql ri” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан; Республика бюджетига ****,84сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори бир ой ўтганидан сўнг қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач,ижро ****лариберилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан у қабул қилинган кундан бошлаббир ой муддат ичидаИзбоскан туманлараро иқтисодий суди орқали Андижон вилоятсудига апелляция тартибида шикоят қилиниши(протест келтириш)мумкин. Раислик этувчи, судья ****қаров