Решение #2843621 Экономические

4-1304-2501/7530-сонли ин YЗБEКИСTOН РEСПУБЛИКАСИ НOМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРOРИ Дўстлик шаҳар 2025 йил 21 ноябрь Дустлик туманлараро иқтисодий суди судьяси Ш.Fозиев раислигида, А.Розматовнинг котиблигида даъвогар «Clust r C tt n Wh t» m s`uli ti h kl ng n j mi ti тугатиш бошқарувчисининг хавобгар « gr b nk» ksi d rlik tij r t b nki ва қушимча хавобгар « gr b nk» ksi d rlik tij r t b nki rn s fili liга нисбатан берган даъво аризаси буйича ишни хавобгар вакиллари Н.Рустамов, О.Тохибоев (ишончнома асосида), M rk zi B nkning Jizz Vil t B sh B shq rm si мутахассис С.Файзиев (ишончнома асосида) иштирокида суд биносида очиқ суд махлисида куриб чиқиб, қуйидагиларни аницлади: даъвогар «Clust r C tt n Wh t» m s`uli ti h kl ng n j mi ti (бундан буëн матнда даъвогар деб юритилади) хавобгар « gr b nk» ksi d rlik tij r t b nki ва қушимча хавобгар « gr b nk» ksi d rlik tij r t b nki rn s fili li (бундан буëн матнда хавобгар деб юритилади)га нисбатан судга даъво аризаси билан мурохаат қилиб, хавобгар « gr b nk» ksi d rlik tij r t b nki rn s fili liда «Clust r C tt n Wh t» m s`uli ti h kl ng n j mi tiнинг банкдаги балансдан ташқари 90963000205555720001 ·исобвараfига тулов навбатига «D vr Kim S rvis» m s’uli ti h kl ng n j mi ti ва « t k r shish r ns» m s’uli ti h kl ng n j mi ti томонидан қуйилган ихро ·уххатини ëки бошқа ·уххатни ихро этиш мумкин эмас деб топишни сураган. Суднинг 2025 йил 27 октябрдаги ахрими билан иш буйича M rk zi B nkning Jizz Vil t B sh B shq rm si мутахассис сифатида, «D vr Kim S rvis» m s’uli ti h kl ng n j mi ti ва « t k r shish r ns» m s’uli ti h kl ng n j mi ti ишга қушимча хавобгар сифатида халб этилган. Суд махлисида даъвогар вакиллари иштирок этмади. Иш ·уххатларида ишни даъвогар вакиллари иштирокисиз куриш хақида илтимоснома мавхуд. Суд махлисининг вақти ва хойи туfрисида тегишли тарзда хабардор қилинган қушимча хавобгар «D vr Kim S rvis» m s’uli ti h kl ng n j mi ti ва « t k r shish r ns» m s’uli ti h kl ng n j mi ti вакиллари суд махлисида иштирокини таъминламади. Үзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буëн матнда ИПК деб юритилади)нинг 170-моддаси учинчи қисмига асосан иш му·окамасининг вақти ва хойи туfрисида тегишли тарзда хабардор қилинган хавобгар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахслар суд махлисига келмаса, низо уларнинг йуқлигида ·ал қилиниши мумкин. Шу сабабли суд ишни қушимча хавобгар вакил(лар)и иштирокисиз куриб чиқишни лозим топади. Суд махлисида иштирок этган хавобгар « gr b nk» ksi d rlik tij r t b nki вакиллари даъвони тан олмасдан, даъво талабида келтирилган тулов талабномалари банк томонидан қуйилмаганлиги, электрон шаклда ундирувчилар томонидан қуйилганлигини, банк ушбу талабномаларни олиб ташлаш имконига эга эмаслигини, фақат ундирувчиларни узи олиши мумкинлигини билдириб, ундирувчиларга махбурият юклашни суради. Суд махлисида иштирок этган M rk zi B nkning Jizz Vil t B sh B shq rm si мутахассиси судга ëзма маълумотнома тақдим қилди. Суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришларини эшитиб, даъво аризасида келтирилган ·олатларни иш ·уххатлари билан бирга му·окама қилиб, уларни ба·олаб, даъвони қаноатлантиришни лозим топади. Суд му·окамаси давомида аниқланган ·олатлар ва иш ·уххатларидан маълум булишича, Дустлик туманлараро иқтисодий судининг 2024 йил 29 майдаги 4-1304-2401/2384-сонли иши буйича қабул қилган ·ал қилув қарорига асосан «Clust r C tt n Wh t» m s`uli ti h kl ng n j mi ti туловга қобилиятсиз (банкрот) деб топилган ва унга нисбатан тугатишга доир иш юритиш бошланиб, тугатиш бошқарувчи этиб А.