Решение #2843656 Экономические

****1-2502/****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанция судидаишни кўрган судья – **** Апелляция инстанциясисудида маърузачи судья-**** ЖИЗЗАХ ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** ****5йил20 ноябрь Жиззах вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати **** раислигида, ҳайъат аъзолари****ва **** иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси****нинг котиблигида,“WORLD FRUITS-1” масъулияти чекланган жамиятивакили**** (**** йил 1 августдаги ишончнома асосан),“BIZNESNI RIVOJL NTIRISH B NKI”акциядорлик тижорат ****вакиллари**** (**** йил 20 ноябрдаги ****-сонли ишончномага асосан),****(**** йил 21 февралдаги ****60-сонли ишончномага асосан)нингиштирокида,даъвогар “WORLD FRUITS-1” масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар “BIZNESNI RIVOJL NTIRISH B NKI”акциядорлик тижорат ****га нисбатанюридикфактнибелгилаш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича юритилган ишюзасидан қабул қилинганЖиззахтуманларароиқтисодий судининг**** йил 25 сентябрдаги ҳал қилув қарориустидан “WORLD FRUITS-1” масъулияти чекланган жамияти томонидан берилган апелляция шикоятиниЖиззах вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд ****кўрибчиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: “WORLD FRUITS-1” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда даъвогарёки жамиятдеб юритилади)ва“Қишлоқ қурилиш ****” акциядорлик тижорат **** (бугунги кунда“BIZNESNI RIVOJL NTIRISH B NKI”акциядорлик тижорат ****, бундан буён матнда жавобгарёки ****деб юритилади)ўртасида **** йил 22 апрелдатузилган****-сонли кредит шартномасиасосида****томониданжамиятга ****.**** **** доллари миқдорида кредит ****. Жамияттомонидан кредит шартномаси шартлари лозим **** ****, кредит қарзи белгиланган график асосида тўланмаганлиги натижасида****олдида қарздорлик юзага келган. Шу боис,Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Жиззах вилоят худудий бошқармаси **** манфаатидажамиятга нисбатанкредит қарзини ундириш, кредит эвазига олинган мулкларни гаровга қўйиш **** юклаш, ундирувни гаров мулкига қаратиш **** даъво билан судга мурожаат қилган. Фуқаролик ишлари бўйича Дўстлик туманларо судининг **** йил 29 октябрдаги ҳал қилув қарори биланжамиятҳисобидан**** фойдасига2.****.****.**** сўм кредит қарздорлик ундирилган ҳамда жамиятгакредит эвазига олинган тош майдалагич ускунаси, бетон қоришма тайёрлаш ускунаси ва шлакаблок ғишт ишлаб чиқариш ускуналарини гаровга қўйиш **** юклатилиб, ундирув кредит таъминоти сифатига гаровга қўйилган мулкларга қаратилган. Суднинг мазкур ҳал қилув қарориасосидаберилган ижро ҳужжатибўйича**** йил 29 октябрданжами2.****.****.**** сўммаблағ тўланганлиги тўғрисида**** томонидан**** йил 31 октябрда берилган****сонли маълумотнома**** ижро бюросининг Сергели туман бўлимига **** этилган. Натижада, **** ижро бюросининг Сергели туман бўлими давлат ижрочиси томониданамалда ижро этилган ижро ҳужжати бўйича ижро ишиюритишни тамомлаш тўғрисидақарорқабул қилинган. Шундан сўнг, даъвогар **** йил 27 ноябрда жавобгарга 8-сонли хат билан мурожаат қилиб,ундатарафлар ўртасида **** йил 22 апрелда тузилган ****-сонли кредит шартномаси бўйичасуд қарорида кўрсатилган 2.****.****.**** сўм маблағ ортиғи билан тўлаб берилганлигини маълумқилиб,гаровга олинган бино ва иншоотларни **** чиқариш бўйича тегишли ташкилотларгаёзма маълумот беришда амалий ёрдам беришни сўраган. Жавобгарэсадаъвогарга **** йил22 апрелда ****-сонли жавоб хати **** этиб, суд қарорида кўрсатилган қарздорлик **** йилнинг 24 декабридан **** йилнинг 30 октябрига қадар бўлган даврда тўлаб келинганлигини, судқароричиқарилганидан кейин **** йилнинг 1 январига қадар мавжуд кредит қарзи учун фоиз ҳисобланганлиги, шунингдек валюта курсининг ошганлиги сабабли кредит қарз учун тўланган маблағлар қарздорликни тўлиқ қоплаш учун етарли бўлмаганлиги, ****ган кредитмаблағи бўйича 19.