Решение #2843574 economic_new

****8/****63-сонлииқтисодий иш судья:**** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Боғот тумани ****5йил21 ноябрь Боғоттуманлараро иқтисодий суди, судья****раислигида,судья ёрдамчиси****нинг котиблигида, даъвогар«**** ****» масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар «**** **** **** ****»масъулияти чекланган жамиятидан ****сўм асосий қарз,****сўм пенява ****сўмзарарундириштўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишниБоғоттуманлараро иқтисодий судининг биносида бўлиб ўтган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: «**** ****» масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади) Боғоттуманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, «**** **** **** ****» масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади)дан ****сўм асосий қарз,****сўм пеня ва****сўм зарарундиришни сўраган. Даъвогар ишни вакили иштирокисиз кўришни сўраган. Бугунги суд **** ўтказилиш **** ва жойи тўғрисида жавобгар қонунда белгиланган тартибда хабардор қилинган бўлсада, унинг вакили иштирок этмади, даъво ариза юзасидан фикр билдирмади. Бундай ҳолда суд ишни Ўзбекистон Республикаси иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****-моддасига асосан даъвогар ва жавобгар вакилининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб ҳисоблайди. Суд,ишдаги ҳужжатларниўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўрадаъво талаблариниқисманқаноатлантиришни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра, ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 8 ва ****моддаларига асосан **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Иш ҳужжатларидан аниқланган ҳолатларга кўра, тарафлар ўртасида ****4йил6 сентябрда№ ****-сонли ҳисоб шартномасиимзоланган. Гарчи тарафлар шартномани “ҳисоб шартномаси” деб номлашган бўлса-да, унда маҳсулот етказиб бериш шартномасининг элементлари мавжуд. Шу сабабли суд, тарафлар ўртасида вужудга келган фуқаролик-ҳуқуқий муносабати маҳсулот етказиб бериш шартномасидан келиб чиққан деб ҳисоблайди. Шартномаларнинг 1.1-бандига кўра, даъвогар шартномада назарда тутилган маҳсулот (чугунная задвижка, Латунный фланцевый адаптер, **** вставка)ни етказиб бериши жавобгар эса уни қабул қилиш ва **** тўлаш **** олган. Даъвогар томонидан шартномада назарда тутилган маҳсулотлар жавобгарга белгиланган тартибда етказиб берилган. Бироқ, жавобгар томонидан қабул қилиб олинган маҳсулот учун тўловлартўлиқамалга оширилмаган ва натижада жавобгарнинг даъвогар олдида ****сўмқарздорлиги вужудга келган. Даъвогар томонидан қарз суммасини тўлаши юзасидан юборилган талабнома жавобгар томониданижросиз ва оқибатсиз қолдирилган. Ваҳоланки, ФКнинг ****-моддасида, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** кераклиги, ****-моддасида эса қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, жавоб бериши белгиланган. Мазкур қарздорлик суммаси иш ҳужжатлари, электрон **** фактура, маҳсулот қабул қилиб олинганлиги **** ишончнома ва ишда мавжуд ҳужжатлар билан ўз тасдиғини топди. Бундай ҳолатда суд, даъвонингжавобгар ҳисобидан**** сўм асосий қарзни ундириш талабини асосли деб ҳисоблаб, уни тўлиқ қаноатлантиришни лозим топади. Шунингдек, даъвогар асосий қарздан ташқари тўлов ўз **** амалга оширилмаганлиги учунжавобгар ҳисобидан****сўмпеняундириш талабини ҳам қўйган. ФКнинг ****, ****-моддаларига кўра, қонун ҳужжатлари ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади.Неустойка тўғрисидаги келишув ёзма шаклда тузилиши керак. Тарафлар ўртасидаги шартноманинг 6.1-бандига кўра, етказиб берилган маҳсулот учун тўловлар амалга оширилмаганда, жавобгар (сотиб олувчи) даъвогар (сотувчи)га кечиктирилган тўловнинг ҳар бир куни учун 0,4 фоиз миқдорида пеня тўлаши, бунда пенянинг миқдори кечиктирилган тўловнинг 50 фоизидан ошмаслиги келишилган. Суд, даъвонинг жавобгар ҳисобидан**** сўм пеня ундириш талабини асосли деб ҳисоблайди. Бироқ, суд,Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 4-бандида келтирилган тушунтиришларни инобатга олиб ҳамда ФКнинг ****-моддасига мувофиқ **** иштирок қилувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, қарздор томонидан **** ****, пеня ундирилиши жавобгарнинг мулкий аҳволига таъсирқилиш **** эътиборга олиб, талаб қилинган пеняни****сўмга қаноатлантиришни, қолган қисмини эса қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. Шунингдек, даъвогар даъво талабларида адвокат хизмати учун тўланган****сўм зарарни ундиришни сўраган. ФКнинг 14-моддасига кўра, агар қонун ёки шартномада зарарни камроқ миқдорда тўлаш назарда тутилмаган бўлса, ҳуқуқи бузилган шахс ўзига етказилган зарарнинг тўла қопланишини талаб қилиши мумкин. Зарар деганда, ҳуқуқи бузилган шахснинг бузилган ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган ****, унинг мол-мулки йўқолиши ёки шикастланиши (**** зарар), шунингдек бу шахс ўз ҳуқуқлари бузилмаганида одатдаги фуқаролик муомаласи шароитида олиши мумкин бўлган, лекин ололмай қолган даромадлари (бой берилган фойда) тушунилади. Агар ҳуқуқни бузган шахс бунинг натижасида даромад олган бўлса, ҳуқуқи бузилган шахс бошқа зарар билан бир қаторда бой берилган фойда бундай даромаддан кам бўлмаган миқдорда тўланишини талаб қилишга ****. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 19-банди биринчи қисмига кўра, зарарни қоплаш билан боғлиқ низоларни ҳал этишда судлар шуни назарда тутишлари лозимки, зарарга шартнома **** **** ёки лозим **** **** муносабати билан тарафнинг қилган ****, мол-мулк йўқолиши ёки шикастланиши, шунингдек агар иккинчи тараф шартнома **** **** тараф олиши мумкин бўлган, лекин унинг ололмай қолган даромадлари, ҳуқуқи бузилган шахснинг ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган **** ҳам киради (ЎзР ФК 14моддасининг иккинчи қисми).Бундай **** зарурийлиги ва уларнинг тахминий миқдори асослантирилган ҳисоб-китоб, товар, иш, хизмат кўрсатишдаги камчиликларни бартараф этиш учун кетадиган **** сметаси (калькуляция) сифатидаги далиллар, **** бузганлик учун жавобгарлик **** белгиловчи шартнома ва бошқалар билан тасдиқланган бўлиши керак. Иш ҳужжатларига кўра, даъвогар**** йил9 октябрда юридик хизмат кўрсатиш тўғрисида “**** r t ti n” адвокатлик бюроси билан15сонлишартнома имзолаганва 09.10.**** йилдаги ****-сонли тўлов топшириқномаси билан адвокат хизмати учун **** сўм тўловни амалга оширган. Мазкур ҳолатда, суд, даъвогарнинг адвокат хизмати учун тўланган **** сўм зарарни ундириш тўғрисидаги талабини асосли деб ҳисоблаб, уни тўлиқ қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68-моддасига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддасига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан белгиланган давлат божи ставкаларига кўра мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ базавий ҳисоблаш миқдорининг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда, номулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан базавий ҳисоблаш миқдорининг 10 баравари миқдорида давлат божи ундирилади, кичик тадбиркорлик субъектлари амалга оширадиган тадбиркорлик фаолияти доирасида судларга мурожаат қилиш чоғида ушбу ставканинг 50 фоизи миқдорида давлат божи тўлайди. Даъвогар давлат божи учун кичик тадбиркорлик субъекти сифатида **** сўм тўлаган ҳолда белгиланган миқдордан **** сўм кўп тўлаганлиги сабабли суд, ортиқча тўланган давлат божини даъвогарга маълумотнома асосида қайтаришни лозим топади. Баён этилганларга асосан суд, даъвони қисман қаноатлантиришни, жавобгардан даъвогар фойдасига****сўм асосий қарз,****сўмпеня,**** сўм зарар, ****сўм почта ****ва олдиндан тўлангандавлат божининг ****000сўмқисмини ундиришни,ортиқча тўланган **** сўм давлат божини даъвогарга қайтаришни лозим топади. Юқоридагилардан келиб чиқиб ҳамда Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л а д и: Даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар«**** **** **** ****»масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар«**** ****» масъулияти чекланган жамияти фойдасига****сўм асосий қарз,****сўм пеня,**** сўм зарар, **** сўм почта **** ва****сўмдавлат божи ундирилсин. Даъво талабларининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Даъво **** этишда олдиндан тўланган давлат божининг59****сўм қисми даъвогар«**** ****»масъулияти чекланган жамиятигамаълумотнома асосида қайтарилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига шу суд орқали бир ой ичида апелляция тартибида, ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****