Равшанов тайинланган. “Туловга қобилиятсизлик туfрисида”ги Үзбекистон Республикаси қонунининг 144-моддасига асосан суд томонидан қарздорни банкрот деб топиш ва тугатишга доир иш юритишни бошлаш туfрисида қарор қабул қилинган пайтдан эътиборан қарздорнинг ишларини бошқариш ·амда қарздорнинг мол-мулкини тасарруф этиш буйича барча ваколатлар тугатиш бошқарувчисининг зиммасига утади, хумладан унинг зиммасига қарздорнинг мол-мулки бут сақланишини таъминлаш чораларини, кредиторлар талаблари реестрини юритиши ва уларнинг талабларини куриб чиқиш каби махбуриятлари ·ам юклатилган. Ушбу қонуннинг 148-моддасига кура, тугатиш бошқарувчиси тугатишга доир иш юритиш хараëнида қарздорнинг сумда юритиладиган ягона ва валютада юритиладиган ·исобварақларидан фойдаланиши шарт. Шу боисдан тугатиш бошқарувчиси томонидан даъвогарнинг банкдаги ·исоб рақами урганилганда, қушимча хавобгар «D vr Kim S rvis» m s’uli ti h kl ng n j mi ti томонидан 1.078.861.500 сум ва « t k r shish r ns» m s’uli ti h kl ng n j mi ti томонидан 167.798.187 сум қарздорликни ундириш буйича тулов талабномалари қуйилганлиги аниқланган. Даъвогарнинг банкдаги мавхуд ягона тугатиш ·исоб рақамига хойлаштирилган тулов талабномаларини чақириб олиш буйича талабнома юборилган. Бироқ, хавобгар томонидан тулов талабномаси чақириб олинмасдан, даъвогарнинг талабномаси оқибатсиз қолдирилган. Натихада, мазкур низо юзага келган ·амда даъвогар судга даъво аризаси билан мурохаат қилган. Үзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддасига биноан, Үзбекистон Республикасида Үзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сузсиз тан олинади. Үзбекистон Республикаси Конституцияси мамлакатнинг бутун ·удудида олий юридик кучга эга, туfридан-туfри амал қилади ва ягона ·уқуқий маконнинг асосини ташкил этади. Давлат ва унинг органлари, бошқа ташкилотлар, мансабдор шахслар, фуқаролик хамияти институтлари ·амда фуқаролар Конституция ва қонунларга мувофиқ иш юритадилар. Үзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2020 йил 15 февралдаги 3/12-сон қарорига иловага мувофиқ тасдиқланган “Үзбекистон Республикасида нақд пулсиз ·исоб-китоблар туfрисида”ги Низом (бундан буëн матнда Низом деб юритилади)нинг Низомнинг 42-бандига асосан, тулов талабномаси товарлар (ишлар, хизматлар), шунингдек маблаfларни олувчи ·амда туловчи уртасида тузилган шартномада назарда тутилган бошқа туловлар буйича тақдим этилиши мумкин. Низомнинг 43-бандига кура, тулов талабномалари қуйидаги турларга булинади: акцептли тулов талабномаси, унга мувофиқ тулов талабномасида назарда тутилган туловлар маблаfларни туловчи томонидан акцептланганидан кейин амалга оширилади; акцептсиз тулов талабномаси, унга мувофиқ тулов талабномасида назарда тутилган туловлар маблаfларни туловчининг розилиги булиши ëки булмаслигидан қатъи назар амалга оширилади. Низомнинг 56-банди мазмунига кура, маблаfлар қуйидаги ·олларда акцептсиз ·исобдан чиқарилади: банклар томонидан маблаfларни туловчининг банкига унинг кредитлари ва уларга ·исобланган