****,15 **** доллари миқдорида асосий қарздорлик, 44.****,53 **** доллари миқдоридафоиз қарзи, 10.****,63 **** доллари миқдорида пеня, жами 74.****,31 **** доллари миқдорида қарздорлик мавжудлиги маълум қилиниб, ушбу қарздорликни тўлаш чораларини кўриш сўралган. Натижада, даъвогаржавобгарга нисбатансудга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,****-сонли иш бўйича фуқаролик ишлари бўйича Дўстлик туманларо судининг **** йил 29 октябрдаги ҳал қилув қарори биланжамиятҳисобидан **** фойдасига 2.****.****.**** сўм кредит қарздорлик ундирилганлигини, суднинг ҳал қилув қарорида кредит қарзи валюта ундириш белгиланмаганлигини,жавобгар мазкур суд ҳужжатидан норози бўлибшикоят қилмаганлигини,суд ҳужжати қонуний кучга кириб,тўлиқижро этилган бўлса-да,жавобгар қонун нормаларини инкор қилган ҳолда чет эл валютаси ва миллий сумўртасидаги курс тафовутидан келиб чиққан ҳолда қарздорлик ҳисоблаётганлигини кўрсатган ҳолдафуқаролик ишлари бўйича Дўстлик туманлараро судининг **** йил 29 октябрдаги ****-сонли қарорига асосан қарзнинг тўлиқ қайтарилганлиги фактини юридик аҳамиятгаэга факт сифатида белгилашни сўраган. Жиззах туманлараро иқтисодий судининг **** йил 25 сентябрдаги ҳал қилув қарори биландаъвогарнингдаъво аризасини қаноатлантириш рад этилган. Иш юзасидан қабул қилинган ҳал қилув қароридан норози бўлиб, даъвогар апелляция шикояти билан мурожаат қилган. Апелляция шикоятида Жиззах туманлараро иқтисодий судининг **** йил 25 сентябрдаги ҳал қилув қарорини тўлиқ бекор қилиб, даъвогарнинг даъво аризасини қаноатлантириш тўғрисида янги қарор қабул қилиш сўралган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили **** апелляция шикояти келтирилган асос ва **** қувватлаб, биринчи инстанция суди даъво аризасини қаноатлантиришни рад этиш тўғрисида нотўғри тўхтамга келганлигини, моддий ва процессуал ҳуқуқ нормалари бузилганлигини,ҳал қилув қарорида даъво нима сабабдан рад этилганлиги асослаб берилмаганлигини, Олий суд Пленумининг **** йилдаги 13-сонли қароридаИПК ****моддасинингиккинчи қисмидакўрсатилган юридик аҳамиятга эга бўлган фактларнинг рўйхати тугал ҳисобланмаслиги қайд этилганлигини,**** томонидан кредит маблағи **** долларида **** бўлса-да, фуқаролик ишлари бўйича Дўстлик туманлараро судининг ҳал қилув қарорида кредит қарзи сўмда ундирилганлигини ва ушбу ҳал қилув қарорида кўрсатилган қарздорлик даъвогар томонидан тўлиқ қоплаб берилганлигини,суднинг ҳал қилув қарори устидан тарафлар шикоят бермаганлиги ва бугунги кунда ушбу суд ҳужжати қонуний кучда эканлигини,бироқ **** томонидан ушбу ҳолат инобатга олинмаётганлигини, асоссиз равишда қарздорлик ҳисобланиб, даъвогарнинг ҳисоб ****гатўлов талабномалари қўйилганлигини,мазкур ҳолатда қарздорлик тўлиқ қопланганлиги факти суд томонидан белгиланишиши лозим бўлса-да,биринчи инстанция суди ҳам ушбу ҳолатларни инобатга олмасдан даъвони рад қилиш тўғрисида нотўғри тўхтамга келганлигини билдириб,апелляция шикоятини қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъво талабини қаноатлантириш тўғрисида янги қарор қабул қилишни сўради. Суд **** иштирок этганжавобгарвакилиО.А****апелляция шикоятиюзасидан эътирозларини билдириб, даъвогарга кредит маблағлари чет эл валютасида, яъни **** долларида ****,даъвогар томонидан суднинг ҳал қилув қарори асосида2.****.****.****сўм пул маблағи тўлаб берилган бўлса-да, ушбу пул маблағлари суднинг ҳал қилув қарори чиққан кунда тўланмаганлигини,даъвогар томонидан тўловлар амалга оширилган кундаги валюта курсидан келиб чиқиб, қарздорлик ёпиб борилганлигини, бунда йилдан йилга валюта курсиошиб бориши натижасида суд қарори асосида ундирилган қарздорлик тўлиқ тўланмай қолганлигини, агар **** долларининг курси тушиб кетганида даъвогар2.****.****.