фоизлари буйича муддатида туланмаган қарзларни ундириш учун; банкдан олинган кредитлар ва уларга ·исобланган фоизлар буйича муддатида туланмаган қарздорликни кафил булган шахсдан ундириш учун, бундан кафилнинг субсидиар хавобгар булиши назарда тутилган ·оллар мустасно; қонунчилик ·уххатларида назарда тутилган бошқа ·олларда. Иш ·уххатлари ва ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришларига кура, даъвогар ва «D vr Kim S rvis» m s’uli ti h kl ng n j mi ti уртасидаги шартномавий махбуриятлардан келиб чиқиб, мавхуд хами 1.078.861.500 сум қарздорликни ундириш мақсадида даъвогарнинг ·исоб рақамига электрон шаклда 2023 йил 17 августда кунида №2-сонли ·амда даъвогар ва « t k r shish r ns» m s’uli ti h kl ng n j mi ti уртасидаги шартномавий махбуриятлардан келиб чиқиб, мавхуд хами 167.798.187 сум қарздорликни ундириш мақсадида даъвогарнинг ·исоб рақамига электрон шаклда 2023 йил 22 сентябрда кунида №105-сонли тулов талабномалари қуйилган. Низомнинг 60-бандида, маблаfларни туловчининг ·исобвараfида маблаfлар мавхуд булмаган тақдирда, акцептланган ëки акцептсиз тулов талабномалари 2-сон картотекада ·исобга олинади ·амда бу ·ақда уч операция кунидан кечикмай маблаfларни олувчининг банкига хабар берилади ва маблаfларнинг келиб тушишига қараб тулаб борилади. Даъвогарнинг ·исоб рақамида етарли маблаfлар булмаганлиги сабабли хавобгар томонидан қуйилган тулов талабномаси 2-сон картотекада ·исобга олинган. Үзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2023 йил 8 февралда 3420-рақами билан руйхатдан утказилган Үзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг “Банк ·исобварақларини очиш, юритиш ва ëпиш тартиби туfрисидаги йуриқномани тасдиқлаш ·ақида”ги қарори билан тасдиқланган “Банк ·исобварақларини очиш, юритиш ва ëпиш тартиби туfрисидаги йуриқнома”нинг 38-бандида, Үзбекистон Республикасининг “Туловга қобилиятсизлик туfрисида”ги қонуни талаблари асосида судгача санация қилиш, ташқи бошқариш ва тугатишга доир иш юритиш тартибтаомиллари қулланиладиган қарздор юридик шахслар ва якка тартибдаги тадбиркорнинг асосий ·исобвараfига мос равишда сумдаги судгача санация, кредиторлар билан ·исоб-китоб қилувчи махсус ·исобварақ ëки ягона ·исобварақ мақоми берилади, деб белгиланган. “Туловга қобилиятсизлик туfрисида”ги Үзбекистон Республикаси қонунининг 148-моддасига мувофиқ, тугатиш бошқарувчиси тугатишга доир иш юритиш хараëнида қарздорнинг сумда юритиладиган ягона ва валютада юритиладиган ягона ·исобварақларидан (бундан буëн матнда қарздорнинг ягона ·исобварақлари деб юритилади) фойдаланиши шарт. қарздорнинг банкдаги тугатишга доир иш юритиш бошланаëтган пайтда маълум булган, шунингдек тугатишга доир иш юритиш хараëнида аниқланган бошқа ·исобварақлари аниқланиши биланоқ тугатиш бошқарувчиси томонидан ëпилиши лозим. қарздорнинг ана шу ·исобварақлардаги пул маблаfлари қолдиfи қарздорнинг ягона ·исобварақларига утказилиши керак. Тугатишга доир иш юритиш хараëнида келиб тушган пул маблаfлари ·ам қарздорнинг ягона ·исобварақларига утказилади. қарздорнинг ягона ·исобварақларидан кредиторларга туловлар ушбу қонуннинг 149, 150 ва 185-моддаларида назарда тутилган тартибда амалга оширилади ·амда қуйидагилар туланади: тугатиш бошқарувчисига ·ақ тулаш билан боfлиқ харахатлар; қарздорнинг коммунал хизматларга ва фойдаланиш харахатларига оид хорий туловлари; туловга қобилиятсизлик тартиб-таомиллари хараëнидаги маълумотларни эълон қилиш, шунингдек қарздорнинг кредиторларини хабардор қилиш билан боfлиқ харахатлар; тугатишга доир иш юритишни амалга ошириш билан боfлиқ бошқа харахатлар. Ушбу қонун 141-моддаси мазмунига кура, суд томонидан қарздорни банкрот деб топиш ва тугатишга доир иш юритишни бошлаш туfрисида қарор қабул қилинган пайтдан эътиборан қарздорнинг барча махбуриятларини бахаришга фақат тугатишга доир иш юритиш доирасида йул қуйилади. “Үзбекистон Республикасида нақд пулсиз ·исоб-китоблар туfрисида”ги Низомнинг 61-бандида, акцептли ва акцептсиз тулов талабномаларининг 2сон картотекадан ·исобдан чиқарилиши суд қарорига, маблаfларни олувчининг аризасига ва маблаfларни олувчининг фаолияти тугатилганлигини тасдиқловчи маълумотномага асосан амалга оширилади ·амда ихро этилмасдан қайтариб юборилиши келтирилган. Мазкур ·олатда даъвогар Дустлик туманлараро иқтисодий судининг 2024 йил 29 майдаги 4-1304-2401/2384-сонли иши буйича қабул қилган ·ал қилув қарорига асосан банкрот деб топилган ва тугатишга доир иш юритиш бошланган. Шу боисдан «D vr Kim S rvis» m s’uli ti h kl ng n j mi ti ва « t k r shish r ns» m s’uli ti h kl ng n j mi ti томонидан даъвогарнинг пул махбурияти буйича барча талаблари фақат тугатишга доир иш юритиш доирасида қуйилиши лозимлигини инобатга олиб, суд даъво талабини асосли деб ·исоблайди ва уни қаноатлантиришни лозим топади. Шунингдек, даъвогар даъво аризасида қушимча хавобгар сифатида « gr b nk» ksi d rlik tij r t b nki rn s fili liни курсатган. « gr b nk» ksi d rlik tij r t b nki rn s fili li юридик шахс мақомига эга эмас. Чунки, ИПКнинг 25-моддасида иқтисодиëт со·асида юридик шахслар ·амда юридик шахс ташкил этмаган ·олда тадбиркорлик фаолиятини амалга ошираëтган ва якка тартибдаги тадбиркор мақомини қонунда белгиланган тартибда олган фуқаролар, шунингдек корпоратив низолар буйича ишлар курилаëтганда тарафлар булган фуқаролар (бундан буëн матнда фуқаролар деб юритилади) уртасидаги фуқаровий, маъмурий ва бошқа ·уқуқий муносабатлардан юзага келадиган низоларга доир ишлар иқтисодий судга тааллуқли эканлиги белгиланган. ФКнинг 47-моддасига кура ваколатхона юридик шахснинг у турган ердан ташқарида хойлашган, юридик шахс манфаатларини ифодалайдиган ва уларни ·имоя қиладиган ало·ида булинмасидир. Филиал юридик шахснинг у турган ердан ташқарида хойлашган ·амда унинг барча вазифаларини ëки вазифаларининг бир қисмини, шу хумладан ваколатхона вазифаларини бахарадиган ало·ида булинмасидир. Агар қонунда бошқача тартиб белгиланган булмаса, ваколатхона ва филиаллар юридик шахс ·исобланмайди. Улар узларини ташкил этган юридик шахс томонидан мол-мулк билан таъминланадилар ·амда у тасдиқлаган низомлар асосида иш олиб борадилар. Ваколатхона ва филиалларнинг ра·барлари юридик шахс томонидан тайинланади ·амда унинг ишончномаси асосида иш олиб боради. ИПК 110-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига асосан, иш иқтисодий судга, фуқаролик ишлари буйича судга ëки маъмурий судга тааллуқли булмаса суд иш юритишни тугатиши белгиланган. Шу сабабли, суд даъво талабининг « gr b nk» ksi d rlik tij r t b nki rn s fili liга нисбатан берилган қисми буйича иш юритишни тугатишни лозим деб топади. ИПКнинг 66-моддасига мувофиқ иш буйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар ·ақидаги маълумотлар булиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи ·олатлар, шунингдек низони туfри ·ал қилиш учун а·амиятга эга булган бошқа ·олатлар мавхудлигини ëки мавхуд эмаслигини аниқлайди. ИПК 114-моддаси мазмунига кура, ихро этиш ·уххатини ëки ундириш сузсиз (акцептсиз) тартибда амалга ошириладиган бошқа ·уххатни ихро этиш мумкин эмас деб топиш туfрисидаги даъволар буйича низолашилаëтган суммадан келиб чиққан ·олда даъвонинг ба·оси аниқланади. ИПКнинг 118-моддасига мувофиқ суд харахатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. “Давлат бохи туfрисида”ги қонунга асосан иқтисодий судларга бериладиган мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво ба·осининг 2 фоизи миқдорида, бироқ базавий ·исоблаш миқдорининг 1 бараваридан кам булмаган миқдорда давлат бохи туланиши лозим. Юқоридагиларга кура, суд даъво талабини қаноатлантиришни, қушимча хавобгар «D vr Kim S rvis» m s’uli ti h kl ng n j mi ti томонидан 1.078.861.500 сум ва « t k r shish r ns» m s’uli ti h kl ng n j mi ti томонидан 167.798.187 сум қарздорликни ечиб олиш мақсадида даъвогарнинг « gr b nk» ksi d rlik tij r t b nki rn s fili liдаги 20208000305555720001 ·исоб рақамига хойлаштирилган 2023 йил 17 август кунидаги №2-сонли ва 2023 йил 22 сентябрь кунидаги №105-сонли тулов талабномаларини ихро этиш мумкин эмас деб топишни, қушимча хавобгар «D vr Kim S rvis» m s’uli ti h kl ng n j mi ti ·исобидан даъвогар фойдасига олдиндан туланган 41.200 сум почта харахати, Республика бюдхетига 21.577.230 сум давлат бохи, Олий суднинг депозитига 103.000 сум видеоконференцалоқа харахатлари, қушимча хавобгар « t k r shish r ns» m s’uli ti h kl ng n j mi ti ·исобидан Республика бюдхетига 3.355.963,74 сум давлат бохи ундиришни лозим топди. ИПКнинг 66, 118, 128, 170, 176-179, 186, 192-моддаларини қуллаб, суд царор цилди: Даъво аризаси қаноатлантирилсин. қушимча хавобгарлар «D vr Kim S rvis» m s’uli ti h kl ng n j mi ti томонидан 1.078.861.500 сум қарздорликни ечиб олиш мақсадида даъвогарнинг « gr b nk» ksi d rlik tij r t b nki rn s fili liдаги 20208000305555720001 ·исоб рақамига хойлаштирилган 2023 йил 17 август кунидаги №2-сонли ва қушимча хавобгар « t k r shish r ns» m s’uli ti h kl ng n j mi ti томонидан 167.798.187 сум қарздорликни ечиб олиш мақсадида хойлаштирилган 2023 йил 22 сентябрь кунидаги №105-сонли тулов талабномаларини ихро этиш мумкин эмас деб топилсин. қушимча хавобгар «D vr Kim S rvis» m s’uli ti h kl ng n j mi ti ·исобидан даъвогар "Clust r C tt n Wh t" m s`uli ti h kl ng n j mi ti фойдасига 41.200 сум почта харахати; - Олий суд депозитига 103.000 сум суд харахатлари; - Республика бюдхетига 21.577.230 сум давлат бохи ундирилсин. қушимча хавобгар « t k r shish r ns» m s’uli ti h kl ng n j mi ti ·исобидан Республика бюдхетига 3.355.963,74 сум давлат бохи ундирилсин. Даъво талабининг « gr b nk» ksi d rlik tij r t b nki rn s fili liга нисбатан берилган қисми буйича иш юритиш тугатилсин. Мазкур ·ал қилув қарори бир ойлик муддатда қонуний кучга киради. ал қилув қарори қонуний кучга киргач ихро варақаси берилсин. Ушбу ·ал қилув қарори устидан шу суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар буйича судлов ·айъатига бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида ëки ·ал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья Ш.Fозиев