****сўмэмас, балки ундан камроқ миқдорда пул тўлаган бўлиши мумкинлигини, бироқ **** долларининг сумга нисбатан қиймати ошиб борганлиги натижасида даъвогар бугунги кунда қарздор бўлиб қолаётганлигини, ушбу қарздорликни ундириш юзасидан ҳали судга даъво аризаси киритилмаганлигини маълумқилиб, апелляция шикоятини рад қилишни сўради. Суд **** иштирок этганжавобгарвакили****апелляция шикоятиюзасидан эътирозларини билдириб, вакил **** фикрларига кўшилишини, даъвогар томонидан кредит қарздорлиги ҳали тўлиқ тўлаб берилмаганлигини,даъвогарнингтомонидан кредит қарздорлиги ўз **** тўлаб берилмаганлиги натижасидафоиз ва пенялар ҳисобланганлигини, мазкур ҳолат юзасидан судлов ҳайъатига маълумотнома **** этилганлигини, биринчи инстанция суди иш ҳолатларини тўлиқ аниқлаб, тўғриқарор қабул қилганлигини маълум қилиб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни, даъвогарнинг апелляция шикоятини рад қилишни сўради. Судлов ҳайъати,тарафларвакилларининг тушунтиришларини тинглаб, апелляция шикоятида келтирилган **** иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўра ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз, апелляция шикоятини қаноатлантирмасдан қолдиришни лозим топади. Иш ҳужжатларидан аниқланишича,тарафлар ўртасида**** йил 22 апрелдатузилган****-сонли кредит шартномасиасосидажавобгартомонидандаъвогарга ****.**** **** доллари миқдорида кредит ****бўлиб, даъвогартомонидан кредит шартномаси шартлари лозим **** ****ганлигибоис,Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Жиззах вилоят худудий бошқармасининг даъво аризаси асосида фуқаролик ишлари бўйича Дўстлик туманларо судининг **** йил 29 октябрдаги ҳал қилув қарори биландаъвогарҳисобиданжавобгарфойдасига 2.****.****.**** сўм кредит қарздорлигиундирилган. Фуқаролик ишлари бўйича Дўстлик туманларо судинингмазкур ҳал қилув қароридадаъвогардан ундирилиши белгиланган2.****.****.**** сўмпул маблағи тўлаб берилган бўлса-да, жавобгар ушбуҳолат инкор этиб, даъвогарга қарздорлик ҳисоблаганлиги сабабли даъвогарсудга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,фуқаролик ишлари бўйича Дўстлик туманлараро судининг **** йил 29 октябрдаги ****-сонли қарорига асосан қарзнинг тўлиқ қайтарилганлиги фактини юридик аҳамиятга эга факт сифатида белгилашни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг****-моддаси иккинчи қисмига кўра, юридик аҳамиятга эга бўлган фактларни аниқлаш тўғрисидаги ишларни юритиш ушбу Кодекснинг****-моддасидакўрсатилган манфаатдор шахсларнинг аризалари асосида қўзғатилади. Яъни,юридик аҳамиятга эга бўлган фактларни аниқлаш тўғрисидаги ишлар бўйича мурожаатсудга даъвоаризаси шаклидаэмас, балки аризашаклида **** этилади. ИПКнинг****-моддасининг биринчи қисмида юридик шахс ёки якка тартибдаги тадбиркор юридик аҳамиятга эга бўлган фактларни аниқлаш тўғрисидаги ариза билан судга мурожаат қилишга, **** ўзида ушбу фактларни тасдиқлайдиган тегишли ҳужжатларни олиш ёки тиклаш имкони бўлмаган **** ва, агар қонунчиликда тегишли фактларни аниқлашнингбошқача тартиби назарда тутилмаган бўлса, **** эканлиги қайд этилган. Ушбу Кодекснинг****-моддасига кўра,суд юридик шахсларнинг ва якка тартибдаги тадбиркорларнинг иқтисодиёт соҳасидаги ҳуқуқларининг юзага келиши, ўзгартирилиши ёки бекор бўлиши учун аҳамиятга эга бўлган фактларни аниқлайди. Суд: юридик шахснинг ёки якка тартибдаги тадбиркорнинг кўчмас мулкка ўз хусусий мулки сифатида эгалик қилиши ва ундан фойдаланиши фактини; юридик шахснинг ёки якка тартибдаги тадбиркорнинг маълум **** ва маълум жойда давлат рўйхатидан ўтказилганлиги фактини; агар юридик шахснинг ҳужжатда кўрсатилган номи, якка тартибдаги тадбиркорнинг фамилияси, исми, отасининг исми юридик шахснинг таъсис ҳужжатида кўрсатилган номига, якка тартибдаги тадбиркорнинг паспортида ёки идентификацияловчи ID-картасида ёхуд туғилганлик тўғрисидаги гувоҳномасида кўрсатилган фамилиясига, исмига, отасининг исмига тўғри келмаса, иқтисодиёт соҳасида амалда бўлган ҳуқуқни белгилайдиган ҳужжатнинг юридик шахсга ёки якка тартибдаги тадбиркорга тегишлилиги фактини аниқлаш тўғрисидаги ишларни кўради. Суд юридик аҳамиятга эга бўлган бошқа фактларни ҳам, агар қонунчиликда уларни аниқлашнинг бошқача тартиби назарда тутилмаган бўлса, аниқлаши мумкин. Мазкурҳолатдадаъвогардафуқаролик ишлари бўйича Дўстлик туманлараро судининг **** йил 29 октябрдаги ****-сонлиҳал қилув қарори асосида жавобгарга2.****.****.**** сўмпул маблағи тўлабберилганлигини тасдиқловчи ҳужжжатлар мавжуд бўлиб,ушбу пул маблағининг тўланганлиги жавобгар томонидан ҳам инкор этилмаган. Демак, даъвогарнинг талаби бўйичасуд қарори асосидаундирилганқарзнинг тўлиқ қайтарилганлиги фактини юридик аҳамиятга эга факт сифатида белгилашталаби асоссиз ҳисобланади. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг **** йил 24 майдаги “Биринчи инстанция суди томонидан иқтисодий процессуал қонун нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги 13-сонли қарорининг 12-банди иккинчи хатбошисидаИПК ****-моддасинингиккинчи қисмидакўрсатилган юридик аҳамиятга эга бўлган фактларнинг рўйхати тугал ҳисобланмаслиги, шунинг учун бундай фактнинг ушбу рўйхатда кўрсатилмаганлигини асос қилиб, аризани қабул қилишни рад этишга ёки иш юритишни тугатишга йўл қўйилмаслиги тўғрисида тушунтириш берилган. ИПКнинг ****-моддаси иккинчи қисмига кўра, юридик аҳамиятга эга бўлган фактни аниқлаш тўғрисидаги ишни кўришда суд қонунчиликда ушбу фактни аниқлашнинг бошқача тартиби назарда тутилган-тутилмаганлигини, аризачида зарур ҳужжатларни олиш ёки тиклаш учун бошқа имконият бўлганбўлмаганлигини текширади, аризачи иқтисодиёт соҳасида фаолиятни амалга ошириши муносабати билан ушбу факт унинг учун юридик аҳамиятга эга бўлган оқибатларни келтириб чиқаришини ёки чиқармаслигини белгилайди, талаб этилаётган фактнинг аниқланиши бошқа шахсларнинг ҳуқуқларигатаъсир этиши ёки этмаслигини, ҳуқуқ тўғрисида низо келиб чиққан-чиқмаганлигини аниқлайди. Шу сабабли, биринчи инстанция судидаъвогарнингфуқаролик ишлари бўйича Дўстлик туманлараро судининг **** йил 29 октябрдаги ****-сонли қарорига асосан қарзнинг тўлиқ қайтарилганлиги фактини юридик аҳамиятга эга факт сифатида белгилаштўғрисидаги талабини қаноатлантириш учун қонуний асослар мавжуд эмаслиги сабабли даъвогарнинг даъво аризасиниқаноатлантиришни рад этиштўғрисидаасосли ва қонуний тўхтамга келган. ИПКнинг ****-моддасида биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш асослари келтирилган бўлиб,даъвогар томонидан келтирилган ****биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш учун асос бўлмайди. ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисм 1-бандига кўра, апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Мазкур Кодекснинг ****-моддасига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Баён этилганларга кўра, судлов ҳайъати биринчи инстанция судининг ****5йил25 сентябрдаги ҳал қилув қарориниўзгаришсиз,даъвогарнингапелляция шикоятини қаноатлантирмасдан қолдиришни,апелляция инстанциясиучун тўланган1.****.****сўм давлат божи ва41.2**** почта **** даъвогарзиммасида қолдиришни лозим топади. Юқоридагиларга кўра ҳамдаИПКнинг****, ****, ****, ****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, судлов ҳайьати қа р о рқи лад и: Жиззахтуманлараро иқтисодий судининг ****5йил25 сентябрдаги ҳал қилув қарориўзгаришсиз,даъвогар “WORLD FRUITS-1” масъулияти чекланган жамиятининг апелляция шикояти қаноатлантирилмасдан қолдирилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Мазкур қарор устидан ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил муддат ичида ҳал қилув қарорини қабул қилган суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят (протест) берилиши мумкин. Раислик этувчи **** ҳайъат азъолари **** ****